اهدای یک اثر هنری از هنرمند آلمانی به موزه هنرهای معاصر اصفهان
نمایشگاه آثار گونتر اوکر با کرنش در برابر حافظ
فرانک آرتا
اهدای یک اثر هنری گونتر اوکر، هنرمند پرآوازه و جریانساز آلمانی، به موزه هنرهای معاصر اصفهان را میتوان تجلی تأثیرات هنر شرقی- ایرانی بر یک هنرمند غربی دانست. این اثر هنری آبیفام و چشمنواز، یادآور رنگهای کاشیهای مسجد شیخ لطفالله است و بهمثابه میراث فرهنگی دلها را نشانه گرفته تا بیانگر هدیه هنرمندان به جهان در سایه صلح و آرامش باشد. گونتر اوکر اثر «رقصی چنین میانه میدانم آرزوست» را در مراسم افتتاحیه نمایشگاه «کرنش به حافظ» در دوم اسفندماه به موزه هنرهای معاصر اصفهان هدیه کرد. این اثر برگرفته از شعر عارف و شاعر نامدار ایرانی، مولوی، است. نمایشگاه «کرنش به حافظ» (Huldigung an Hafez) مدتی است در موزه هنرهای معاصر اصفهان برپا شده. این نمایشگاه در ابتدا در شهر شیراز و در کنار آرامگاه حافظ برگزار شد. بعد از استقبال مردم و هنرمندان، در ادامه چند نفر از هنرمندان ایرانی به کارهای گونتر اوکر علاقهمند شدند و تحتتأثیر کارهای او، آثاری خلق کردند و بهاصطلاح به آفرینش هنری اوکر پاسخ دادند. حالا در نمایشگاه موزه هنرهای معاصر اصفهان بخش آثار ایرانی «کرنش به حافظ» هم در کنار آثار این هنرمند بزرگ آلمانی به نمایش درآمده است. اما برای درک بهتر اهمیت این نمایشگاه، بهتر است قبل از هر چیز گونتر اوکر را بشناسیم. گونتر اوکر متولد 13 مارس 1930، هنرمند مجسمهساز، اُپآرت و اینستالیشن آلمانی است که در کنار اتو پینه و هاینتس ماک جایگاه مهمی در هنر آلمان دارند. جالب است از هر سه هنرمند تاکنون نمایشگاههای مستقلی در موزه هنرهای معاصر تهران برپا شده است. بعد از جنگ جهانی دوم، ملت آلمان غمزده بود، چون عزیزان خود را از دست داده بودند. نقاشان هم تصمیم گرفته بودند که دیگر مثل پیشینیان خود نقاشی نکنند. اولین جنبش هنری بعد از جنگ جهانی دوم هم بهطور غیررسمی شکل گرفت که نه فیگوراتیو بود و نه انتزاعی، بلکه همراه با چرخش و حرکات دستان روی بومها نقاشی میشد، اما جوانان دوآتشه هنرمند میخواستند رادیکال برخورد کنند. به همین دلیل دیگر میخواستند خود را از چارچوب بومهای نقاشی رها کنند؛ مثلا اتو پینه، بوم نقاشی را میسوزاند که حاصلش شد: fire painting یا گونتر اوکر با میخ روی بوم نقاشی میکرد و... اینها آغاز هنر آوانگارد (پیشرو) در جهان بود. در اروپای بعد از جنگ جهانی دوم همه از یکدیگر بدشان میآمد. تنها هنرمندان میتوانستند پایانی برای نفرتها شوند و مردم را به آشتی و صلح دعوت کنند. بنابراین اولین جنبشهای بینالمللی اروپا بعد از جنگ جهانی دوم توسط هنرمندانی مانند اوکر شکل گرفت و توجهات جهان را به سوی هنرهای جدید جلب کرد. آنها از هر نوع تکنولوژی بهره گرفتند تا هنر را خلق کنند... تیل برکنر، مدیر گالری برکنر دوسلدورف و از بانیان این نمایشگاه و رئیس شرکت ART&CULTURE، درباره علت برگزاری نمایشگاه «کرنش به حافظ» به «شرق» گفت: «همهچیز به همهچیز ارتباط دارد. در آینده هم ممکن است همه با هم ارتباط داشته باشند. یکی از اصلیترین این سمبلها حافظ است که این ارتباط را فراهم میکند. حافظ در اوایل قرن نوزدهم از طریق یک مترجم استرالیایی کشف شد و بعد بهعنوان یک کتاب در آلمان به چاپ رسید. در نهایت سه سال بعد از آن گوته این کتاب را کشف کرد. اینجا نقطه آغاز علاقه اروپاییها بود به ایران. اینگونه شد که خیلی از شاعران آلمانی