هفته منابع طبيعي فرصتي براي نمايش يا ترويج
رحيم ملكنيا . دانشيار دانشگاه لرستان
روز درختکاري و هفته منابع طبيعي در ميانه اسفند فرصتي براي جلب توجه جامعه به اهميت درختان و منابع طبيعي است. اين هفته زمان مناسبي براي گسترش فرهنگ منابع طبيعي، ارزيابي فعاليتهاي ترويجي سال گذشته و برنامهريزي اقدامات براي سال آينده است. اما بررسي روند بزرگداشت در سالهاي گذشته نشاندهنده تبديل اين هفته به يک اقدام نمايشي و جشنوارهمانند است. برنامههاي درختکاري پرشمار بهعنوان مهمترين فعاليت اين هفته، بزرگترين نکته مورد نقد است. هرساله صدها هزار نهال درخت بدون توجه به شرايط رويشگاهي، روش مناسب کاشت، ملاحظات داشت و آموزشهاي لازم، در اختيارها سمنها و مردم قرار داده ميشود که گويا تنها کارکرد آنها عکس يادگاري مديران و پرکردن برنامههاست. مروري بر آمار نهالهاي توزيع و کاشتشده در ساليان گذشته و نگاهي به نتايج اين درختکاريها، بيانگر عدم موفقيت اين برنامه و لزوم تغيير نگرش در اين زمينه است. برگزاري جلسات متعدد در مورد اهميت منابع طبيعي، بيان لزوم حفاظت از آنها و اظهار اميدواري براي تداوم همکاري بين سازمانها و نهادها از ديگر اقدامات تکراري در اين هفته است. تخريبهاي صورتگرفته در طول سال توسط اين سازمانها و نهادها، مؤيد شعاريبودن اين اقدامات و سخنان است که در عمل مديران و سازمانها توجه چنداني در طرحهاي توسعه به اين منابع ندارند. هفته منابع طبيعي فرصت مناسبي براي طراحي اقدامات مشترک بين سازمان جنگلها با ساير نهادها و سازمانها از جمله، دانشگاه، محيط زيست، آموزش و پرورش، سمنها، تشکلات مردمي و مساجد براي سال آينده است. با وجود اين ظرفيت، تمامي اين اقدامات به صورت نمايشي و بدون هدفي خاص محدود به اين هفته است. عناوين در نظر گرفتهشده براي نامگذاري روزهاي هفته منابع طبيعي در سال جاري نيز داراي نکات قابلتوجهي است. انتقادهاي صورتگرفته از رويه سازمان در مورد بيتوجهي به نقش مردم و تأکيد کارشناسان بر اهميت حضور مردم باعث شده که هفت روز هفته با عنوان مردم در کنار ساير بخشها نامگذاري شود. گويا روابط عمومي سازمان مصداق مثل معروف تلاش کرده که با حلواحلواکردن دهان را شيرين كند. روز آخر نيز با نام منابع طبيعي، مردم و مجامع علمي دانشگاهي براي اينجانب بهعنوان فردي از دانشگاه، جالبترين و در عين حال عجيبترين روز اين هفته است. تجربه ساليان گذشته نشان ميدهد که در يک روز از اين هفته بخشهاي اجرائي، تحقيقاتي و دانشگاه دور هم جمع شده و ضمن بيان سخناني اغلب تکراري، وعده تداوم همکاري در سال آينده را ميدهند. اين وعده داراي اعتبار زماني به اندازه جلسه دورهمي است و تا سال آينده و تکرار اين دورهمي، اتفاق درخورتوجهي رخ نميدهد. امسال نيز توقعات از اين روز، برنامهها يا چگونگي ايجاد اين ارتباط روشن نيست و گويا تنها نامي براي پرکردن تقويم هفته منابع طبيعي است. در ترويج فرهنگ منابع طبيعي و همراهكردن مردم با تلاشهاي سازماني، بدون شک رسانه و مخصوصا رسانههاي شنيداري و ديداري نقشي غيرقابلانکار دارند، اما در کمال تعجب هيچ روزي در تقويم امسال به اين بخش اختصاص داده نشده است. پوشش وسيع رسانهها و بهطور خاص رسانه ملي ابزاري مهم براي جلب نظر مردم است که در ساليان گذشته مغفول مانده است. بهتر است که بخشهاي مختلف سازمان جنگلها از قبيل دفتر ترويج و روابط عمومي آن با قبولکردن اهميت نقش رسانه، تلاش بيشتري براي استفاده از اين ظرفيت كنند. موضوع مهم ديگر که مورد بيتوجهي قرار گرفته، ظرفيت آموزش و پرورش است. آموزشهاي مربوط به اهميت و لزوم حفظ منابع طبيعي در سنين پايين در مدارس علاوه بر آمورش نسل آينده، ميتواند پلي براي انتقال اين آموزشها از طريق دانشآموزان به خانوادهها باشد. با اين حال همکاري بين سازمان جنگلها و آموزش و پرورش نبايد محدود به اين هفته باشد، بلکه هفته منابع طبيعي بايد زماني براي برنامهريزي آينده باشد. سازمان جنگلها بايد در ديدگاه خود نسبت به برگزاري هفته منابع طبيعي تجديدنظر كند. تقليل اين هفته به درختکاري و اکتفا به اقدامات نمادين، نتيجهاي در بر نخواهد داشت. لازم است که توجه جامعه، سازمانها و نهادها به اهميت تمامي بخشهاي منابع طبيعي جلب شده و زمينه مشارکتهاي عمومي و وسيع در طول سال فراهم شود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.