رئيسجمهور راهآهن قزوين- رشت در مسير کريدور شمال- جنوب براي اتصال به اروپا را افتتاح کرد
ايجاد يک کريدور براي دورزدن اختلاف قرهباغ
شکوفه حبيب زاده: تکميل کريدور شمال - جنوب يکي از برنامههاي بلندمدت ايران براي اتصال به اروپا محسوب ميشود. راهآهن قزوين- رشت بهعنوان يکي از مهمترين حلقههاي آن با صرف هزينه هزار و 850 ميليارد تومان (18500 ميليارد ريال) به ارزش روز پنج هزار ميليارد تومان، ديروز به دست حسن روحاني، رئيسجمهور، افتتاح شد. پروژه قزوين-رشت، به گفته محمد اسلامي، وزير راه و شهرسازي، جزء حلقههاي مفقوده کريدور شمال به جنوب بود، اما اتمام اين کريدور با دو پروژه ديگر ميسر ميشود. اسلامي ميگويد: پروژههاي خط آهن رشت - آستارا و ديگري رشت- بندر کاسپين و بندرانزلي دو پروژهاي هستند که پس از افتتاح خط آهن رشت-قزوين کليد خواهند خورد. طبق زمانبنديهاي انجامشده، پروژه رشت - بندر کاسپين در سال آينده به بهرهبرداري ميرسد و پروژه انزلي هم حدود دو سال به طول ميانجامد. به گفته او، پروژه آستارا نياز به حدود 48 ماه کار و تلاش دارد که بايد در قطعات هشتگانهاي که تعريف شده است، آغاز و عملياتي شود.با اين حال، صرف هزينهاي که براي اين کريدور در نظر گرفته شده است، از ديدگاه برخي کارشناسان حملونقل، درحاليکه اتصال ايران به اروپا از منظر فيزيکي از لحاظ زيرساخت ريلي از مرز جلفا و خط ريلي نخجوان ـ ارمنستان فراهم است، براي تکميل اين خط ريلي ميتوانست در اولويت نباشد. با اين حال، در دستگاه ديپلماسي کشور گمان ميرود تمايلي به حل اختلاف قرهباغ ميان نخجوان و ارمنستان که استفاده از اين خط ريلي را غيرممکن کرده، وجود ندارد و ترجيح ميدهند بار هزينهاي ديگري بر وزارت راه تحميل شود تا اينکه با استفاده از نيازمندي دو کشور جمهوري آذربايجان و ارمنستان به خطوط ريلي ايران، مذاکره در اين زمينه را پيگيري کنند. بر اساس گزارش روابطعمومي شرکت زيرساخت، ايران با وسعتي بالغ بر يك ميليون و648 هزار كيلومترمربع از شمال با كشورهاي تركمنستان، جمهوری آذربايجان، ارمنستان، از غرب با تركيه و عراق و از شرق با كشورهاي افغانستان و پاكستان همسايه است. دستيابي ايران در شمال به درياچه خزر و در جنوب به خليجفارس و درياي عمان و به تبع آن دستيابي به آبهاي اقيانوس هند باعث ميشود همواره در صحنه حملونقل بينالمللي بهعنوان پل ارتباطي شرق به غرب آسيا و همچنين گذرگاه دو قاره اروپا و آسيا مطرح باشد. وجود راههاي باستاني همچون راه ابريشم، راه مرواريد، راهشاهي و جاده ادويه مصداق اين ادعاست.به اين منظور و با هدف افزايش سهم ايران در بازار ترانزيت منطقه، توسعه شبکه ريلي کشور تا بندر چابهار در جنوب شرقي، بوشهر در جنوب، مرز خسروي در غرب و احداث راهآهن خواف - هرات و راهآهن زاهدان- مشهد، راهاندازي محور دوخطه ميانه - بستانآباد- تبريز و بهرهبرداري از پروژه راهآهن قزوين- رشت- انزلي و آستارا نيز نقشي مهم و حياتي در تکميل کريدورهاي ريلي شمال - جنوب و شرق به غرب خواهد داشت. 970 کيلومتر ساخت ريل در دستور کار خيرالله خادمي، مديرعامل شرکت ساخت و توسعه زيربناهاي حملونقل کشور، درباره برنامههاي وزارت راه براي