|

كاخ سفيد در رؤياي احياي هژموني ازدست‌رفته

كاخ‌سفيد و نفوذ دوباره در آمريكاي لاتين

اردشير زارعي‌قنواتي : تحولات ونزوئلا به صورت شتابنده‌اي به سوي تشديد بحران و احتمال دخالت نظامي خارجي به بهانه واهي «اقدام بشردوستانه» پيش مي‌رود و به نظر مي‌رسد در واشنگتن دولتمردان اين کشور بعد از يک دوره بي‌عملي در حوزه آمريکاي لاتين، دوباره عزم خود را جزم کرده‌‌اند تا به شيوه دهه‌هاي 60 تا 90 ميلادي با دخالت مستقيم و غيرمستقيم خود، هژموني آمريکا را در اين منطقه ابقا کنند. آنچه هم‌اکنون در ونزوئلا مي‌گذرد، هرچند تشديد بحران به دليل ناکارآمدي سياست‌هاي اقتصادي دولت بوليواري و همچنين گسترش دامنه تحريم‌هاي خارجي و به‌‌ویژه ايالات متحده، بستر اعتراض و دوقطبي‌بودن جامعه را فراهم کرده، اما واقعيت تحولات اخير بسيار فراتر از اين موضوع است. بحران امروز ونزوئلا فراتر از اعتراضات طيف‌هايي از مردم از عملکرد دولت است که بدون ترديد بايد به آن توجه کرد و با بخشي از مطالبات مشروع معترضان هم برخورد دموکراتيک صورت گيرد، اما به لحاظ قانون اساسي و حقوق بين‌الملل و همچنين واقعيت دخالت خارجي و اعمال قدرت بيروني در اين‌باره، ‌بايد در حوزه يک رخداد فراملي تحليل و ارزيابي شود. از همان ابتداي موج جديد اعتراضات اپوزيسيون عليه دولت «نيکلاس مادورو»، جهان با يک هماهنگي از قبل تعيين و تدوين‌شده روبه‌رو شد. اين در حالي بود که در ونزوئلا هنوز نه از جنگ داخلي خبري بود و نه از سرکوب مخالفان و نه حتي از رسانه‌هاي پرشمار وابسته به اپوزيسيون که بهانه‌اي باشد براي اقدامات و تصميمات فوري ديگر قدرت‌هاي منطقه‌اي و جهاني؛ تا جايي که حتي به پيشنهاد گفت‌وگوي رهبران مکزيک و اروگوئه بين دولت مادورو و مخالفان نيز نه‌فقط بهايي داده نشد که حتي همين حاميان به‌اصطلاح دموکراسي آن را وقت تلف‌کردن دانستند. شيوه برخورد با بحران ونزوئلا دقيقا از تلفيق مدل شيلي دوران زمامداري «سالوادور آلنده» و تحولات چند سال گذشته در اوکراين موسوم به «جنبش ميدان» و همچنين «الگوي ليبي» پيروي مي‌کند که با ناديده‌گرفتن همان دموکراسي بورژوايي تابع «مشروعيت انتخابات» با دخالت مستقيم بيروني حکومت‌هاي قانوني مورد تهاجم قرار گرفتند. تحولات ونزوئلا و بحران اخير اين کشور را به اين دلیل بايد فراتر از حمايت يا اعتراض بخش‌هايي از مردم اين کشور عليه نيكلاس مادورو ارزيابي و تحليل کرد که وقتي به سير رخدادها نگاه شود، به‌خوبي مشخص است که سناريويی فراملي در حال وقوع است. اگر قطعات پازل تحولاتی که حتي در زمان بروز انقلاب‌ها هم تعجب‌برانگيز است، به‌درستي و به شيوه علمي کنار هم قرار داده شوند، به‌روشني گوياي وقوع يک کودتاي سياسي با کمک قدرت‌هاي خارجي است. آنچه هم‌اکنون داراي اهميت است، اينکه با شکست طرح کودتاي سياسي به دليل مقاومت دولت حاکم، حمايت بخش وسيعي از مردم از انقلاب بوليواري، هراس بخش خاکستري جامعه از بروز بي‌ثباتي در کشور و دخالت خارجي و حمايت ارتش از نيکلاس مادورو، تغيير تدريجي فاز دخالت از حوزه سياسي به سمت احتمال تنش نظامي و حتي تهاجم خارجي تحت لواي «دخالت‌هاي بشردوستانه» مهيا مي‌شود. اينکه حتي دونالد ترامپ هم در آستانه نشست «ليما» به‌صراحت مي‌گويد درباره ونزوئلا «همه گزينه‌ها روي ميز است»، آن‌چنان بوي جنگ مي‌دهد که يک ناظر و مخاطب ناآگاه از سير تحولات اين کشور فکر مي‌کند ونزوئلا امنيت آمريکا را تهديد کرده است؛ حمله تروريستي عليه