نگاهی به نمایش «یک تئاتر کوچک از انتهای دنیا»
نمادهای مشوش و فقر ادراک نو!
فاطمه فلاح
درباره نمايش 115دقیقهای «يك تئاتر كوچك از انتهاي دنيا» به کارگرداني ازکیل گارسیا رومئو، از کشور فرانسه كه در تالار حافظ اجرا شد، بايد گفت: در جامعهشناسی هنر، کلانبحثی درباره مقوله چگونگی ورود مقولات و موضوعات از بطن جامعه به هنر وجود دارد و کلانبحثی درباره چگونگی نمادسازی و امر نمادین در هنر. در تئاتر نیز چون هر هنر دیگری امر نمادین و فضاهای نمادین، کارکرد زیادی دارد. به عبارتی هر نوع رفتاری و هر ابزاری و شیئی در تئاتر از کالبد رئال خود خارج میشود و به امر نمادین و دارای معنای ثانویه تبدیل میشود. با این توضیح به نمایش «یک تئاتر کوچک از انتهای دنیا» از کشور فرانسه به کارگردانی ازکیل گارسیا رومئو میپردازیم. تئاتر عروسکی در تعریف کلی تئاتری برای مخاطبان کودک است اما تئاترهایی داریم که از امکان اجرای عروسکی برای بیان مفاهیم کلان بشری نیز استفاده میکنند. این نمایش که شکلی از نمایش عروسکی بود، ضعف اندیشگی و ضعف اجرا را باهم داشت و انبوهی سؤال و خطوخش ذهنی در ذهن مخاطب ایجاد میکرد. ضعف اندیشگی این نمایش در پیوند و ارتباط مستقیم با ضعف اجرا بود، به این معنا که ابهامها و گنگیهای موجود در جهان محتوایی اثر بهطور مستقیم محصول «شکل اجرائی» اثر بود. عروسکهای روی صحنه و اتفاقاتی که با ریتم بسیار کند رخ میداد، ممکن است در ذهن کارگردان دارای معنا باشد اما در ذهن مخاطب فقط ابهام پشت ابهام ایجاد میکرد؛ برای مثال در صحنه اول این عروسکِ تنها که به کندی راه میرود چیست؟! کجاست؟! از راهرفتن کند او چه معنا و تصوری باید داشته باشیم؟! یا در صحنهای دیگر که عروسکِ یک مرد نشسته روی صندلی و طنابهایی از سمت او به طرفین صحنه کشیده شده و زباله و ضایعات رویشان آویزان میشود، نماد و نشانه از چیست؟! مصرفگرایی؟ زبالهاندوزی؟ جهان صنعتی؟ و بر فرض که نشانه از اینها باشد، خب که چه؟ این موضوعات کلی را که حتی کودکان مقطع ابتدایی نیز این روزها میدانند، ادراک و کشف ذهنی تازه کارگردان از این موضوعات است که اهمیت دارد و یک نمایش را خاص و مهم میکند و در این نمایش بههیچوجه ادراک و زاویه دید تازهای برای این موضوعات وجود نداشت؛ صرفا نمایشِ روبنایی و سطحی این موضوعات به اتکای چند عروسک بیجان بود و بس! باید بیتعارف و شفاف باشیم، این نمایش نهتنها در تراز یک جشنواره تئاتر جهانی نبود بلکه حتی فاقد جهانبینی عمیق و بافت و تکنیک اجرای خاص بود. بیتعارف اگر همین کار را یک ایرانی اجرا کرده بود، بیشک تماشاگران با بیحوصلگی و عصبانیت سالن را ترک کرده بودند و پای استهزا نیز به میان میآمد اما چون نام مبارک خارجی!!! روی این کار بود، کموبیش تحمل و دیده شد اما درک و لذت نه!... * پینوشت: جشنواره یک ویترین فرهنگی و از آن مهمتر محلی برای تعامل هنری و یاددهی و یادگیری متقابل هنرمندان ملل است، واقعا کاشوکاشوکاش در انتخاب و ورود آثار خارجی وسواس و نگاه فنی بیشتری وجود داشت. فرق است میان «تئاتر» و «نمایشِ صرف»؛ فرقی بزرگ...
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.