تکميل کريدورهاي داخلي و بينالمللي ايران ميگويد: يکي از برنامههاي اصلي دولت اين بوده که شکل حملونقل را از جادهاي به سمت ريلي هدايت کند و بتواند بخشي از بار و مسافر را که 90 درصد بهصورت جادهاي انجام ميشود، به سمت ريل که ايمني بالاتر و هزينه حمل پايينتر و جزء حملونقل سبز محسوب ميشود، هدايت کند. در اين راستا با برنامهريزيای که انجام شده بود، از حدود سههزارو 300 کيلومتر مسير ريلي که در حال اجرا در کشور داشتيم، قرار شد 970 کيلومتر را بهعنوان اولويت اول در سالهاي 96 و 97 به اتمام برسانيم. اولويتبندي محورها در جاهايي بود که پيشرفت فيزيکي پروژه بيشتر بود و پروژهها، مراکز استانهاي بزرگتر را دربر ميگرفت و در شبکههاي حملونقل، تأثير بهتري نسبت به ساير پروژههاي در حال انجام داشت. در اين راستا، پنج مرکز استان را بايد به شبکه ريلي اتصال ميداديم و اتصال ريلي ايران به افغانستان را براي اولينبار برقرار ميکرديم. براي اين کار، ساخت 970 کيلومتر مسيرهاي ريلي که در حال ساخت بودند را بايد تسريع و کارهاي روسازي را با سرعت بيشتري پيگيري ميکرديم که به اتمام برسند. توانستيم در دو سال، 970 کيلومتر را با توجه به راندمانهاي گذشته به بهرهبرداري برسانيم. نتايج اين کار با همت مشاوران، پيمانکاران و مجريان متخصص داخلي و پيگيريای که در دولت با تخصيص اعتبار از سازمان برنامه و بودجه وجود داشت، در حال بهنتيجهرسيدن است. در اين راستا حدود 540 کيلومتر از اين مسيرها را در قالب سه مرکز استان همدان، کرمانشاه و آذربايجان غربي در سالهاي 96 و 97 به بهرهبرداري رسانديم و اکنون در حال بهرهبرداري هستند. ادامه اين روند در سال 97 ادامه داشت و تکميل خطوط با روند بسيار خوبي در حال پيگیري بود. خوشبختانه چهارمين مرکز استان که در برنامه ما بود، بهعنوان بیستودومين مرکز استاني که به شبکه ريلي متصل خواهد شد، استان گيلان را که بهعنوان يک ابرپروژه عمراني است به بهرهبرداري رسانديم. به اين ترتيب، 704 کيلومتر از اين پروژهها را هم تا پايان سال به بهرهبرداري ميرسانيم که اين عدد با توجه به اينکه راندمان ساخت ريل در سال کمتر از 180 کيلومتر است، بسيار درخور توجه است. ساخت راهآهن مشهد- هرات خادمي درباره ساخت راه ريلي به سمت افغانستان نيز ميگويد: راهآهن مشهد- هرات را هم از افغانستان تا مرز ايران ساختهايم و قابل تردد است، اما بهصورت رسمي به بهرهبرداري نرسيده است، زيرا حتما بايد به داخل خاک افغانستان برود. 60 کيلومتر بايد به داخل خاک افغانستان برويم که کل ريلگذاري و کارهاي زيرسازي آن انجام شده و 30 کيلومتر از تنظيم خط باقي مانده که اميدواريم بتوانيم حداکثر تا اوايل تابستان به اتمام برسانيم. به گفته او، با تأخير دو، سهماهه، 970 کيلومتر را تحويل خواهيم داد که اقدام خوبي در توسعه خطوط ريلي کشور خواهد بود که اين دو سال را ميتوان سالهاي طلايي در توسعه ريلي کشور قلمداد کرد.