|

زندگی، جنگ و حقیقت

ویلیام دیویس، جامعه‌شناس و اقتصاددان سیاسی از دانشگاه لندن و نویسنده کتاب «دولت‌های عصبی: دموکراسی و انحطاط عقل» با نوشتن یادداشتی در نیویورک‌تایمز با عنوان «همه چیز جنگ است و هیچ چیز حقیقت ندارد» به این مشکل بزرگ جهانی پرداخته که وقتی دموکراسی به میدان جنگ بدل‌ می‌شود، حقایق به‌عنوان سلاح مورد استفاده قرار می‌گیرند. بخش‌هایی از این مقاله را می‌خوانیم. یک نشانه مشخص از تنزل سطح سلامت لیبرالیسم، افزایش حضور ارتش در سیاست داخلی است. در حالی که زمان مذاکرات خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا یا برگزیت به سرعت سپری می‌شود و چشم‌انداز «بدون توافق» مدام آشکارتر می‌شود، احتمال ورود نیروهای نظامی و امنیتی بیش از پیش به چشم می‌خورد. وزیر دفاع انگلیس، گاوین ویلیامسون، اعلام کرده است که سه‌هزارو 500 نیروی نظامی در حال آماده‌باش برای تضمین تأمین کالاهای مورد نیاز کشور در نظر گرفته شده و مقامات دولتی در صورت وقوع ناآرامی‌های عمده شهروندان، گزینه نظامی را بررسی خواهند کرد. برگزیتی‌های سرسخت و طرفداران آنها به‌سختی توانستند جلوی واکنش‌های هیجان‌آمیزشان در رسانه‌ها را بگیرند. بیماری مشابهی در آن‌سوی اقیانوس اطلس دیده می‌شود. ترامپ رئیس‌جمهور آمریکا برای یک بحران احتمالی در مرز مکزیک وضعیت اضطراری اعلام کرده و نظامیان آمریکایی را در خاک خود به مرز اعزام کرده است. رئیس‌جمهور جدید برزیل، هایر بولسنارو، افسر سابق ارتش که ترسناک‌ترین رویه‌های رژیم‌های سراسر جهان را سرمشق قرار داده، مدام پرسنل نظامی بیشتری را در موقعیت های کلیدی دولت قرار داده است. این نشانه‌های آشنای نظامی‌گری این احساس را ایجاد می‌کند که سیاست حس و حال جنگی را که مدتی به محاق رفته بود، باز یافته است. استعاره‌های جنگ («جنگ فرهنگی»، «جنگجوی عدالت اجتماعی») مدام بیشتر می‌شود و هر کدام تلویحا از فروپاشی زمینه‌های سیاسی مشترک حکایت دارد. تحولات اساسی دهه گذشته را از جمله می‌توان با نگاهی به پوپولیسم سیاسی و افزایش بحث در مورد «پساحقیقت» و «اخبار جعلی» دریافت که نشان از شرایط جنگی و تبلیغات جنگی در دموکراسی‌های ما دارد. این اصل که عملیات نظامی و غیرنظامی باید از هم جدا باقی بمانند، از پایان جنگ‌های مذهبی و داخلی در اواسط قرن هجدهم در اروپا، سنگ بنای سیاست لیبرال بوده است. تقسیم‌بندی مدرن بین ارتش و پلیس مدنی در انگلستان قرن 17 میلادی آغاز شد و از آن زمان، حاکمیت قانون از نیروی نظامی متمایز شد. اما نگاه مخالفی نیز از مدت‌ها پیش وجود داشته که جدایی میان دولت و ارتش یک توافق مصالحه‌جویانه است که باید بر آن غلبه کرد. این نیز تصادفی نیست که این روزها ناسیونالیست‌ها به ویژه از تعابیر جنگی استفاده می‌کنند: جنگ‌هایی که به تخیل ناسیونالیستی دامن می‌زنند، صرفا امور نظامی نیستند، بلکه سیاست‌مداران، غیرنظامیان و زیرساخت‌ها را درگیر می‌کنند. ناسیونالیست‌‌ها از زمان جنگ‌های ناپلئونی از جنگ به شکل ابزاری و برای ایجاد همبستگی ملی استفاده می‌کردند. یکی دیگر از ویژگی‌هایی که شرایط جنگی را از زندگی در صلح متمایز می‌کند، وعده‌ واکنش فوری و بدون تأخیرهایی است که بحث‌های دموکراتیک یا تحلیل کارشناسان ایجاب می‌کند. البته جنگ نیز نیاز به دانش دارد، اما نه از نوعی که در زمان صلح با آن آشنایی داریم. در جامعه مدنی، داده‌هایی که اقتصاددانان، آمارگیران، خبرنگاران و دانشگاهیان ارائه می‌دهند، در حالتی صلح‌آمیز با مبانی مشترک مورد توافق قرار می‌گیرد... اما جنگ نياز به سيستم تخصصي و دانش ديگري دارد که به جهان به چشم مکاني نامطمئن و پرتخاصم و بی‌ثبات نگاه کند... . اتفاق دیگری در این میان در جریان است. به دلیل تغییرات تکنولوژیکی 30 سال گذشته یا بیشتر که ابتدا از سیستم مالی شروع شد و بعدا به رسانه‌‌هایمان کشید، تصمیم‌گیران سیاسی هر روز بیش از گذشته وادار می‌شوند در زمان کوتاهی به جریان پیوسته‌ای از داده‌ها واکنش نشان دهند. (یک ویژگی ذهنیت نظامی این است که زمان زیادی ندارد.) بسیاری از اضطراب‌های ناشی از «پساحقیقت» و «اخبار جعلی» واقعا عارضه‌های عرصه عمومی هستند که داده‌ها در آن چنان با سرعت و حجم زیاد جریان می‌یابد که به نقطه‌ای می‌رسیم که یا باید به غریزه خود اعتماد کنیم یا وابسته و پیرو دیگران شویم. به همین دلیل است که توییتر کاربران را به «دنبال‌کردن» یکدیگر تشویق می‌کند و این استعاره‌ای است که نشان می‌دهد در میان رسوب داده‌ها، حقیقت در نهایت توسط یک مرجع تعیین می‌شود. در میان مشکلات و تهدیداتی که در حال حاضر دموکراسی‌های لیبرال با آن مواجه هستند، مانند تغییرات اقلیمی و دشواری اقتصادی روزافزون جمعیت آسیب‌پذیر و... تقسیم‌بندی‌های سیاسی آشنا مبتنی بر طبقه و هویت اکنون به سرعت بازمی‌گردند و ظهور می‌کنند و جنبش‌های تازه و غیرمنتظره‌ای را برمی‌انگیزند که رسانه‌های اجتماعی آن را تسهیل می‌کنند. زمانی که ناسیونالیست‌ها استعاره‌ها و نمادهای جنگ را معرفی می‌کنند، به این حس واقعی و واقع‌گرایانه متمسک می‌شوند که زمان رو به پایان است. اما برای آن عده از ما که دلمان می‌خواهد کمتر سرباز در خیابان ببینیم تا بیشتر، چالش این است که پاسخی مدنی - نه نظامی - برای مشکلات اجتماعی، اقتصادی و زیست‌محیطی بیابیم که چنان به سرعت در حال افزایش هستند که مانند سربازان دشمن به‌نظر می‌رسند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.