اين کشور از طريق ونزوئلا انجام شده است يا در ونزوئلا جنايت عليه بشريت به وقوع پيوسته که اقدامات عاجل را ضروري کرده است. از طرف ديگر، آن‌چنان حول کمک‌هاي بشردوستانه افسانه‌سرايي انجام مي‌شود که مخاطب عام و ناآشنا به واقعيات در حال انجام، فکر مي‌کند ميليون‌ها تن مواد غذايي و دارو هم‌اکنون در پشت مرزهاي ونزوئلا انبار شده است و در حالي که فوج‌فوج از مردم اين کشور از گرسنگي مي‌ميرند اما دولت اجازه ورود آن را نمي‌دهد. چنانچه بر اساس گزارش نهادهاي آمريکايي و رسانه‌اي، تاکنون 400 تن غذا و دارو به کلمبيا و برزيل رسيده است که با درخواست گوايدو براي حرکت يک و نيم ميليون حامي خود براي شکستن سد ارتش براي واردکردن اين کمک‌ها در روز شنبه 23 فوريه فقط چند هزار تن به منطقه مرزي «بوليوار- تاچيرا» رفته و با نيروهاي ارتش درگير شدند. داستان کمک‌هاي انسان‌دوستانه با کمک پروپاگانداي سياسي و رسانه‌اي به اين دلیل جالب است که اصولا طبق کنوانسيون‌هاي بين‌المللي، هرگونه کمک انسان‌دوستانه يا بايد به دولت قانوني کشور تحويل شود يا اينکه تحت مديريت و نظارت سازمان ملل متحد در يک کشور يا منطقه بحراني توزيع شود، اما واشنگتن اصرار دارد و مي‌خواهد از طريق ارتش آمريکا اين کمک‌ها به گوايدو و حاميان او تحويل داده شود که ناقض ابتدايي‌ترين اصول حقوق بين‌الملل و نقض حق حاکميت ملي يک کشور مستقل است. بدون ترديد، ونزوئلا در شرايط بحران اقتصادي بسيار حاد قرار دارد و در داخل کشور نيز اختلافات بين دولت مادورو و اپوزيسيون تشديد شده اما حمايت از دموکراسي و حتي بروز انقلاب هم تابع اصولی تعريف‌شده در مفاهيم سياسي است که بايد از داخل و معطوف به اراده مستقل مردم همان کشور انجام شود. اينکه در همين هفته جان بولتون به‌صراحت اعلان مي‌کند سقوط دولت مادورو پيش‌زمينه سرنگوني دولت‌هاي نيکاراگوئه و کوبا است، جاي ترديدي باقي نمي‌گذارد که بحران کنوني ونزوئلا فراتر از تحولات داخلي، تابع یک پروژه دخالت خارجي است. خوشبختانه بسياري از کشورهايي که به تبعيت از آمريکا در اين طرح مداخله‌گرايانه مشارکت کرده‌‌اند، امروز با روشن‌شدن زواياي پنهان آن و ديدن اراده واشنگتن و تمايل خوان گوايدو براي دخالت نظامي در ونزوئلا، يک به يک مخالفت خود را با اقدام نظامي ابراز مي‌کنند. چنانچه «جوزف بورل»، وزير خارجه اسپانيا، به خبرگزاري افه گفت: «ما آشکارا هشدار داده‌ايم از هيچ گونه مداخله نظامي خارجي حمايت نمي‌کنيم، بلکه آن را به‌شدت محکوم خواهيم کرد و اميدواريم چنين اتفاقي رخ ندهد». در نشست گروه ليما در بوگوتا نيز اکثريت کشورهاي عضو اين گروه ضمن مخالفت با اقدام نظامي مورد درخواست گوايدو، از حل مسالمت‌آميز بحران حمايت کرده و حتي روز سه‌شنبه معاون رئيس‌جمهوري برزيل در يک پست توييتري گفت که «اجازه داده نمي‌شود از خاک برزيل به ونزوئلا حمله نظامي شود». هيچ ترديدي وجود ندارد که بحران اخير ونزوئلا وارد مرحله‌ای پيچيده شده است که فقط با گفت‌وگو بين دولت و مخالفان همان‌گونه که رؤساي جمهوري مکزيک و اروگوئه پيشنهاد کردند و با موافقت دولت کاراکاس و «آنتونيو گوترش»، دبير کل سازمان ملل متحد، هم مواجه شد، قابل حل است. امروز جامعه بين‌المللي وظيفه دارد پيام «دست‌هاي تجاوز از ونزوئلا کوتاه» را به گوش همه بازيگران داخلي و خارجي برساند و مانع از رقم‌خوردن فاجعه‌ای جديد در اين جهان در هم‌گسيخته شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.