بهارِ سرد
شرق: «کبوترانِ روی چمن» رمانی است از وُلفگانگ کوپِن، نویسنده آلمانی دهههای آغازین پس از جنگ جهانی دوم که با ترجمه اژدر انگشتری در مجموعه ادبیات داستانی نشر بیدگل منتشر شده است. این مجموعه که بهتازگی در نشر بیدگل راهاندازی شده و دبیر آن نصراله مرادیانی است، به ترجمه و انتشار ادبیات داستانی کشورهای مختلف جهان اختصاص دارد. رمان «کبوترانِ روی چمن» بخش اول سهگانهای است که به آلمانِ پس از جنگ جهانی دوم میپردازد. ترجمه فارسی کتاب با مقدمهای مفصل از دیوید وارد، مترجم انگلیسی این رمان، همراه است. در این مقدمه که نصراله مرادیانی آن را به فارسی برگردانده، تصویری فشرده اما نسبتا جامع از جریانهای مختلف داستاننویسی در آلمان پس از جنگ جهانی دوم به دست داده شده و ضمن ارائه این تصویر، مروری شده است بر زندگی و آثار وُلفگانگ کوپِن. در این مرور به سبک نویسندگی کوپن، جایگاه او در ادبیات آلمانیزبان، نویسندگانی که کوپن از آنها تأثیر گرفته و درونمایه آثار او پرداخته شده و همچنین به طور مشخصتر تصویری از رمان «کبوتران روی چمن» و سبک و درونمایه آن ترسیم شده است. در بخشی از این مقدمه از کوپن بهعنوان نویسندهای نام برده شده که هم از تبحر ادبی برخوردار بوده و هم از حس تعهد برای رویارویی با واقعیتهای جامعه خود در سالهای پس از جنگ. دیوید وارد فرم رمان کوپن را با فرمی مقایسه کرده که جان دوس پاسوس در سهگانه «ینگه دنیا» آن را به کار برده است. فرمی که مونتاژ یکی از عناصر برسازنده آن است. اینگونه است که در رمان کوپن نیز چنانکه در مقاله وارد اشاره شده، با تیترهای روزنامهها و قسمتی از ترانهها و... در لابهلای روایت مواجهیم. کوپن به گواهِ همین مقاله نویسندهای تکرو بود که از مُدِ روز و شیوههای رایج و پرطرفدار زمان خود در نویسندگی پیروی نکرد و بههمیندلیل قدری دیر به جا آورده شد. بعد از مقاله دیوید وارد نوشتهای از خود وُلفگانگ کوپِن آمده است که درآمدی است بر چاپ دوم رمان «کبوترانِ روی چمن». کوپن در بخشی از این یادداشت به رنجش کسانی اشاره کرده که با خواندن رمان «کبوترانِ روی چمن» خود را در آن یافتهاند. کوپن، حیرتزده از این رنجش، مینویسد: «من فقط مثل یک نویسنده رفتار کرده بودم و بر طبق این سخن ژرژ برنانوس که: زندگی در قلب من از صافی میگذرد تا عصارهای ناپیدا و انباشته از زهر و نوشدارو بیرون کِشد» آنچه در ادامه میآید، سطرهایی است از این رمان: «بهارِ سردی بود. اخبار تازه گرمابخش نبود. تنش، اختلاف، در میدانِ تنش روزگار میگذراندند، دنیای شرقی، دنیای غربی، در نقطه پیوند روزگار میگذراندند، شاید هم در نقطه گسست، زمان گرانبها بود، آنتراکتی بود در بحبوحه کارزار، و هنوز نفس چاق نکرده بودند که دوباره مسلح شدند، تسلیحات زندگی را گرانتر میکرد، تسلیحات دلخوشی را محدود میکرد، اینجا و آنجا باروت انبار میکردند تا زمین را منفجر کنند، آزمایشهای هستهای در نیومکزیکو، کارخانههای هستهای در اورال، خرجهای انفجاری را در بنای سردستی مرمتشده پلها کار میگذاشتند، حرفِ ساختن را میزدند و مقدمات تخریب را میچیدند، آنگاه