پرسشهای «شرق» در باره دسترسی آزاد به اطلاعات چه پاسخهایی داشت
محرمانه است
گروه اقتصاد، محمد مساعد : محرمانه است، طبقهبندیشده، نمیتوانیم ارائه کنیم، بروید از مراجع نظارتی بپرسید. این چند نمونه از پاسخهایی است که در یک سال گذشته در سامانه انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات از دستگاههای گوناگون دریافت کردهام. پاسخهایی نهچندان خوشایند به سؤالاتی که نهتنها حساس و طبقهبندیشده به نظر نمیرسند بلکه عدم انتشار داوطلبانه و منظم آنها توسط دستگاههای گوناگون کشور عجیب و غمانگیز است. اسناد طبقهبندیشده در جهان و ایران، معمولا از این جهت مهر محرمانه یا سری میخورند که افشای آن میتواند به کشور، مبانی دولت یا امنیت ملی خدشه وارد کند یا سازمانها را در انجام وظایفشان ناتوان کند، با این حال در کشور ما محرمانههای عجیب و غریبی وجود دارند که منطق محرمانگیشان هرچه باشد، حفاظت کشور و دولت از آسیب نیست. محرمانههایی مانند میزان پاداش دریافتی مدیران صندوق بازنشستگی کشور یا پاسخ به این سؤال ساده که چند نفر در کشور مالیات بر ثروت پرداخت میکنند. سامانه انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات که در سالهای اخیر و پس از تصویب قانون انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات شکل گرفته، تلاش میکند امکانی را فراهم کند که همه شهروندان بتوانند اطلاعات موردنیاز خود را از دستگاههای گوناگون کشور طلب کنند.
اطلاعات درخواستی پس از پاسخ دستگاهها، در اختیار عموم مردم قرار گیرد. سامانهای که مانند سامانه انتشار دستمزد مدیران، با غیبت معنادار برخی از سازمانهای بزرگ کشور روبهروست و به نظر میرسد دستگاههای حاضر در آن نیز سیاست کجدارومریز را در قبال آن دنبال میکنند.
در یک سال گذشته، 16 درخواست انتشار اطلاعات به 15 دستگاه گوناگون ارسال کردم. بعضی از این درخواستها را صرفا از روی کنجکاوی شخصی طرح کردم اما برخی دیگر، برای دریافت اطلاعاتی بودند که برای نوشتن گزارشهایم به آنها نیاز داشتم. هرچند اگر نگاهی به 16 سؤالی که از این دستگاهها پرسیدهام بیندازید متوجه میشوید که اغلب آنها میتوانند سوژه جالبی برای پیگیری خبرنگاران باشند و مبنای یک گزارش تحقیقی قرار بگیرند. از این 16 سؤال، سه سؤال توسط وزارت ورزش و جوانان، بانک ملی و سازمان برنامه و بودجه بدون پاسخ ماند و این دستگاهها با وجود گذشت مدت زیادی، تاکنون به این سؤالات پاسخ ندادهاند. دو دستگاه وزارت راه و شهرسازی و شهرداری تهران نیز تنها دستگاههایی بودند که درخواستم را با پاسخ جامع و مناسب همراه کردند. نکته غمانگیز اینکه وزارت آموزش و پرورش اگرچه تلاش کرد پاسخ مناسبی به درخواست ارائه کند اما مشخص شد این وزارتخانه از تعداد دقیق کلاسها و مدارس کشور به تفکیک مدارس دولتی، غیرانتفاعی و... بیخبر است یا حداقل خود را بیخبر نشان میدهد زیرا در پاسخ خود اطلاع داد «حسب درخواست جنابعالی آخرین آمار موجود تا سال تحصیلی 95-96 جهت اطلاع ارسال میگردد». دو پاسخ منفی دیگر نیز در این میان جالب بود و نشان میداد دستگاهها و سازمانها تا چه حد در برابر «سامانه انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات» مقاومت نشان میدهند. سازمان گمرک در پاسخ به یک درخواست، در حالی خواستار ارائه درخواست کتبی و رسمی شد که مشخص نیست چگونه درخواستی میتواند از ثبت کتبی درخواست در این سامانه رسمی، رسمیتر و کتبیتر باشد. مجموعه اقتصادی کوثر، زیرمجموعه بنیاد شهید و امور ایثارگران نیز پاسخ داد تنها در صورت مراجعه حضوری امکان پاسخگویی دارد. پاسخی که به کلی با فلسفه این سامانه در تناقض بود. پاسخهای دیگر سازمانها اما نشاندهنده مشکل بزرگتری هستند. بانک مرکزی و چند بانک کشور و سازمان امور مالیاتی در پاسخ به دو سؤال درباره «تعداد افرادی که بیش از 100 میلیون تومان مالیات بر ثروت دادهاند» و «تعداد افرادی که سپردههای بزرگتر از 10میلیارد تومان در بانک دارند» اعلام کردند این اطلاعات محرمانه تلقی میشود تا این سؤال مهم پیش بیاید که اصولا چرا باید «تعداد» سپردهگذاران یا مالیاتپردازان جزء اسناد طبقهبندیشده محسوب ميشود؟ در مقابل برخی دیگر از دستگاهها در جواب خود ادعا کردند اطلاعات موردنظر را در اختیار دستگاههای نظارتی قرار میدهند و از ارائه اطلاعات خودداری کردند. پاسخی که خبرنگاران بارها از زبان مدیران دستگاههای گوناگون کشور شنیدهاند و نشان میدهد فرهنگ شفافیت در میان این مدیران تا چه حد عقیم و مهجور است و هنوز بسیاری از مدیران کشور خود را در قبال جامعه پاسخگو نمیدانند. حتی پرسش اعلام مبالغ کمکهای نقدی که در سال جاری طبق ردیف بودجه به اشخاص حقیقی و حقوقی پرداخت شده است نیز از سوی سازمان برنامه و بودجه پاسخی دریافت نکرد. مشخص نیست این سامانه قرار است به چه پرسش هایی پاسخ دهد و چه وجوهی از اقتصاد را شفاف کند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.