|

مجازات و بازگشت

شرق: «مجازات» مجموعه داستانی است از فردیناند فن شیراخ که با ترجمه کامران جمالی در نشر نیلوفر منتشر شده است. این مجموعه در واقع شامل داستان‌هایی از بخش سوم سه‌گانه فن‌ شیراخ، معروف به سه‌گانه دادگاه‌ها، است؛ فن شیراخ که وکیلی پرآوازه در کشورهای آلمانی‌زبان بوده است در این سه‌گانه تجربه‌های دادگاهی خود را به داستان تبدیل کرده است. «تبهکاری» و «جرم» قسمت‌های اول و دوم این سه‌گانه هستند که داستان‌هایی از آن‌ها نیز پیش از این با ترجمه کامران جمالی در مجموعه‌ای با عنوان «تبهکاری و جرم» منتشر شده است. جمالی در مقدمه مجموعه «مجازات» درباره دوران وکالت فن شیراخ و شیوه وکالت او می‌نویسد: «فن شیراخ حدود 20 سال یکی از نامدارترین وکلای امور جزایی در سرزمین‌های آلمانی‌زبان بود و موکلان سرشناسی داشت. همواره بر آن بود که در دادگاه‌ها حماسه‌ی داد بیافریند و در این گستره وکیلی کامروا به شمار می‌آمد؛ چرا که در وجدان او - برای پذیرش یا ردِ موکل - ابتدا نه پرسش ساده‌ی چه کرده است؟ بلکه معمای پیچیده‌ی چرا کرده است؟ به میان می‌آمد. پس از یافتن پاسخی دادگرانه برای این پرسش وکالت را می‌پذیرفت و کوشش می‌کرد در دادگاه به این چرا؟ به سود موکل خود پاسخ دهد. و می‌شود گفت که تقریبا همیشه دادرسی را با سرافرازی به سرانجام می‌رساند.» اما چنان‌که در همین مقدمه اشاره شده است فن شیراخ از دوره‌ای به بعد «ناگهان دچار دگردیسی روحی می‌شود، پیشه‌اش را رها می‌کند، به یأس فلسفی می‌رسد، نگاه خوش‌بینانه‌اش دگرگون می‌شود و به نویسندگی روی می‌آورد و گاه تلخ‌نویسی می‌کند.» هشت داستان از نُه داستانِ مجموعه «مجازات» برگرفته از بخش سوم سه‌گانه دادگاه‌های فن شیراخ و یک داستان با عنوان «ایلومینات‌ها» متعلق به مجموعه داستان «جرم»، بخش دوم این سه‌گانه، است که به گفته جمالی در مقدمه کتاب هنگام برگردان داستان‌های کتاب «جُرم» جا مانده بوده و اکنون به داستان‌های مجموعه «مجازات» پیوست شده است. طرفِ غلط، لودیا، روز آفتابی آبی، همسایه‌ها، مرد قدکوتاه، ماهی - بوگندو، خانه‌ی کنار دریاچه، دوست و ایلومینات‌ها عنوان‌های داستان‌های این مجموعه است. کامران جمالی جایی از مقدمه کتاب می‌نویسد در داستان «دوست» از این مجموعه به دلیل ترک وکالت از سوی فن شیراخ و نویسنده‌شدن او پی می‌بریم. این مربوط به بخش پایانی داستان مذکور است، آن‌جا که راوی می‌گوید: «چند ماه پس از آن روز در نورماندی، نویسندگی را آغاز کردم. خیلی حرف‌ها در درونم انبار شده بود. اغلب مردم مرگ خشونت‌بار را نمی‌شناسند، نمی‌دانند چگونه پیش می‌آید، چه بویی دارد و چه خلأای از خود به‌جا می‌گذارد. به انسان‌هایی اندیشیدم که از آن‌ها دفاع کرده بودم، به انزوای‌شان، بیگانگی‌شان و هراس‌شان از خود...». کتاب «روایت بازگشت» از هشام مطر که با ترجمه مژده دقیقی منتشر شده از دیگر آثاری است که به تازگی در نشر نیلوفر به چاپ رسیده است. هشام مطر زاده نیویورک و اصالتا اهل کشور لیبی است. او را در ایران پیش از این با رمان «در کشور مردان» که مهدی غبرایی آن را به فارسی ترجمه کرده می‌شناختیم و اکنون کتاب دیگری از او منتشر شده که سفر او به لیبی پس از سقوط حکومت قذافی است. سفری که پس از 33 سال دوریِ اجباری از این کشور میسر شد. «روایت بازگشت» چنان‌که در مقدمه ترجمه فارسی آن آمده به خاطرات هشام مطر از سفر به لیبی «پس از انقلاب لیبی در بهار 2012 مربوط می‌شود، به فرصت کوتاهِ میان حکومت دیکتاتوری قذافی و جنگ داخلی که لیبی اکنون در آتش آن می‌سوزد.» در بخشی دیگر از مقدمه مفصل مژده دقیقی درباره این کتاب آمده است: «هشام همراه مادر و همسرش به سرزمینی بازمی‌گردد که گمان نمی‌کرد دیگر هرگز بتواند بر خاکش قدم بگذارد. روایت بازگشت شرح این سفر است. تأمل منحصر به فردی است در تاریخ و سیاست و هنر، تصویری درخشان از سرزمین و مردمی در مرز تغییر است، و شرح اندوهباری از میراث به‌جامانده از حکومتی خودکامه.» کتاب «روایت بازگشت» شامل 22 بخش است. آن‌چه می‌خوانید سطرهایی است از این کتاب: «اینک سرزمینم در برابرم بود. زنگارگرفته و زرد. به رنگِ پوستِ تازه‌التیام‌یافته. شاید سرانجام رها شوم. زمین تیره‌تر شد. لایه نازکی از جوانه‌های سبز تپه‌ها را می‌پوشاند. و، ناگاه، دریای کودکی‌ام. تبعیدی‌ها چقدر درباره چشم‌انداز زادگاهشان خیال‌پردازی می‌کنند. خودم را از این کار برحذر داشته‌ام. هیچ‌چیز کفرم را درنمی‌آورد. هرچند، توی دلم، همچنان معتقد بودم که روشنایی وطن بی‌نظیر است. همچنان فکر می‌کردم که هر دریایی، هر قدر هم زیبا، یک فریب است. حالا، با همین نخستین نگاه‌ها به کشورم، فکر کردم در هر حال از آن‌که به خاطر داشتم روشن‌تر است. این واقعیت که تمام این مدت وجود داشته، که تمام این سال‌ها همان‌طور که بوده باقی مانده، و من می‌توانستم آن را بشناسم، شبیه گفت‌وگو بود، شبیه فریاد و پژواک آن...».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.