رنگ سبز ايران در اطلس تراخم
سیدفرزاد محمدی. مدیر دفتر سلامت چشم وزارت بهداشت
بیماری تراخم نوعی بیماری عفونی چشمی است که در مراحل پیشرفته باعث نابینایی میشود. 100 تا 150 سال پیش اغلب کشورهای دنیا به درجاتی از این بیماری مبتلا بودند؛ حتی کشورهای اروپای مرکزی و شمالی نیز این بیماری را در سابقه صدساله خود دارند. در ایران 50 سال پیش نیز تراخم مهمترین عامل نابینایی به شمار میرفته است و از این رو سازمان جهانی بهداشت در سالهای اخیر برای مهار این بیماری در سطح جهان اقدامات گستردهای را مانند تلاشهایی که برای کنترل بیماری مالاریا یا فراگیرکردن پوشش واکسیناسیون و مهار سایر بیماریهای واگیر انجام داد، از سال 1375 خورشیدی به انجام رسانده است. سازمان جهانی بهداشت همچنین تلاشهای متمرکزتری را به شکل برنامه GET2020 در قالب یک ائتلاف جهانی هدایت میکند. بر اساس این ائتلاف، کشورهایی که هنوز بیماری تراخم در آنان به عنوان یک معضل بهداشتی شناخته میشود، متعهد شدهاند تا سال 2020 میلادی نسبت به مهار این بیماری اقدام کنند. با توجه به وضعیت نامعلوم برخی کشورها و اینکه کمتر از دو سال تا پایان این برنامه باقی مانده است، پیشبینی میشود اجرای این برنامه تا سال 2023 و شاید 2027 هم به طول بينجامد و تمدید شود. لازم به ذکر است بر اساس طبقهبندیهای سازمان جهانی بهداشت، کشورها در زمینه مهار تراخم به سه دسته طبقهبندی میشوند. اول کشورهایی که میدانیم تراخم در آنها کنترل شده است، ولی هنوز اقدامی برای دریافت گواهی نکردهاند مانند کشورهای امارات متحده عربی، قطر، عربستان، کویت و احتمالا عراق. دسته دوم کشورهایی هستند که میدانیم آلوده هستند و برای دریافت گواهینامه نیاز دارند فعالیت خود را استمرار بخشند مانند پاکستان، مصر، سومالی، یمن و سودان. گروه سوم كشورهایی هستند که وضعیتشان مشخص نیست مانند افغانستان و لیبی که ضروری است پیمایش تکمیلی در آنان صورت گیرد تا مشخص شود آیا میتوانند برای دریافت گواهینامه اقدام کنند یا خیر. اطلس تراخم نیز با هدف شناسایی مناطق پاک یا آلوده به تراخم از سوی سازمان جهانی بهداشت منتشر شده است که نسخه آنلاین آن نیز موجود بوده و بهطور منظم بهروزرسانی میشود. بر پایه ائتلاف GET2020، راهکارهای جراحی پلک معیوب چشم، تجویز آنتیبیوتیک در مقیاس وسیع در سطح جامعه، پاکیزگی صورت و کنترل بهداشت محیطی به عنوان چهار مکانیسم اصلی مهار تراخم شناسایی میشوند. در اینجا این سؤال مطرح میشود که اگر درمان آنتیبیوتیک مؤثر است چرا به تراخم به عنوان یک چالش نگاه میشود؟ در پاسخ به این پرسش باید گفت مشکل تراخم نه ابتلای یکباره به این بیماری که عفونتهای مکرر است؛ عفونتهایی که در بلندمدت باعث کدورت قرنیه و در نهایت نابینایی فرد خواهد شد. از طرف دیگر راه انتقال این بیماری از طریق نشستن مگس از صورت فرد آلوده به فرد دیگر بهویژه در کودکان است که باعث تکرار عفونت میشود. در بعد بهداشت محیط، دسترسی به آب تمیز و فاضلاب بهداشتی و نگهداری دام نیز مورد توجه این برنامه است. وزارت بهداشت در مناطق جنوب و جنوب شرق کشور که احتمال آلودگی در آن مناطق بیشتر بود، براساس استانداردهای سازمان جهانی بهداشت پیمایشهایی را انجام داد. بر اساس استانداردهای سازمان جهانی بهداشت، کمتر از پنج درصد عفونت فعال در سنین يك تا 9 سالگی و کمتر از 0.2 درصد مژه نابجا و پلکبرگشته در سنین بالای 15سالگی، آستانههای قابل قبول برای این سازمان است که اگر کشوری در یک دوره زمانی بتواند این آستانهها را تحصیل و مراقبت کند، میتواند تقاضای اعطای گواهی مهار تراخم كند. از همین رو ما در ایران به منظور تکمیل شواهد، سلسله مأموریتهایی را با تمرکز بر مناطق مرزی روستایی که در همسایگی افغانستان، پاکستان و عراق قرار دارند، انجام دادهایم. این مناطق بر اساس اطلس تراخم یا آلوده هستند یا وضعیت نامعلومی دارند. بر این اساس، کلیه کودکان با چشم قرمز (مشکوک به عفونت) بررسی شدند که خوشبختانه در میان افراد مورد بررسی هیچ مورد تراخمی دیده نشد. نتایج این بازدیدها و پیمایشهای منتشرشده قبلی و نتایج مذاکرات حاصل از نشستهای انجامشده با مسئولان اداره آبفا و آموزش و پرورش و... جمعبندی شدند و در قالب الگویی که سازمان جهانی بهداشت الزام كرده است، پرونده 50صفحهای ایران تدوین شد. در نهایت این سازمان در شهریور امسال پیام تبریک رسمی خود را مبنی بر تصدیق مهار تراخم در ایران اعلام کرد. با توجه به شاخصهای سازمان جهانی بهداشت، به نظر میرسد ایران نزدیک به 25 سال باشد که موفق به مهار تراخم شده است، اما اکنون دستاوردهایی بسیار فراتر از حداقلهای الزامی را تحقق بخشیدهایم و با اقدام اخیر دستاندرکاران حوزه سلامت چشم، سرانجام موفق به دریافت این گواهینامه شدیم و رنگ کشور عزیزمان ایران در اطلس تراخم، پاک و سبز شد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.