پايان دوره سياستورزي دوحزبي
لئونيد برشيدسکي. تحليلگر و روزنامهنگار
خروج 11 عضو از دو حزب کارگر و محافظهکار بريتانيا که عموما سياستهايي ميانهرو دارند و تشکيل گروهي مستقل از سوي اين نمايندگان، دوباره ترديدهايي را درباره سيستمهاي دوحزبي در جهان ايجاد کرده است: آيا اين سيستم هنوز هم ميتواند باعث ثبات و پايداري شود و دسترسي به اهداف مورد نظر حکومتها با اين روش همچنان عملي خواهد بود؟ با توجه به تحولات سالهاي اخير در جهان ممکن است اين نتيجهگيري که نظامهاي دوحزبي منسوخشدهاند، کاملا معقولانه باشد و فقط بايد يک نفر ضربه نهايي را براي فروپاشي اين سيستم وارد کند. «گروه مستقلين» در پارلمان بريتانيا را سياستمداراني ميانهرو در اعتراض به رويکردهاي نادرست دو حزب کارگر و محافظهکار تشکيل دادند. حزب حاکم محافظهکار بريتانيا از نمايندگان خود در پارلمان انتظار دارد براي حفظ اتحاد درون حزب، از روند برگزيت که دولت ترزا مي آن را پيش ميبرد حمايت کنند، حتي اگر به آن باور ندارند. درباره حزب کارگر هم کموبيش چنين شرايطي حکمفرماست. تمام نمايندگان بايد با سياستهاي جنجالي جرمي کوربين، رهبر حزب، موافق باشند و اين شامل مواضع ضد يهودي اخير که از سوي تعدادي از اعضاي حزب مطرح شده نيز ميشود. اينگونه است که تعدادي از نمايندگان هر دو حزب در اعتراض به رويکرد تکصدايي، اقدام به خروج از دو حزب محافظهکار و کارگر کردند. در چنين شرايطي وقتي موضوع خروج بريتانيا از اتحاديه اروپا مطرح ميشود، ناکارآمدي عملکرد دو حزب محافظهکار و کارگر نمايانتر ميشود. درحاليکه حدود يک ماه به موعد خروج بريتانيا از اتحاديه اروپا باقي مانده، دولت محافظهکار ترزا مي هنوز نه در داخل بريتانيا توانسته همراهي ايجاد کند و نه در مذاکره با اتحاديه اروپا دستاورد چنداني داشته است. از آن سو نيز حزب کارگر به رهبري جرمي کوربين هيچگونه راهکاري براي خروج از اين بنبست ارائه نکرده است. در فرانسه نيز کموبيش چنين وضعيتي را در سال 2017 شاهد بوديم. در فرانسه هم افکار عمومي براي نجات از افراطگرايي احزاب چپ و راست، در انتخابات رياستجمهوري 2017 فردي ميانهرو به نام امانوئل مکرون را به رياستجمهوري برگزيدند. شباهتهاي زيادي در وضعيت کنوني بريتانيا و آنچه در سال 2017 در فرانسه رخ داد، وجود دارد. حتي آمريکا در آستانه انتخابات 2020 هم شرايط مشابهي دارد. درحالحاضر اين بحث در ايالات متحده در حال شکلگيري است که شيوه ائتلافي ميان دو حزب عمده دموکرات و جمهوريخواه که از يکسوم پاياني قرن بيستم ايجاد شده، در حال تغييرشکلدادن است. ظهور پديده دونالد ترامپ به اين روند سرعت بيشتري بخشيده است. در ايالات متحده، براي بسياري از سياستمداران بسيار ايدئال است که بدون درنظرگرفتن يا اعتقاد واقعي به ساختارهاي حزب، همچنان در عضويت آنها باقي بمانند. بهرهبردن از کمکهاي مردمي و ماشين تبليغات رسانهاي و نيز اعتباري که عضويت در احزابي که هرکدام براي خود يک برند تبليغاتي هستند، هر سياستمداري را وسوسه ميکند تا حتي با وجود باورنداشتن به ساختارهاي حزب، آن را ترک نکند تا از اين مزايا بيبهره نشود. چنين وضعيتي اعتبار و استحکام احزاب را زير سؤال ميبرد. در ايالات متحده هنوز هم هر کانديدايي که بيرون از دو حزب دموکرات و جمهوريخواه نامزد شود، از نظر رسانهها و بخش بزرگي از افکار عمومي، تنها نقش سياهیلشکر را دارد و چندان مورد اعتناي رسانهها قرار نميگيرد. درباره اتفاق اخيري که در بريتانيا رخ داد و 11 عضو دو حزب محافظهکار و کارگر با خروج از اين احزاب گروهي مستقل را تشکيل دادند، بايد گفت موافقتنکردن آنها با ايدههاي غالب احزاب متبوع خود به اندازهاي بود که اين سياستمداران ترجيح دادند رفاه و آسايش عضويت در اين دو حزب مهم و تأثيرگذار را کنار بگذارند. به نظر ميرسد با گذشت زمان، چنين اتفاقي را در ديگر سيستمهاي دوحزبي در جهان شاهد خواهيم بود. «ابوت لارنس لول»، محقق قانوني ايالات متحده در اواخر قرن نوزدهم ميلادي، اين بحث را مطرح کرد که در پارلمان ايالات متحده فقط بايد دو حزب حضور داشته باشند؛ «با اين هدف که شکل پارلماني حکومت، بيشترين کارايي را داشته باشد و خروجي آن همواره به سود کشور باشد، بايد دو حزب اصلي در پارلمان حضور داشته باشند». در دهه اواسط دهه 50 نيز موريس دوورگر، جامعهشناس فرانسوي، در حمايت از سيستم حکومتي دوحزبي نوشت: «سيستم حکومتي دوحزبي، اپوزيسيون و حکومت را در موقعيت ميانهروي قرار ميدهد. شرايطي که در تقابل سياسي وجود دارد و متضمن تعامل خاصي بين احزاب است و نيز درنظرگرفتن احتمال اينکه اپوزيسيون امروز و فردا دولت را در اختيار داشته باشد، باعث خواهد شد احزاب هيچگونه اقدام فريبکارانه و اغراقآميزي انجام ندهند، چراکه موقعيت خود را در نبرد قدرت و نيز نزد افکار عمومي به خطر خواهند انداخت». اگر دوورگر امروز زنده بود قطعا با نگاهي به توييتهاي دونالد ترامپ و سخنرانيهاي جرمي کوربين نظر خود را تغيير ميداد. در دهههاي اخير رفتار رأيدهندگان در قبال سيستمهاي دوحزبي تغيير چشمگیری کرده است و گسترش نفوذ اينترنت، افزايش اقبال به شبکههاي اجتماعي و در دسترس قرارداشتن اطلاعات در سالهاي اخير، روند تغيير رفتار را سريعتر کرده است. با استفاده احزاب از شبکههاي اجتماعي و انتشار آمارها و اطلاعات مختلف، ديگر نياز نيست احزاب براي پيروزي در انتخابات، به عملکرد فوقالعاده در زمين بازي احتیاج داشته باشند. پيروزي ترامپ در آمريکا، امانوئل مکرون در فرانسه و جنبش پنج ستاره در ايتاليا نمونههاي درخور توجه تغيير رفتار رأيدهندگان و تغيير قوانين پيروزي در انتخابات است. منبع: بلومبرگ
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.