شکری است با شکایت
سیدنصرالله موسویان.پژوهشگاه دانشهای بنیادی
برای جناب آقای دکتر محمود نیلیاحمدآبادی، رئیس محترم دانشگاه تهران و بعضی از همکارانم
مقدمه چهارشنبه ۱۴ آبان ۱۳۹۳، یادداشتی کوتاه در فضای مجازی، در کمتر از چند هفته، یکی از بحثانگیزترین مسائل را در باب فلسفه و علوم انسانی در دانشگاههای ایران به وجود آورد. یکی از استادان فلسفه دانشگاه تهران (با رتبه استادتمام) به تقلب گسترده علمی در طول سالیان متمادی متهم شد. کار از شبکههای اجتماعی گذشت، به روزنامهها و مجلات داخلی کشید و دستآخر در مشهورترین شبکههای خبری و مجامع دانشگاهی بینالمللی مطرح شد. دانشگاه تهران در بیانیهای رسمی و عمومی به تاریخ ۱۰ آذر ۱۳۹۳، قول رسیدگی به موضوع را داد. در کمتر از یک ماه، مجلات بینالمللی که اقدام به انتشار مقالات مشکوک کرده بودند، اتهامات مربوط را وارد دانستند، وقوع تقلب را تأیید کردند، بابت آن عذر خواستند و مقالات مجعول را از آرشیو خود حذف کردند. از آن تاریخ، بیش از چهار سال میگذرد و دانشگاه تهران هیچ واکنشی رسمی نشان نداده است. این یادداشت شکری است با شکایت از همکارانم در دانشگاه تهران، بهخصوص رئیس وقت و کنونی دانشگاه تهران جناب آقای دکتر محمود نیلیاحمدآبادی. بیانیه مورخ۱۰/۹/۱۳۹۳ با امضای «اداره کل حوزه ریاست و روابط عمومی دانشگاه تهران»، پس از تأکید بر انتشار نتیجه بررسی «جهت تنویر افکارعمومی»، اینگونه پایان مییابد: «دانشگاه تهران در صورت اثبات تخلف مزبور، برخورد قاطعانه و قانونی را با فرد متخلف انجام داده و با ارجاع موضوع به مراجع ذیصلاح از انجام رفتارهای غیراخلاقی و غیرحرفهای تبری خواهد جست. همچنان که اگر اتهام وارده اثبات نگردد، دفاع از حیثیت شغلی و صنفی اعضای هیئتعلمی را وظیفه همیشگی و لازم خود میشمارد». اول، شکر این نکته را که آبروی افراد بسیار محترم است، درک میکنم و این نگرانی را که نکند گفتار یا کردارمان بهنوعی به از بین رفتن آبروی همکارانمان بینجامد، نگرانی بجایی میدانم. این را هم میفهمم که بدون تحقیق وافی و کافی نباید اتهامات مطرحشده را وارد دانست. بهعلاوه، حفظ شأن اساتید دانشگاه را، مستقل از اینکه عمل خلافی انجام داده باشند یا نه، نیز مهم میدانم. معتقدم که همکارانم در دانشگاه تهران این ملاحظات را در نظر دارند و از این بابت از آنها متشکرم. دوم، رعایت اما قبل از شکایت، میخواهم نگرانی را بیان کنم. من تفاوتی میبینم بین «رعایت» حال دیگری و «عنایت به متقلب». نگرانم که ملاحظات ما برای رعایت حال همکارانمان و ندیدهگرفتن لغزشهایشان تبدیل شود به بیتفاوتی نسبت به اخلاق کاری و ندیدن آنچه باید ببینیم تا بتوانیم به هم اعتماد کنیم. خیال میکنم، بعضی چیزها را میشود ندیده گرفت و باید ندیده گرفت، اما چنین عیبی در خودمان را نمیتوانیم نبینیم. فکر میکنم اگر «استادی» چنین پایش لغزید، نباید نسبت به او بیتفاوت بود، نباید او را ندید. این بیتفاوتی نه حرمتگذاشتن است و نه رعایتکردن؛ و اگر هم که هست، نوع غیراخلاقی آن است، همانکه دانشگاه نباید گرد آن بچرخد. سوم، شکایت فرض کنیم اتهامات وارده واردند. همکاری، به هزارویک دلیل، خطا کرده است. یک بار یا دو بار، یا نه یک بار و دو بار، که بارها. شکایت من این است که بیتفاوتبودن، ندیدن و در یک کلمه هیچ واکنشی نشانندادن، پذیرفتنی نیست. این بدترین استراتژی برای دانشگاه است. واکنش درست به نظر میرسد جور دیگری باشد؛ بررسی منصفانه، محترمانه و دقیق اتهامات و اعلام نتایج آن به جامعه دانشگاهی. تأکید میکنم «اعلام نتایج به جامعه دانشگاهی». به نظرم این یک مسئله خصوصی خانوادگی نیست؛ عملی در حوزه عمومی اتفاق افتاده است و باید در همان حوزه نیز به آن پاسخ گفت. به معنایی دیگر، مسئلهای خانوادگی نیز هست اما مسئلهای درون «خانواده بزرگ علمی و دانشگاهی ایران». به همین دلیل، سکوت مطلق درباره آن رهیافتی زیانبار برای دانشگاه است. آنچه مایه قوام فضای علمی و دانشگاهی کشور است، احترام و اعتماد متقابل اعضای آن است. اعضای این جامعه دانشجویان و استادان داخل دانشگاهها و علاقهمندان و محققان خارج از دانشگاهها هستند. احترام و اعتماد متقابل از جمله بر پایه ارزش فعالیتهای علمی و دانشگاهی شکل میگیرد. اگر ما اساتید دانشگاه معایب خود را نپذیریم، بابت خطاهایمان عذرخواهی نکنیم و دستآخر برای جبران آنها نکوشیم، چگونه ممکن است از یکدیگر و از آن بالاتر، از دانشجویانمان توقع داشته باشیم که آنها چنین کنند؟ چگونه ممکن است که از آنها بخواهیم به فعالیتهای علمی ما با دیده تردید ننگرند؟ چگونه میتوانیم از آنها متوقع باشیم که بمانند و در فضایی که در آن اعتمادی نیست، بهعلاوه هزارویک چیز دیگر، به ما اعتماد کنند؟ اصلا گیرم که آنها هم بمانند و وانمود کنند که به ما اعتماد میکنند و احترام میگذارند، ما چطور میتوانیم خودمان را قانع کنیم و چنین اعتماد و احترامی را جدی بگیریم؟ نمیتوانیم، حتی اگر با سکوتمان وانمود کنیم که میتوانیم. این هم، شکایت.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.