در قرن نوزدهم به حافظ مراجعه کردند و حتی در این قرن نقاشانی بودند که تصویر حافظ را نقاشی کردند و آنها حتی هنرمندان عصر معاصر هم نبودند. بعد از آن هنرمندی مانند گونتر اوکر آمد و با شعر حافظ در دهه 70 میلادی آشنا شد. بعد به موزه هنرهای معاصر تهران دعوت شد و دوباره تحتتأثیر فرهنگ ایران قرار گرفت، دوباره حافظ را در درون خود کشف کرد و خواست یک کار هنری از خود بهجا بگذارد. بعد من با یک دانشمند و ادیب تهرانی آشنا شدم. این هنرمند 32 شعر از دیوان حافظ را انتخاب و آنها را به شعر - نقاشی تبدیل کرد، این نمایشگاه را هم برگزار کرد تا هدیهای به دنیای فارسی باشد». مهدی تمیزی، رئیس موزه هنرهای معاصر اصفهان هم درباره دلایل برپایی این نمایشگاه عنوان کرد: «دیپلماسی فرهنگی یکی از موضوعات مهم اصفهان است و باید به آن توجه جدی کرد. برپایی نمایشگاه «کرنش به حافظ» یکی از همان اهداف است. آثار این نمایشگاه را هنرمندی آلمانی خلق کرده است که در حقیقت برای معرفی حافظ بود. برگزاری چنین نمایشگاههایی میتواند هنر ایران و آلمان را به هم نزدیکتر کند. «گونتر اوکر» پس از گوته یکی از معدود شخصیتهای اروپایی به حساب میآید که حافظ را به جهانیان معرفی کرده است». تمیزی در ادامه افزود: «در کنار نمایشگاه «کرنش به حافظ» سه هنرمند مجسمهساز نیز آثار خود را برای استقبال از نمایشگاه این هنرمند آلمانی به نمایش در میآورند، علی محبوبیصوفی از اصفهان، محمدحسین عماد از تهران و مهسا کریمیزاده از شیراز سه مجسمه خود را در نمایشگاه به نمایش درآوردند». مدیر موزه هنرهای معاصر اصفهان به رویداد دیگری در این موزه با عنوان «پروژه جهانی، انسان، هنر، کهکشان» اشاره کرد و گفت: «پل ون هویدانک مجسمهساز بلژیکی است که یک مجسمه 8. 5 سانتیمتری آلومینیومی از یک فضانورد در یک لباس فضایی ساخته است، این مجسمه یادبودی است از فضانوردانی که در پیشرفت اکتشافات فضایی جان خود را از دست دادهاند و این تنها اثر هنری روی کره ماه است». همچنین تیل برکنر در ادامه به این سؤال که «چرا هنرمندی مثل اوکر به هنر ایرانی خوشنویسی علاقهمند است»، گفت: «اوکر یک هنرمند احساسی است و در خطاطی هم حسی را در آن میبینیم. او خطاطی را به صورت یک ساختار آبستره میبیند که پشت آن مفهومی وجود دارد. اوکر به خطاطی علاقه دارد و همه نوشتههای خطاطی در دنیا را جمعآوری و از آنها آثار هنری خلق میکند». او همچنین در برابر این پرسش که «چطور یک هنرمند بزرگ شرقی مانند حافظ که از دنیای سنتی و جهان قدیم میآید، در آثار یک هنرمند غربی و مدرن جا خوش میکند و دلیل این همزیستی چیست»، گفت: «خود اوکر معتقد است که ما در روح برادران یکدیگر هستیم. هرچند دور از همدیگر زندگی میکنیم». برکنر در پایان درباره عنوان نمایشگاه که مفهومی به نام تواضع را تداعی میکند، توضیح داد: «این دقیقا همام مفهومی است که ما به دنبال آن بودیم». نکته جالب در گفته تیل برکنر این بود که گونتر اوکر، «حافظ» را بالاتر از خودش میداند. اوکر الان 88 ساله است و به دلیل مشکلات جسمی نتوانست به اصفهان سفر کند. این نمایشگاه به دبیری احسان آقایی که هماکنون مدیر موزه هنرهای معاصر تهران است، ظاهرا بعد از اصفهان قرار است در پنج شهر دیگر ایران از جمله کرمان و مشهد برپا شود. نمایشگاه «کرنش به حافظ» از دوم اسفند 1397 آغاز شده و تا 23 فروردین 1398 در موزه هنرهای معاصر اصفهان ادامه خواهد داشت.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.