راهکارهایی برای باکیفیتکردن فضای آموزش در پیشدبستانی
2زبانهبودن مزیت است
مهین جلیلی: ایران کشوری است با قومیتها و گویشهای مختلف که از میان آنها زبان فارسی در آموزشوپرورش، رسانهها، ارتباطات اقتصادی، سیاسی، اداری، فرهنگی و اجتماعی به کار میرود. طبق اصل 15 قانون اساسی ایران در تدوین کتب درسی، زبان و خط رسمی و مشترک ایران، زبان و خط فارسی تعیین شده است و همه دانشآموزان باید متون درسی را به زبان فارسی فرابگیرند. کودکان دو زبانه در کشور ما درصد درخورتوجهی از کل دانشآموزان را تشکیل میدهند كه در ابتدای ورود به مدرسه خود را با زبان فارسی مواجه میبینند. در مدرسه بدون توجه به اینکه تا چه حد با زبان فارسی آشنایی دارند، آنها را مجبور میکنند به زبان فارسی بخوانند و بنویسند. در دوره ابتدایی دانشآموزان پایه اول به لحاظ آموزشی آسیبپذیرترین قشرهای دو زبانه هستند؛ بنابراین بايد برنامهریزی مناسبی در دوره پیشدبستانی لحاظ شود و برنامههای خاصی برای کودکان دوزبانه ارائه شود. باید مطالب و متون آموزشی مناسب تدوین شود تا این خلأ آموزشی را بتوان پر کرد و در نتیجه دانشآموزان با آمادگی بیشتری وارد نظام آموزشی ابتدایی بشوند. توجه به عوامل زیر میتواند در بهبود وضعیت پیشدبستانیها مؤثر باشد: رایگانبودن چنانچه آموزش در این دوره رایگان باشد، میتواند همه کودکان را در بر گیرد. برنامهریزان باید با درنظرگرفتن فرهنگهای محلی و قومیتی مختلف، برنامههای مناسبی را تدوین کنند. محتوای برنامههای آموزشی با درنظرگرفتن گروه سنی -ویژگیهای گروه سنی پیشدبستانی باید بهخوبی شناسایی شود- و براساس آن برنامهریزی شود. براساساین به علایق این گروه که شامل آموزش از طریق عینی و بازیهای مختلف است، توجه شود. در نهایت برای رسیدن به آموزش باکیفیت در پیشدبستانی نکات زیر را باید مد نظر قرار داد: توجه به نیازهای اجتماعی اهداف مهمی را دراینباره باید لحاظ کرد؛ ازجمله توجهدادن کودکان به تعلق ملی، آشنایی کودکان با مسائل مذهبی، اجتماعی، اخلاقی، رعایتکردن قوانین، احترامگذاشتن به بزرگترها و... . آموزش باید بهگونهای باشد که کودکان را علاقهمند کرده و مانع از گریز آنها بشود. توجه به شرایط فیزیکی این عامل به وضعیت محیطی مکانهای آموزشی اشاره دارد. براساساین کلاسها در دوران پیشدبستانی باید از لحاظ نور، وضعیت میزها و صندلیها، شرایط ساختمانی و... استاندارد بوده و دانشآموزان احساس امنیت داشته باشند. همچنین بهتر است در فرایند آموزش از ابزارهای مناسب، بیخطر و متنوع استفاده شود. توجه به زمینههای محتوایی این مفهوم نیز بر نقش عوامل فرهنگی در آموزش تأکید دارد. توجه به زبانهای قومیتی و تهیه محتوای شاد و نشاطآور در فرایند آموزش، در افزایش بهرهوری تحصیلی دانشآموزان بسیار اثرگذار است. براساس آنچه ذکر شد، باید توجه داشت که بیش از یک زبان دانستن کودکان، یک مزیت است و کودکان دوزبانه از نمرات هوش کلامی و غیرکلامی بالاتری برخوردارند و از انعطافپذیری شناختی بیشتری بهره دارند. آنها در زمینه مفهومسازی و خلاقیت، برتریهای زیادی دارند؛ اما زمانی این ویژگیها نمود مییابد که در هر دو زبان قابلیت و مهارت داشته باشند. بسیاری از کودکان دوزبانه در مدرسه عملکرد خوبی ندارند و مشکلات آنها به دلیل تقابل فرهنگی است و اکثرا اطلاعات کمی درباره زبان اولیه خود دارند؛ بهطوریکه دستور زبان و خزانه واژگان ضعیفی دارند. کودکان دوزبانه فرصت مناسب برای یادگیری زبان نداشتهاند و در فراگیری لغات زبان خود پیشرفت نمیکنند. اگرچه در دروسی مانند ریاضیات، علوم و اجتماعی دانش خوبی کسب میکنند؛ اما در نگارش صحیح کلمات (املا) و قرائت زبان محاورهای، عملکردشان ضعیف بوده و آینده تحصیلی و شغلی خوبی نخواهند داشت. ازآنجاکه زبان رسمی کشور ما، زبان فارسی است، ضروری است که برنامه آموزشی پیشدبستانی بهگونهای طراحی و تنظیم شود که کودکان با زبان رسمی کشور آشنا شوند. براساساین کانون اصلی فعالیتهای آموزشی پیشدبستانی در مناطق غیرفارسیزبان باید بر برنامههای زبانآموزی تمرکز داشته باشد. نهتنها مسئله مهارتهای خواندن و نوشتن مطرح است؛ بلکه مهمتر از آن مسئلهای با عنوان آموزش زبان دوم نیز مطرح است. بااینهمه اگر مربیان مراکز پیشدبستانی این مناطق از روشهای مبتنی بر حقایق زبانی و اصول یادگیری و تدریس زبان دوم بهره بگیرند، مسلما ضریب موفقیت برنامههای پیشدبستانی در این مناطق افزایش یافته و از افت تحصیلی فعلی در مقطع ابتدایی به نحو چشمگیری کاسته خواهد شد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.