ميراث فاكنر و هسه
پارسا شهري: «نويسندهاي كه درباره مردم مينويسد وقت خطابهنويسي ندارد» اين جمله آخرِ نقلقولي از فاكنر است كه ابتداي مجموعهداستانِ «كارآگاه دهكده» آمده است. اين كتاب در قالب چهارمين مجلدِ مجموعه «ميراث فاكنر» با ترجمه درخور احمد اخوت در نشر افق منتشر شده است. اين مجموعه، شش داستان در ژانر كارآگاهي دارد كه عناوينشان از اين قرار است: «مو»، «دود»، «تارك دنيا»، «دستي روي آبها»، «فردا» و «شب غلط بنمايد». جدا از داستانهاي احمد اخوت، بهسياق ديگر ترجمههاي مقدمهاي بر كتاب نوشته كه متني است خواندني با عنوان «در آستانهي كتاب» و جز آن چند يادداشت ديگر هم آمده بهقلمِ مترجم؛ «فيل استونِ فاكنر» و «سالشمار زندگي گاوين استيونز» و «آثاري كه گاوين استيونز در آنها حضور دارد». مقدمه يا همان در آستانهي كتاب اينطور آغاز ميشود: «هر ياد يادهاي ديگر را در من زنده ميكند. ميگويم كارآگاه دهكده و يادِ بهقول فرامرز بهزاد، داستان كوچكِ پزشك دهكده ميافتم. (ميبينيد اين يادها هميشه هست. كافي است بگويم پزشك دهكده تا اسم فرامرز بهزاد به ذهنم بيايد. همچنين نام مترجم ياد كافكا را در خاطرم زنده ميكند.» هر شش داستانِ اين مجموعه كه بهخاطر ژانر كارآگاهي با هم نسبت دارند گرچه هر يك از داستانها مستقلاند تا حدي كه مترجم، داستانِ «ترفند شواليه» را كه خودْ رماني كوتاه است كنار ميگذارد تا وقت ديگر بهطور مستقل ترجمهاش كند و داستان كوتاهِ «مو» را جايگزين آن ميكند؛ و گاوين استيونزِ كارآگاه كه در سيزده اثر فاكنر حضور دارد، اولين بار در اين داستانِ فاكنر معرفي ميشود. آنطور كه مترجمِ كتاب نوشته است فاكنر شخصيتِ گاوين استيونز را براساس زندگي و شخصيت دوستش فيل استون خلق كرده است. استون، وكيل دعاوي انساني فرهيخته و چندساحتي بوده كه بر زندگي فاكنر تاثير بسزايي گذاشته است. «ويليام فاكنر فردي به نسبت گوشهگير بود و چندان رفيقباز نبود اما سه چهار تا رفيق شخصي (دوست دلي) داشت، كساني كه بيشتر با آنها به شكار و جنگلگردي ميرفت...» در اين ميان يكي از اين دوستان، فيل استون بود كه فاكنر چند تا از كتابهايش را به او تقديم كرده است ازجمله مجموعهشعرِ «الههي مرمرين»، رمانِ «اسبهاي خالدار» و اسنوپسهاي سهگانه شامل سه رمانِ «شهر، دهكده و خانهاربابي». احمد اخوت مينويسد: «ويليام فاكنر به همتاي داستانيِ دوست و مرادش فيل استون چنان تشخصي داد كه گاوين از سالشمار زندگي برخوردار شد. ببينيد بر او چه گذشت:» از اينجا به بعد متني ميآيد زير عنوان «سالشمار زندگي گاوين استيونز نوشته كارل سينگلتون» كه از تولدِ اين شخصيت در 1890 آغاز ميشود و تحصيلاتش در هاروارد در رشته حقوق قضايي تا 1946 كه ديگر هيچ اطلاعي از گاوين استيونز در دست نيست و به تعبيرِ مترجم «او در جهان داستان گم شده است.» احمد اخوت جز اينها، براي هر داستان نيز مقدمهاي كوتاه نوشته است: «مو يك داستان معمايي است كه عضو خانواده داستان كارآگاهي محسوب ميشود و علت حضور داستان مو در مجموعهي كارآگاه دهكده همين است...» گاوين كه بار نخست در اين داستان موجوديت