نهاد بهداشت و سلامت عمومی
سیدمهرداد محمدی.مدرس دانشگاه علوم پزشکي تهران
بهداشت و سلامت عمومی یکی از ارزشمندترین و پرافتخارترین نهادهای بشری است. در دو سده گذشته، فلسفه و اقدامات عملی در زمینه بهداشت و سلامت عمومی، موجب پیشگیری از مرگ و ناخوشی، افزایش امید به زندگی و بهبود سلامت بیمانند و عظیمی در سطح جوامع و عرصه جهانی شده است. این نهاد اجتماعی، مهمترین نیرو برای عدالت اجتماعی است و نیز بخشی از ماهیت توسعه و هم عامل توسعه است. در چارچوب «جایزه بینالمللی بهداشت و سلامت عمومی»، شش فرایند، مبادرت یا تلاش اجتماعی متمایز به عنوان ارکان تشکیلدهنده این نهاد شناسایی شدهاند که در ادامه، این حوزهها و جوايز مربوط به هر يك را مرور ميكنيم. جایزه اسنو در مطالعات اپیدمیولوژیک: جان اسنو، در زمره برجستهترین دانشمندان در تاریخ اپیدمیولوژی و پدر اپیدمیولوژی مدرن است که به سبب مطالعه درباره اپيدمي بیماری وبا در لندن در سال ۱۲۳۳ خورشيدي و مبارزه با این بیماری بهویژه پيش از کشف تئوري ميکروبي براي بيماريها شهرت دارد. مطالعات اپیدمیولوژیک دربرگیرنده مطالعات علمی اصیل یا مروری درباره شیوع، بروز، بار و علتشناسی بیماریها یا عوامل تعیینکننده شایع یا اپیدمیک و تهدیدکننده سلامت جمعیت و ایجادکننده شواهد هستند. این مطالعات، به جهت شکلی و ماهوی، طیف بالقوه بسیار گستردهای داشته و ممکن است فرای مطالعات بیولوژیک بوده و به حوزههای اجتماعی، شهری یا اقتصادی نیز مربوط شوند. جایزه نایتینگل در راهحلها و فناوریها: فلورانس نايتينگل، پرستار، ریاضیدان و آماردان انگلیسی و بنیانگذار حرفه پرستاری مدرن است که در ابداع اتخاذ روشهاي سترونسازي مؤثر در کاهش قابل ملاحظه عفونتهاي متعاقب اعمال جراحي و ساير بيماريهاي عفوني، شهرتی جهانی دارد. امروزه راهحلها و فناوریهای سختافزاری و نرمافزاری متنوعی به وسیله انسان برای برخورد با مشکلات سلامت جمعیت، طراحی و توسعه یافته است. این راهحلهای بالقوه، طیف بسیار گستردهای دارند؛ از واکسنها و آنتیبیوتیکها گرفته تا چادرهای مقابله با پشه آنوفل و اپلکیشنهای سلامت دیجیتال. جایزه آلماتی در وکیلمدافعی و حمایتطلبی: آلماتي، بزرگترين شهر و پايتخت وقت قزاقستان، محل برگزاري يکي از مشهورترين نشستهاي جهاني سلامت در سال 1357 خورشیدی با شعار «سلامت براي همه» بوده است. نهاد سلامت عمومی یک پروژه چندبخشی يا فرابخشي به شمار میرود که تأمین اهداف سلامت عمومی تا حد درخور توجهی به مشارکت بخشهای خارج از بهداشت و درمان وابسته است. این بخشها شامل حمل و نقل، آموزش، اسکان، محیط زندگی و حفاظت از محیط زیست و محیط کار است. تأمین همکاری و حرکت سایر بخشها به اولویتدادن به سلامت جمعیت، نیازمند رهبری، تبلیغ و حمایتطلبی و داشتن شور و درد برای سلامت جمعیت و عدالت اجتماعی است. نشست آلماتي از اين جهت نمادين است. جایزه شادپور و پیلهرودی در نظامها و اصلاحات ساختاری: کامل شادپور و سيروس پيلهرودي، طراحان و پيادهکنندگان نظام شبکه مراقبتهای اولیه بهداشتی ايران در دهه ۱۳۶۰ شمسي هستند. برخي از جنبههاي نظام شبکه بهداشتي درماني ايران داراي شهرتی جهانی است. نظامهای مدیریتی، شیوههای کار، سیستمها و طراحیهای ساختاری کوچک و بزرگ متنوعی، حمایتکننده و مجری تأمین اهداف بهداشتی و سلامت جمعیت در حوزههای متنوع ماهوی آن هستند. جایزه آدلاید در سیاست شهری و عمومی: آدلايد استراليا، محل برگزاري دومین اجلاس بینالمللی ارتقای سلامت در سال 1367 خورشیدی با تأکید بر مسئولیت ویژه دولتها از طریق سیاستگذاریهای عمومی بهمنظور ایجاد زیرساختهای زندگی سالم و تسهیل انتخابهای سالم شهروندان بود. از آنجا که نهاد سلامت عمومی یک پروژه چندبخشی يا فرابخشي است، بنابراین طیف وسیعی از اقدامات کشوری، سیاستگذاری عمومی و طراحی شهری و شهرداری به وسیله دستگاههای عمومی غیربهداشتی درمانی یا سازمانهای غیردولتی و بخش خصوصی بر سلامت جمعیت تأثیر وسیع و عمیق دارند. جایزه گیتس در انفاق، اهدا و خدمت بشردوستانه: بيل و ملیندا گيتس، بنیانگذاران بنیاد بیل و ملیندا گیتس در سال 1379 خورشيدی هستند. این بنیاد، بزرگترین و مشهورترين اهداکننده خصوصي بشردوستانه به بهداشت و سلامت عمومي در دنيا از جمله برای ریشهکنسازی مالاریا، فلج اطفال، تراخم و سلامت مادران و کودکان در نقاط مختلف جهان بهویژه کشورهاي محروم به شمار میرود. ابتکار عملهاي بشردوستانه، اهدا و وقف منابع و خدمت شايان از سوی افراد، سازمانهاي غيردولتي، جامعه مدني و بخش شرکتي در زمينه سلامت جمعيت، جريان اجتماعي عظیمی براي رفع، بهبود و ارتقای سلامت جمعيت به حساب ميآيند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.