اسکار و ترامپ
حبيبالله معظمي
اسکار نمادی صرفا صنعتي و سرمايهدارانه و ماديگرايانه نيست؛ بلکه ميتواند نمادهاي فرهنگي و چه بسا اجتماعي و سياسي هم به همراه داشته باشد. اين نمادها و پيامها و معناها که از اسکار برميخيزند، در دورههاي نود و یکگانه مختلف آن شدت و ضعف داشتهاند. دورههايي بوده که جوايز اسکار عميقا نماد سرمايهدارانه و ماديگرايانه بوده؛ اما در دهههاي اخير بهویژه در قرن بيستويکم حضور نمادهاي فرهنگي و اجتماعي آن- به ضرر نمادهاي ديگر- پررنگتر بوده است.به طور کلي و عموما شايد بتوان گفت برندگان اسکار در دورههاي گوناگون آن در طيفي گرايشي قرار گرفتهاند که حامل ارزشهاي صنعتي سينما (متکي بر حرفه - ساخت فيلم) و سرمايهدارانه (معطوف به گيشه) در يک سوي اين طيف و اجتماعي و فرهنگي و سياسي در سوي مقابل طيف بوده و البته آنها بسته به شرايط در دورههاي گوناگون آن در جاهايي دور يا نزديک به هريک از اين دو سر طيف قرار گرفتهاند؛ اما هرچه هست، به طور ترديدناپذیر چنين به نظر ميرسد که دغدغههاي جامعه آمريکايي خود را در جوايز اسکار و برندگان آنها متجلي ميكند. پس اگر تحليلي علمي صورت بگيرد، از نسبت معنايي جوايز برندگان اسکار با مسائل روز اجتماعي مردم آمريکا، بهروشني ميتوان ردپايي از اين نسبت ميان مسائل و دغدغهها با جوايز يافت.فيلم آرگو که چند سال پيش در دوره رياستجمهوري اوباما ساخته شد، جايزه بهترين فيلم آن سال اسکار را دريافت کرد که نشانگر همچنان مسئلهبودن موضوع اين فيلم (تصرف سفارت آمريکا در تهران) براي افکار عمومي اين کشور است (با وجود ساخت حرفهاي نهچندان قوي اين فيلم؛ اما به لحاظ اجتماعي و افکار عمومي بهشدت مورد توجه).فيلم فروشنده، ساخته اصغر فرهادي، درست در شرايطي دومين اسکار بهترين فيلم غيرانگليسيزبان (خارجي) اسکار را نصيب او کرد که چند روزي بيش، از انتخاب دونالد ترامپ به مقام رياستجمهوري آمريکا با شعارهاي بهشدت ضدايراني (و البته تقابل جامعه فرهنگي و نخبگان آمريکا با او) نگذشته بود.آن هشت هزار نفر اعضاي اسکار که نامزدها و برندگان نهايي اسکار را برميگزينند، درست است که از اهالي سينما هستند؛ اما بههرحال در جامعه آمريکا زيست دارند و نميتوانند از دغدغهها و ملاحظات و توجهات افکار عمومي اين کشور دور باشند و تأثير نپذيرند و اين تأثير در رأي آنها حتي ناخودآگاه دخالت نکند.
اسکار 2019 که صبح دوشنبه به وقت ايران مراسمش برگزار و برندگان آن معرفي شدند، از نظر تأثيرپذيري از همين دغدغهها و ملاحظات اجتماعي جامعه آمريکا، تاريخي و بينظير توصيف شده است: اسکاري با بيشترين تنوع نژادي و قوميتي در ميان برندگان و بيشترين برندگان اسکار زن در تاريخ اسکار.مثلا سياهپوستان يعني همانها که جوامع مدنيشان در دوره ترامپ بيش از ديگر دورهها معترضاند، در اسکار 2019 جوايزي متعددي ازجمله بهترين بازيگر نقشهاي مکمل مرد و زن و بهترين فيلمنامه غيراقتباسي را از آنِ خود کردند، يک مکزيکي هم جايزه بهترين کارگرداني و بهترين فيلم خارجي و يک مصريتبار نيز برنده جايزه بهترين بازيگر نقش اول مرد شدند تا متنوعترين مراسم اسکار از نظر قومیتی را خلق کنند.اسکار امسال با تأکيد بر گرايش و ارزشهايي تاريخي شد؛ يعني توجه به اقوام و رنگينپوستان و زنان که رئيسجمهور حال حاضر اين کشورِ داراي جايزه اسکار، درست در همين دو حوزه با چالشها و حاشيههاي جدي در تنها اين دو سال اول رياستجمهورياش مواجه شده است.کليشهها و ارزشهاي هاليوود و اسکار در حال تغيير است. زماني اراذل و اوباش و نوکران و رانندگان، سياهپوست بودند؛ اما بهترين فيلم اسکار 2019 (به نام کتاب سبز) داستان يک نوازنده موسيقي سياهپوست است که رانندهاش يک سفيدپوست است! يا امسال هاليوود براي نخستين بار فيلمي مورد توجه اسکار (به نام پلنگ سياه) ساخت که قهرمان فيلم (از جنس سوپرمنها) يک سياهپوست است! نقشهاي خادم و مخدوم در هاليوود جابهجا شدهاند. حال سؤال اين است که آيا توزيع گرايشي- ارزشي جوايز اسکار 2019 را ميتوان به منزله پيامي به و تقابلي با دونالد ترامپ، رئيسجمهور کنوني آمريکا، دانست؟و حتي فراتر از اين، اسکار امسال را ميتوان نشانه پيشبينيکننده و آيندهبيني در حال تغيير آرا و نظرات (سياسي) افکار عمومي آمريکا تلقي کرد؟پاسخ به هر دو سؤال با احتياطهاي لازمه تحليل علمي، مثبت است. دستکم ميتوان به ضرس قاطع گفت که بخشهايي متنفذ از جامعه آمريکا با نمايشي از اسکار 2019 که ارائه دادهاند، رويارويي خود را با ارزشهاي ترامپ نشان دادهاند؛ اما اگرچه نخبگان و گروههاي جامعه آمريکا که اينک براي دفاع از ارزشهاي خود در برابر ترامپيسم به طور گسترده و روزافزون به ميدان آمدهاند، در انتخابات دو سال آينده آمريکا ترامپ را با چالش جدي و سخت مواجه میكنند؛ اما نبايد از شکاف تازهعيان نخبه-توده در جامعه آمريکا که تاکنون به نفع ترامپ تمام شده و او را به کاخ سفيد برد، غافل بود. هرچند که اسکار نشانههاي اميدوارکنندهاي از قدرت روزافزون مخالفان او بدهد. *مدرس و پژوهشگر فرهنگ و ارتباطات
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.