ترتیبِ درهمشکستن چیزی را دادند که پیشتر تَرَک برداشته بود: آلمان دو تکه شد...». رمان «در» نوشته ماگدا سابو، نویسنده اهل مجارستان، دیگر رمانی است که در مجموعه ادبیات داستانی نشر بیدگل منتشر شده است. این رمان را نصراله مرادیانی به فارسی برگردانده است. «در» با شرح خوابی غریب آغاز میشود. راوی داستان که زنی نویسنده است از کابوسی مکرر سخن میگوید که در آن میکوشد دری را باز کند و بیمارش را نجات دهد اما موفق نمیشود: «تمام خوابهایم تکرار یک خواب واحدند، با تکتک جزئیاتش، رؤیایی که دوباره و دوباره به سراغم میآید. در این کابوسِ همیشه یک شکل، من پای پلهها، در دالان ورودی، رو به چارچوب فولادی و شیشه نشکن درِ بیرونی ایستادهام و تقلا میکنم قفل در را باز کنم. آمبولانسی بیرون توی خیابان ایستاده. هیکلهای امدادگرها را مات و درخشنده از آن طرفِ شیشه میبینم که کجومعوج به نظر میرسند و صورتهای آماسیدهشان مثل قمرهای نورانی است. کلید میچرخد؛ ولی تلاشم بیهوده است: نمیتوانم در را باز کنم. باید بااینحال امدادگرها را توی خانه راه دهم وگرنه برای نجات بیمارم کار از کار میگذرد. قفل از جایش جنب نمیخورد و در قرص و بیحرکت میمانَد، انگار که به چارچوب فولادیاش جوش خورده باشد. در این لحظه داد میزنم و کمک میخواهم؛ اما هیچیک از ساکنان ساختمان سه طبقه ما جواب نمیدهند؛ یکمرتبه متوجه میشوم آنها نمیتوانند جواب بدهند؛ چون من مثل ماهی فقط دارم لب میزنم و میفهمم که نهتنها نمیتوانم در را باز کنم؛ بلکه توان تکلم را هم از دست دادهام و آن وقت است که در رؤیایم وحشت ابعاد تازهای پیدا میکند. در این لحظه است که با صدای جیغ خودم بیدار میشوم...». این بخش افتتاحیه رمان با اعترافی عجیب به اتفاقی به پایان میرسد که گویی ریشه این کابوس تکرارشونده در آن است: اعتراف به قتل شخصی به نام اِمِرِنس. البته راوی بلافاصله بعد از اینکه میگوید: «اِمِرِنس را من کشتم» اشاره میکند به اینکه قصدش نجات این شخص بوده است، اگرچه معتقد است این «چیزی را عوض نمیکند». بخش بعد شرح ماجرای آشنایی راوی با اِمِرِنس است. امرنس مستخدم راوی بوده است؛ مستخدمی با خلق و خوی غریب و مرموز. از آن دست آدمهای تودار که چیزی از خود و زندگی شخصیشان بروز نمیدهند و اخلاق و آداب مخصوص به خود را دارند. امرنس درباره کار هم آدمی سختگیر است. درخواست کار از سوی هرکسی را نمیپذیرد و به درخواست راوی هم بلافاصله پاسخ مثبت نمیدهد. قلقهای او را پیداکردن و با خلق و خوی عجیب و غریبش کنارآمدن طبیعتا دشوار است و زمان میبرد. راوی در آغاز شرح آشناییاش با امرنس شمههایی از این خلق و خوی عجیب را به دست میدهد. درواقع امرنس از همان آغاز رمان مانند معمایی است که بهتدریج قرار است گشوده شود. طبعا حین خواندن رمان آن کابوس آغازین و اعتراف به قتل نیز پسِ ذهن خواننده است و چه بسا پرسش مدام خواننده وقتی دارد ماجرای امرنس را دنبال میکند، این باشد که آن فاجعهای که در آغاز داستان و پس از شرح کابوس به آن اشاره شده چطور قرار است اتفاق بیفتد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.