ما متهمیم!
محمدصادق کلبادی . روزنامهنگار
اگر از آنهایی هستید که علتالعلل همه گرفتاریهای امروز جامعه ایران، از قیمتهای نجومی گوشت و اتومبیل پراید تا ترافیک بیرحم خیابانهای پایتخت و فسادهای مالی و رشد قارچگونه سلاطینِ مفسدِ اقتصادی را از چشم دولت، دولتمردان و مسئولان میدانید و میبینید، بهتر است نگاهتان را برای دقایقی با این سطور پیوند دهید. نخست عینک تعصب و همهچیزدانی را از چشمان خود بردارید و آن را در گوشهای بگذارید، بعد چشمانتان را بشویید و بخواهید که جور دیگر ببینید و بیندیشید. گاهی لازم است آدمی عاری از تعصب در برابر آینه بایستد و به خود نظاره کند و پیش از حوالتکردن جوالدوز بر پیکر دیگران سوزنی بر خویشتن خویش بنوازد.سبک زندگی و شیوه مصرفمان گرتهبرداری معیوبی از زندگی انسان مدرن غربی شده است. چرا میگویم معیوب؟ چون در همان جوامعی که افراد از نوک پا تا فرق سر در سیستم اقتصادی سرمایهداری و زندگی مصرفی غرق هستند بهطور مثال در آمریکا- طبق گزارش اکونومیست- تیراژ روزنامهها ۴۲میلیونو ۴۰۰ هزار نسخه در روز است که بعد از هند، چین و ژاپن، رتبه چهارم به این کشور اختصاص یافته است؛ آلمان و بریتانیا با ۱۶ و ۱۱ میلیون نسخه در روز در رتبههای پنجم و ششم قرار گرفتهاند. اما ایران در پایینترین رتبه در این آمار قرار دارد. تیراژ روزنامهها در ایران حتی کمتر از عربستان است یعنی کمتر از يكمیلیونو ۲۰۰ هزار نسخه! حتی طبق آخرین آمار گاردین سرانه مطالعه کتاب در ایران روزی 13 دقیقه است (که البته خوشبینانه به نظر میرسد) در حالی که این آمار برای کشورهایی مثل هند، ژاپن، آمریکا و بریتانیا و برخی دیگر از کشورهای اروپایی بالای یک ساعت است. اما تأملبرانگیزتر آن است که ایران در خاورمیانه پس از عربستان رتبه نخست در مصرف لوازم آرایشی را دارد و بهطور متوسط زنان ایرانی سه برابر زنان کشورهایی مثل آلمان و بریتانیا برای مصرف لوازم آرایشی هزینه میکنند. در چنین شرایطی عطش میل به زیبایی و مصرف، ایرانیان را در انجام عمل جراحی زیبایی بینی- طبق آمار ژورنال رینوپلاستیک در سال 2017- در رتبه سوم جهان قرار داده است. برای درک فضای موجود و فقدان آگاهی در حوزه عمومی نیازی به ارائه آمار نیست. كافي است نگاهي به رفتار روزمره خود نظر بیندازیم؛ وقتی از حقوق شهروندی سخن گفته میشود، انگشت اتهام به سمت ساختارهای سیاسی و عملکرد دستگاههای فرهنگی روانه میشود حال آنکه فقط در یک مورد کیفیت رانندگی ما در خیابانها خود نشان از بيتوجهي عمیق در فهم ما از حقوق شهروندی دارد. از محیط زیست و خطر آلودگی آن که سخن گفته میشود باز نگاهها به سمت دولت میرود و انتقادها از نبود برنامه برای حفظ آن. اینها همه هست اما گویی وظیفه مردم رعایتنکردن سادهترین نکات محیطزیستی و شهروندی است و وظیفه دولت جمعکردن بیمبالاتیها و هنرنماییهای ما در خیابانها، فضاهای سبز، سواحل و جنگلها. شاید هم برخی منتظر چوب تَر هستند در بالای سرشان و قانونی برای مجازات! مگر مدیران برخی کارخانههای صنعتی -که شاید سهم زیادی در آلودگی محیط زیست داشته باشند- از خصولتی تا دولتی، جدای از مردم هستند؟ یا آنها که ید طولایی در قاچاق کالا دارند و دلال سکه و ارز هستند، یا همان مسئولان و معاونانی که در سطوح نه چندان بالای مدیریتی مشغول هستند و خبر اختلاسهای چندهزارمیلیاردی آنها را خوانده و شنیدهایم یا ناظرانی که از بینظارتیهایشان شکوه میکنیم، از خارج از ایران آمدهاند؟ در فرهنگ دیگری رشد کردهاند و از جنس مردم نیستند؟حال در شرایط کنونی در جامعهای که روزنامهها، نشریات و کتابها در غربت محض به سر میبرند بهطوری که حتی بسیاری از روزنامهنگاران نیز مطالب همکاران خود را نمیخوانند- خود گوییم و خود خندیم!- نویسندگان و اصحاب قلم و اندیشه در انزوا و فراموشخانه اذهان مردم جای گرفتهاند چگونه میتوان ارتقاي بینش سیاسی، اجتماعی، فرهنگي و تغییر و بهبود شرایط را از تودههای عوام توقع داشت؟ آگاهی خلقالساعه نیست و فرایندی است تدریجی و حاصل مطالعه و میل به دانستن و اعتراف به ندانستن. خدایش رحمت کند «ابن یمین» را که میگفت: آن کس که نداند و نداند که نداند/در جهل مرکب ابدالدهر بماند. چنین جمعی اگر به هر یوتوپیایی مهاجرت کنند و شهروند آنجا شوند و دموکراتیکترین نظامهای دنیا نیز بر آنها حکومت کنند، دیری نمیپاید که سیستم آرمانشهر را نیز فاسد میکنند، اگر کارمند نهادهای دولتی آنجا شوند یا از زیر کار در خواهند رفت، یا با اربابرجوع تندی میکنند و بیتوجه به ارزش وقت افراد آنها را برای یک امضا ساعتها معطل و سرگردان خواهند کرد! در صورت فعالیت اقتصادی با خوی دلالی و خودخواهی، قوانین را هم دور خواهند زد و با نفوذ به ساختار سیاسی به تدریج همه هنرهای خود را عیان میکنند به طوری که در مدتی کوتاه، خوی اربابی به همه مسئولان جزء و کُل سرایت خواهد کرد. مسئول خود را ارباب میداند و شأن ارباب هم اجل از پاسخ به رعیت است! به سخن دیگر در طرفهالعینی ساختار اجتماعی، سیاسی و اقتصادی یوتوپیا را هم فشل میکنند. دیگر این خودکرده را تدبیر نیست.آری ما مردم متهمیم اما هیچگاه در جایگاه متهم ننشستهایم و این هم آفتي است که پوپولیستها به جان ما انداختهاند و با تکرار شعارهایی مانند مردم آگاهاند و... مانع از خودآگاهی و تغییر جامعه میشوند چراکه تغییر آگاهانه، مغایر دوام و بقاي مديريت یا توسعه ثروت و رونق بازارشان خواهد بود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.