خادمي در ادامه درباره اهميت اتصال کريدور شمال به جنوب از طريق ريل ميگويد: کريدور ريلي شمال به جنوب، از بندرعباس يا بندر امام در جنوب ايران، آغاز شده و به تهران ميآيد و بايد به سمت بندر انزلي و آستارا ميرسيد. اگر اين کريدور را تکميل کنيم، شبکه ريلي ايران عملا به شبکه ريلي جمهوري آذربايجان، گرجستان، روسيه و نهايتا اروپا متصل و کار بزرگي در حملونقل بينالمللي انجام میشود. چون اين پروژه بايد از البرز عبور ميکرد، سختترين بخش در کريدور شمال به جنوب بود که اکنون به بهرهبرداري رسيده است. زمان حمل بار به نصف ميرسد به گفته او، موقعيت جغرافيايي ايران از منظر حلقه ارتباطي بين شرق و غرب آسيا و گذرگاه عبوري بين آسيا و اروپا سبب ميشود بهعنوان مسير ريلي بين اروپا به آسيا از اين مسير استفاده شود و ميتوانيم درياي خزر را به خليج فارس و درياي عمان متصل کنيم. بهاينترتيب بارها از آسياي دور و هند ميتوانند از طريق بندرعباس با شبکه ريلي ما به شبکه ريلي اروپا منتقل شوند و زمان حمل اين بارها از هند به اروپا يا روسيه و برعکس، به نصف کاهش خواهد یافت. تردد و رسیدن بار به اروپا با کشتيها حدود 37 روز طول ميکشد اما اگر اين کريدور تکميل شود، حدود 17روز اين کار انجام خواهد شد که تحولي در زمينه مبادله کالا بهصورت بينالمللي صورت خواهد گرفت و فوايد اقتصادي بسيار خوبي براي کشور خواهد داشت. کاهش ۱۸روزه زمان حمل بار در کريدور جهاني معاون وزير راهوشهرسازي با بيان اينکه تکميل راهآهن قزوين - رشت، زمان حمل کالا در کريدور جهاني شمال به جنوب مسير هند تا کانال سوئز را از ۳۶ روز به 18 روز کاهش ميدهد، ميگويد: وابستگي حملونقلي دنيا به مسير ايران اجتنابناپذير است. 1850 ميليارد تومان صرف هزينه احداث راهآهن قزوين-رشت خادمي درباره صرف هزينه براي اين پروژه تصريح ميکند: عدد رياليای که براي پروژه قزوين به رشت هزينه شده، تاکنون هزارو 850 ميليارد تومان بوده و اگر بخواهيم قيمت روز پروژه را حساب کنيم، حدود شش هزار ميليارد تومان است. بنابراين از نظر ريالي و حجم مالي پروژه، ابرپروژه است. از او ميپرسم اگر اين هزينه را براي تکميل راهآهن چابهار- زاهدان و سپس اتصال به همين کريدور ميکرديم، نتيجه بهترين حاصل نميشد؟ خادمي پاسخ ميدهد: آن پروژه هم با روند بسيار خوبي ادامه دارد و از سال 92 شروع شده و بهعنوان پروژه اولويتدار است که بتوانيم چابهار را به شبکه ريلي متصل کنيم و از زاهدان به سمت بيرجند و شبکه ريلي نزديک مشهد مقدس برسيم و کريدوري شمال به جنوب ريلي شرق کشور را تکميل کنيم؛ اما ما از اين طريق به اروپا وصل نميشويم. براي رسيدن به اروپا حتما بايد به آستارا برسيم. ترانزيتي که از قسمتهاي شرقي کشور ميخواهد به چابهار برسد، براي اين شبکه خيلي خوب است. اتفاقا از اين طريق، وقتي شبکه را از چابهار به زاهدان وصل کنيم، از طريق زاهدان- بم وارد شبکه ريلي ميشويم و ميتوانيم از چابهار به آستارا و اروپا برويم. هدف اين دو متفاوت است. هر دو براي ما نياز هستند و هيچکدام اهميت ديگري را کاهش يا افزايش نميدهد. بارهايي که ميخواهند به اروپا و از غرب درياي خزر عبور کرده و به سمت جمهوری آذربايجان و روسيه بروند، بايد از مسير ريلي رشت به آستارا بروند؛ اما اگر بارها از افغانستان، شمال پاکستان، ترکمنستان، چين ميخواهند به درياي عمان و هند برسند، از کريدور شمال به جنوب شرق کشور حمل خواهند شد. سايه اختلاف قرهباغ بر سر ايران اما ميثم لاجورد، کارشناس حملونقل مرکز مطالعات تکنولوژي دانشگاه علم و صنعت در گفتوگو با «شرق» به اين پروژه نقدهايي وارد ميداند. لاجورد ميگويد: هماکنون از لحاظ زيرساخت ريلي از طريق مرز جلفا و خط ريلي نخجوان ـ ارمنستان به اروپا متصل هستيم اما به دليل اختلاف قرهباغ ميان نخجوان و ارمنستان، فعال نيست.