|

کتاب پنهان شوپنهاور

آرتور شوپنهاور یکی از بزرگ‌ترین فلاسفه اروپایی و فیلسوف مهم تاریخ در حوزه‌های اخلاق، هنر، ادبیات معاصر و روان‌شناسی جدید است. بسیاری از آثار شوپنهاور در کنار آثاری در نقد و معرفی او عمدتا با ترجمه رضا ولی‌یاری در این سال‌ها به فارسی منتشر شده‌اند. نشر مرکز مجموعه‌ای با ترجمه علی عبداللهی از آثار تاکنون منتشرنشده شوپنهاور منتشر کرده که به هنرهای معروف او می‌پردازد. پیش‌تر سه مجلد «هنر رنجاندن»، «هنر خوشبختی» و «هنر رفتار با زنان» از این مجموعه منتشر شده بودند و به‌تازگی مجلد چهارم این مجموعه نیز با عنوان «هنر خودشناسی» ترجمه و منتشر شده است. انتخاب و موضوع‌بندی کتاب‌های مجموعه حاضر کار ویراستار کتاب‌ها فرانکو وولپی است. وولپی شوپنهاورشناس و تدوین‌گر این سلسله‌کتاب‌ها استادتمام فلسفه در دانشگاه پادوای ایتالیا است. او تمام مجلدات مجموعه آثار شوپنهاور را، به‌اضافه مجموعه هشت‌جلدی حاضر، به ایتالیایی ترجمه و منتشر کرده است. مجلد چهارم درباره «هنر خودشناسی» یا «هنر شناخت خویشتن» یا «معرفت نفس» است که گفته می‌شود در میان آثار شوپنهاور جایگاه ویژه‌ای دارد. هنر خودشناسی هم از حیث موضوع و درون‌مایه و سبک نگارش در میان آثار شوپنهاور خاص است و هم به‌خاطر ماجرای جذابی که در پس‌زمینه نوشتن آن هست. ماجرا از این قرار است که شوپنهاور قصد داشت کتابی خاص و خودمانی درباره خودش بنویسد و در آن هم به زندگی خودش بپردازد هم به سیر تحولش در اشاره به تجربه‌های شخصی خود از مراوده با انسان‌ها، با جامعه زمانه خود و با آثار بزرگانی که پیش‌تر از او در باب معرفت نفس آثاری نوشته بودند. این کتاب پس از مرگ شوپنهاور منتشر می‌شود ولی روشن نیست خودش می‌خواسته چنین شود یا چه. مع‌الوصف، شوپنهاور در نوشتن این کتاب هیچ عجله‌ای نداشت و در طول زندگی، مدام سطرها و برگ‌هایی بر آن اضافه می‌کرد. بااین‌حال همیشه در تمام مراحل نوشتن کتاب را از دید دیگران پنهان می‌کرد. ازاین‌رو، این کتاب در میان شوپنهاورشناسان به «کتاب پنهان» یا «دفتر رازآلود» معروف است. به همین دلیل این کتاب تا سال‌ها پس از مرگ شوپنهاور مفقود بود و آن را در شمار آثار اصلی او نیاورده‌اند. اما شوپنهاورشناسان از این کتاب نمی‌گذرند چون روزنگاری خصوصی و شخصی شوپنهاور است و با دقت و وسواسی عجیب نوشته و با همین وسواس هم از چشم دیگران پنهان نگه داشته شده است. جالب توجه آنکه حتی پس از مرگ شوپنهاور هم تمام تلاش‌ها برای یافتن این کتاب شکست خورد و بی‌نتیجه ماند. به گفته ویلهلم فون گوینر، تنظیم‌کننده وصیت‌نامه شوپنهاور، ظاهرا این روزنگار بنا به درخواست خود شوپنهاور معدوم و سوزانده شده است. ولی حقیقت چنین نبوده و گویا ماجرا از اساس طور دیگری است: گوینر دست‌نوشته‌های شوپنهاور را سال‌ها از دید عموم پنهان کرد تا وقتی آب‌ها از آسیاب افتاد از آن در حکم ماده خام در نوشتن زندگی‌نامه شوپنهاور استفاده کند و به اسم خودش منتشر کند. بعدها پس از مرگ گوینر با پیگیری شوپنهاورشناسان دست گوینر رو می‌شود و آنها می‌توانند متن‌های شوپنهاور را با توجه به خصوصیات سبکی از دل زندگی‌نامه شوپنهاور به قلم گوینر دربیاورند و بر مبنای برخی برگه‌های بازمانده و سایر قراین موجود بازسازی کنند. خاطرات، پاره‌افکار، اصول بنیادین و قواعد زندگی، گزین‌گویه‌ها، امثال و حکم‌هایی که شوپنهاور در حاشیه دست‌نوشته‌ها می‌آورده نیز استخراج و به انتهای کتاب اضافه شدند و سرانجام پس از سال‌ها تلاش مصححان و شوپنهاورشناسان این کتاب پنهان آشکار و تنظیم شد. بسیاری بر این باورند که به احتمال زیاد نیچه (که شوپنهاور را استاد معنوی خود می‌دانست) فکر نگارش «اینک آن انسان» را از روزنگاشت خصوصی و پنهان شوپنهاور گرفته است. چون هم شوپنهاور و هم نیچه در این دو اثر خواننده را با خلق‌وخو و زندگی خصوصی خود و با آثارشان آشنا می‌کنند. شوپنهاور در این کتاب ضمن اشاره دقیق به تجربه‌های شخصی خود در زمینه‌های گوناگون کتاب را با ضمیر اول‌شخص مفرد می‌نویسد و می‌کوشد در روند شکل‌گیری آن به‌گونه‌ای خودشناسی ویژه برسد. شوپنهاور با رک‌گویی همیشگی و به دور از پرده‌پوشی در بیشتر جاهای کتاب از تجربه‌های خود و تحلیلش از وقایع و افکار می‌نویسد و هرجا درمی‌یابد همان معنا در آثار دیگران پیش‌تر به ایجاز بیان شده، دقیقا خود آن نقل‌قول را به زبان اصلی می‌آورد. گزین‌گویه‌های این کتاب از زبان‌های لاتین، یونانی، فرانسوی، ایتالیایی، اسپانیایی، انگلیسی و... بیشتر به زبان اصلی آمده و بعدها شوپنهاورشناسان و مصححان برخی از آن‌ها را ترجمه کرده‌اند و داخل گیومه آورده‌اند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.