چرا اروپاییها نمیتوانند ایران را به آمریکا ترجیح دهند؟
فرزین حقدل*
روابط ایران و اتحادیه اروپا در چند سال اخیر همواره دستخوش تغییر و تحولات بسیاری بوده است. با وجود پتانسیلها و زمینههای متعدد همکاری بین اهالی سرزمین پارس و ساکنان قاره سبز، محدودیتها و وابستگیهای سیاسی و اقتصادی اروپا به آمریکا، مانع روابط پایدار بین تهران -بروکسل شده است.
پس از برجام و سفرهای بیشمار مقامهای اروپایی، امید به استحکام روابط اقتصادی ایران و اروپا پررنگ شد؛ اما پشتکردن رئیسجمهور ترامپ به قواعد توافق هستهای وین، همه چیز را برای ایران و اروپا در هالهای از ابهام برد. همانطور که میدانید به نوعی کل روابط انسانی، اجتماعی و بینالملل بر اساس قواعد بازی پیش میرود و کیفیت این روابط را قدرت سیاسی و اقتصادی طرفین مشخص میکند. اگر اقتصاد را یک متغیر وابسته به سیاست خارجی، متصور شویم آنگاه میتوانیم شاهد استمرار و پایداری روابط در همه زمینهها باشیم. دنیای کنونی، دنیای خرید و فروش است و در دنیای خرید و فروش، هرجا سود بیشتری وجود داشته باشد، افراد، جوامع، دولتمردان و حکومتها به همان سمت پیش میروند. البته نباید سود را فقط در مسائل مالی و اقتصادی دید و این سود میتواند جنبههای دیگری هم مانند روابط سیاسی، فرهنگی و اجتماعی نیز داشته باشد که البته بازهم در نهایت به سودهای مالی و اقتصادی منتهی میشوند. این همان درنظرگرفتن منافع حداکثری بهجای منافع حداقلی است. مثال بارز آنهم مواجهه اروپا با ایران و آمریکاست که بزرگترین اتحادیه اقتصادی دنیا ترجیح میدهد بهجای روابط محدود خود با کشوری مثل ایران، شریک بزرگ امنیتی، سیاسی، نظامی و اقتصادی خود در آن سوی آتلانتیک را راضی نگه دارد. همین حالا که نگاهی به اینستکس (سازوکار مالی ویژه اتحادیه اروپا با ایران) میاندازیم، تمام محدودیتهای آن، نه حاصل «زرنگبازی» اروپاییها که به دلیل بستهبودن دستشان در مقابل آمریکاست. در واقع فکتها و شواهد نشان میدهند اروپا بسیار مصمم است که بهخاطر برجام هم شده، روابط خود را با ایران حفظ کند؛ اما درهمتنیدگی اقتصاد اروپا با ایالات متحده، مانع استقلال مطلوب قاره سبز در سیاست خارجی میشود. از سوی دیگر، باید بگوییم اروپاییها، بهویژه مردم این قاره، همیشه از اینکه اتحادیه اروپا و دولتمردانشان دنبالهرو آمریکا بودهاند، ناراحت بوده و حتی این ناراحتی نهفقط در سطح مردم بلکه در میان اغلب سیاسیون آنها نیز وجود دارد. اغلب اروپاییها دلیلی نمیبینند کشورهایشان با قدمت و تمدنی که دارند، دنبالهرو سیاستهای کشور تازهتأسیس، هرچند پرقدرت، آمریکا باشند و احساس زیرسؤالرفتن استقلال کشورشان و اتحادیه اروپا، آنها را در این ماجرا آزار میدهد. این موضوع تا حدودی در درگیریهای لفظی ميان دولتمردان اروپا و اتحادیه اروپا با رئیسجمهور جدید آمریکا پس از برجام مشهود بوده و اتحادیه اروپا حداقل در مذاکرات و گفتوگوها، مدعی است دنبالهرو سیاستهای آمریکا نیست و استقلال سیاسی خود را حفظ خواهد کرد؛ اما نکتهای که پیش از این نیز به آن اشاره شد؛ یعنی تلاش برای حفظ روابطی که منجر به سود بیشتری میشود، دلیلی است که اتحادیه اروپا و حتی کشورهای اروپایی خارج از اتحادیه، در عمل دنبالهرو سیاستهای آمریکا بهعنوان قدرت بزرگ اقتصاد جهانی باشند. اگر حجم مبادلات کشورهای اروپایی با ایران و حتی کشورهایی را که روابط دیرینه و مستحکمی با ما داشتهاند، با حجم مبادلاتشان با آمریکا در کنار هم قرار دهیم، اصلا قابل مقایسه نیستند و حفظ روابط این کشورها با آمریکا اهمیت بیشتری نسبت به روابط با ایران دارد. یکی از دلایل این موضوع، این است که در کشورهای اروپایی و غربی تمام اقتصاد در دست بخش خصوصی است و بخش خصوصی نیز اقتصاد خود را برای روابط سیاسی و بینالمللی که سودی برایش نداشته باشد، به خطر نمیاندازد. سیاسیون اروپا نیز اگرچه در مذاکرات مدعی تلاش برای بهترکردن روابط با ایران هستند، نمیتوانند نسبت به انتظارات بخش خصوصی خود در اقتصاد بیتفاوت باشند یا آنها را مجبور به همکاری با کشوری کنند که در صورت همکاری با آن، سود زیادی را که از ارتباط با آمریکا نصیبشان میشود، از دست بدهند. البته اروپاییها سازوکارهایی دارند و بانکهایی نیز مشخص کردهاند که از آن کانالها بتوانند مبادلات اقتصادی با ایران را انجام دهند. *تحلیلگر ارشد اقتصاد بینالملل و دانشجوی پستدکترای کسبوکار
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.