او با بيان اينکه بهرهبرداري از اين محور با لحاظ دو نکته توسط وزارت خارجه قابلپیگیری بود، ميافزايد: نخست آنکه بهرهبرداري از راهآهن ارمنستان به مدت 30 سال به روسيه سپرده شده و دوم اينکه چون جمهوری آذربايجان و نخجوان براي ارتباط با يکديگر درهرحال مجبورند از ايران عبور کنند، با استفاده از اين اهرمها و با ابزار ديپلماسي که دست ايران بود، ميشد تفاهمي حاصل کرد تا قطارهاي باري يا مسافري که از ايران به مقصد کشورهاي اروپايي حرکت ميکنند، تحتالحفظ از مسير نخجوان- ارمنستان عبور کرده و به اروپا برسند. ابزار ديپلماسي مغفول مانده به گفته او بهطورکلي احداث هر خط ريلي در کشور مورد تأييد همگان است اما با در نظر گرفتن محدوديت در منابع مالي ضروري است نسبت به تخصيص آن اولويتبندي صورت گيرد. احداث مسير مذکور از قزوين تا آستارا حدود 5 هزار ميليارد تومان اعتبار ميخواهد که تاکنون حدود نيمي از آن انجام شده است که ميشد با اهميتدادن به اين موضوع و انجام ديپلماسي بدون پرداخت چنين هزينه ريالي و زماني، اتصال ريلي به اروپا که هدف اجراي اين پروژه بود، زودتر از اينها محقق شود؛ اما اکنون مثل آن است که هزينه اختلاف نخجوان و ارمنستان را ايران ميپردازد.کارشناس حملونقل مرکز مطالعات تکنولوژي دانشگاه علم و صنعت در ادامه ميگويد: از جمله اولويتهاي توسعه زيرساخت در کريدورهاي ترانزيتي اتصال چابهار به زاهدان است. از اين طريق با در نظر گرفتن مزيتهاي بندر چابهار نسبت به بندرعباس ميتوانستند با درنظرگرفتن مبدأ چابهار بهجاي بندرعباس، هزينه حمل را کاهش داده و به حجم بار هم بيفزايند، زيرا آبخور چابهار 16 متر و مناسب کشتيهاي اقيانوسپيماست، درحاليکه آبخور بندر شهيدرجايي 9متر بوده است که سبب ميشود کشتيهاي غولپيکر نتوانند در بندرعباس پهلو بگيرند. از سوي ديگر به سبب مسافت نزديکتر 30ساعته چابهار به بندرعباس، طبق مطالعات شرکتهاي مشاور، هزينه براي هر تن کالا، ۲ دلار کاهش مييابد اما اينکه چرا انتخاب صاحبان کالا بندر شهيدرجايي بوده، نبود زيرساختهاي حملونقلي مناسب مثل ريل و جاده در پسکرانه بندر چابهار است. اگر اين هزينه صرف اتصال ريلي چابهار به شبکه ريلي ميشد و مشکل اتصال ريلي به اروپا با مذاکره ميان جمهوری آذربايجان و ارمنستان حل ميشد، قطعا ميتوانستيم هم از زاهدان به همين خط متصل شويم و مسير اروپا را در پيش بگيريم، هم زيرساخت لازم براي تکميل شاخه شرقي کريدور شمال جنوب (محور چابهار سرخس) را براي بهرهمندي از عواید حاصل از ترانزيت کشورهاي آسياي ميانه CIS بهرهمند شويم.به گفته او، بااينحال، توسعه چيزي نيست که با آن مخالف باشيم اما ميتوانيم با اولويتبندي و هزينه بجا، امکان بهتري براي بهرهگيري از فرصتهاي ترانزيتي داشته باشيم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.