پيدا ميكند، در «مو» نقشي فرعي و كوتاه دارد و راويِ اصلي مردي است دستفروش كه مدتي در مريضخانه بستري بوده و بعد از مرخصي به گاوين استيونز برميخورد و سرنوشت ديگري برايش رقم ميخورد. «دود» نيز از داستانهاي كارآگاهي فاكنر است كه در سال 1932 براي بار نخست در مجلهاي چاپ ميشود و به قولِ اخوت دو راوي دارد: «يك راوي جمعي» كه از طرف هيئت منصفه سخن ميگويد و ديگري، گاوين استيونز. داستان بعدي «تارك دنيا» نام دارد و «معلوم نيست فاكنر آن را دقيقا كِي نوشته است» اما در ماه مه 1937 در نشريهاي منتشر شده و نكته اين است كه مترجم كلمه Monk را «تارك دنيا» ترجمه كرده و در عين حال اسم شخصيت داستان «مانك اودلتروپ» هم هست كه فرد دلسپاري (و درنهايت سرسپاري) است و اين دو معنا در داستان مهم و كليدي است. «دستي روي آبها» محصولِ 1939 است و مترجم در مقدمهاش بر داستان به قرابتِ اين دست با «امثال سليمان نبي» اشاره ميكند: «دستهاي خود را افراشتم و كسي اعتنا نكرد.» و همينطور نسبتِ اين داستان با «اشعياء نبي». بنابراين «دستي روي آبها» جز معناي ظاهرياش معنايي مجازي نيز دارد. «فردا»، داستاني بعدي كتاب را فاكنر در 1940 نوشته و در همان سال در نشريهاي بهچاپ رسانده است. مترجم مينويسد از طرحِ داستان و ريزهكاريهاي فراوانش حرف نميزنم تا داستان لو نرود، و تنها به اين اشاره ميكند كه «فردا» مثل بيشتر عناوين داستانهاي فاكنر نه عنواني بهاصطلاح برچسبي بلكه پيوندي تام با مضمون اثر دارد و در حقيقت معنايي ديگر به آن ميافزايد. داستانِ آخر اين مجموعه «شب غلط بنمايد» است كه مترجم در برگردانِ اين عنوان از مولوي بهره گرفته است «شب غلط بنمايد و مُبدل بسي/ ديدِ صائب شب ندارد هر كسي». اين داستان در 1941 نوشته شده و بار نخست در مجلهاي مختص به داستانهاي پليسي منتشر شده است. گاوين استيونز در اين داستان شخصيتِ اصلي است و برادرزاده او داستان را روايت ميكند. نخستين جلد از كتابِ «ميراث هسه»، ترجمهاي است از «دميان» كه نشر افق با ترجمه رضا نجفي منتشر كرده است. نجفي در مقدمهاش نخست توضيح ميدهد كه چرا براي ترجمه برگزيده آثار هسه از «دميان» آغاز كردهاند. او با اشاره به اهميت دميان در ميان آثار هسه از پيشينه آشنايي مخاطبِ فارسيزبان با اين نويسنده مينويسد كه به شصتوچهار سال پيش و ترجمه خسرو رضايي از دميان برميگردد. او همچنين مينويسد كه در ميانِ انبوه ترجمههاي موجود از اين داستان، تنها ده ترجمه از زبان اصلي آن يعني آلماني صورت گرفته و دستبرقضا هيچيك از روي نسخه اصلي نبوده است. با اين اوصاف، مترجم بعد از تطبيق ترجمههاي موجود و لغزشهايي كه در آنها مييابد دست به ترجمه از زبان اصلي ميزند و بنابراين اين كتاب، نخستين ترجمه «دميان» از زبان آلماني است. كتاب همچنين شاملِ نقد و تفسيري مفصل بر دميان است بهقلمِ مترجمش. «دميان» مهمترين اثرِ هرمان هسه، نويسنده نامدار آلماني، برنده نوبل ادبي1946 است كه آن را بعد از جنگ جهاني اول نوشته و به بهترين وجه جهانِ هسه را بازتاب ميدهد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.