توانمندي خيال
محمد اردلاني: در تکاپوي ديزاين دنياي پيرامون ديزاين معني گستردهتري از گرافيک ديزاين دارد. ازاينروست که انجمن جهاني ايکوگرادا چند سالي است که کلمه گرافيک را از عنوان خود حذف کرده و به ايکودي تغيير نام داده است. خودِ ديزاين نيز بسيار متفاوت از «فقط طراحي» است، چه رسد به طراحي محدود به گرافيک. ازاينرو است که پيوسته عنوان فاعل فارسي آن از رسام، طراحي گرافيک، گرافيست، مدير هنري، طراح ارتباط بصري و... در تغيير بوده و هيچگاه فاعل فعال ديزاين در عنوان محدود نشده است. حتي با تمام تلاش خاستگاههاي جامعه، فن يا هنر محض بر بستن حريم ديزاين در محدوده «چاپ در خدمت تبليغات» هنرفنِ ديزاين، از گنجيدن در عناوين محدودکننده گريخته و سيالانه در تکاپوي ديزاينِ ديداري دنياي پيرامونِ خود بوده است تا چشماندازي چشمنواز بسازد. در اين مسير توانمندی خيال، خرد و شگردشناسي ديزاين چنان کارآمد بوده که برخي ديزاينرها را در جايگاههايي بسيار متفاوت از انتظار کليشهاي (کشيدن آرم، پوستر، تبليغات و...) موفق در آفرينش المانهاي بصري، صحنه، مکان، فضا، حرکت و... نشان داده و برای مثال، ديوار به ديوار انيميشن، نام نوي موشنگرافيک را بهسرعت شناساند و باز به حرکت ديزاين ادامه داده و خواهد داد. درست است که براساس تعاريف سنتي، هنر و ديزاين در مداري موازي در حرکتاند، اما نگارنده بر اين باور است که ديزاينر ميتواند هنرمند باشد. هنرمندِ پيوندِ ديداري (Visual Communication Designer or Artist) يا هنرمند ديزاينر، با مديريت هنرمندانه المانها همواره به کارگرداني آفريده خود مشغول بوده است. در اين مسير سيال، نهتنها کاغذ و چاپ که حتي اصل «ديدار» نيز گاهي به جزء، تقليل يافته و ديزاينرهايي مانند مرتضي مميز، نورالدين زرينکلک و عباس کيارستمي با اينستاليشن، کانسپچوالآرت، انيميشن، سينما و... به تحريک ديگر حواس مخاطب براي ايجاد پيوند با اثرشان کوشيدهاند. اثر «دستورالعملهاي پرواز براي خدمه و خلبان» نيز اينگونه فارغ از اينستاليشن يا تئاتر، اثر ديزانِ يک مدير هنري عضوِ رسمي انجمن صنفي طراحان گرافيک، به نام فرهاد فزوني است که المانهاي ديداري نور، تصوير، حروف، سطح و حرکت را با صدا، زمان و ادبيات در هم آميخته تا فارغ از آفريدهاش، پيوندي بين حواس مخاطب و ايده خود بيافريند. وقتي چند ماه پيش اين اثر را ديدم، چنان بازيگران، موسيقي، نريشن و حرکتش را ذوبشده در ديزاين يافتم که گمان نميبردم در جرگه تعاريف کلاسيکي مانند تئاتر نيز تعريفپذير باشد، حتي زماني که نامش در ليست نمايشهاي پذيرفته بخش بينالملل سيوهفتمين جشنواره هنرهاي تجسمي فجر جاي گرفت؛ اما با اعلام نامزدي اثر از دیدگاه نگارنده ديزانِ «دستورالعملهاي پرواز براي خدمه و خلبان» در شش بخش و دريافت دو تنديس، بينش داوران اين رويداد را ستوده و دستمايه تکرار اين عقيده قرار ميدهم که توانمندي خيال، خرد و شگردشناسي ديزاينِ هنرمندانه ميتواند گستره بهتري براي انسان معاصر پديد آورد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.