|

مکاتبات دنباله‌دار حسین شریعتمداری و حسام‌الدین آشنا

مجادله بر سر انتقام

همه چيز حول يک موضوع يا شايد هم يک کلمه مي‌چرخد؛ «انتقام» و پرسش اين است که آيا بايد از مرتکبین حادثه تروريستي خاش انتقام گرفته شود؟ اين پرسش را حسام‌الدين آشنا خودآگاه يا ناخودآگاه در حساب توييتر خود مطرح کرد و نوشت:«مرزبانان ما به شهادت رسيدند. اما، ما در دام چرخه خونين و باطل انتقام نخواهيم افتاد. مسئوليت بر عهده آمران و ديه بر عهده عاقله است». اين توييت موج عظيمي از واکنش‌هاي رسمي و غيررسمي را دربر داشت. در بخش رسمي بسياري از چهره‌هاي نظامي از سپاه پاسداران بر انتقام از مرتکبین حادثه تأكيد کردند. در مقابل روزنامه کيهان و حسين شريعتمداري هم وارد گود شده و ضمن ارائه متن‌های طولاني انتقاد از آشنا، او را از اينکه چنين موضعي گرفته است، به‌سختي مورد سرزنش قرار داد. اگرچه حسام‌الدين آشنا در پي اين واکنش‌ها ناچار به حذف توييت خود شد، اما مجادله مکتوب او با حسين شريعتمداري در کيهان همچنان ادامه دارد. ضرورت انتقام شريعتمداري در نخستين واکنش به توييت آشنا، انتقام از تروريست‌هاي جيش‌العدل را به مثابه قصاص دانسته و توييت آشنا را حمل بر انکار اين حکم قرآني از سوي آشنا ارزيابي کرده و نوشته بود: «ضمن آنکه انتقام، حق قانوني، منطقي و انساني اولياي دم است، حق مسلم نظام اسلامي نيز هست. به گونه‌اي که حتي اگر اولياي دم نيز از حق خود صرف‌نظر کنند- که هرگز نخواهند کرد- نظام اسلامي براي حفظ امنيت مردم و پاسداري از حريم اسلام و انقلاب بايد تروريست‌ها را به‌سختي مجازات کند که هلاکت آنها کمترين مجازاتي است که در اين دنيا متحمل مي‌شوند و عذاب اليم آنان به آن سراي موکول شده است...». در پي اين يادداشت حسام‌الدين آشنا در کانال تلگرامي خود در پاسخ به شريعتمداري، سعي کرد به اين نکته توجه دهد که موضوع پيش‌آمده ارتباطي با حکم قصاص ندارد و او در توييتش اشاره‌اي به اين موضوع نداشته و تنها از منظر جلوگيري از آنچه آن را «افتادن در چرخه خونين و باطل انتقام» ناميده، به موضوع پرداخته است. او در اين نوشتار سعي کرد تا منظور خود را از اين چرخه بيشتر روشن کند: «... اندکي توجه به ادبيات مطالعات تروريسم کافي است تا روشن شود قصاص هيچ ربطي به چرخه خشونت ندارد و ايجاد چرخه انتقام و خشونت يک تاکتيک روان‌شناسانه تروريستي است نه يک باب از ابواب فقهي. چرخه خشونت در اصطلاح مرسوم مطالعات تروريسم و ضدتروريسم دامي است که ترويست‌ها تلاش مي‌کنند دولت‌ها را در تله آن گرفتار کنند تا بتوانند با ايجاد يک محيط عملياتي و امنيتي مناسب از ميان مردم بومي يارگيري کنند. تروريست‌هاي تکفيري و التقاطي نام «مديريت توحش» را براي اين چرخه انتخاب کرده‌اند و مي‌گويند بايد «در ميان امت يک فضاي دوقطبي ايجاد کرد» يعني جامعه را چنان در چنبره چرخش خشونت گرفتار کرد که امت نتواند بي‌طرف بماند و ناچار شود ميان ما و آنها انتخاب کند. تروريست‌ها بر ضعف نظامي خود آگاه هستند و براي جبران اين ضعف مي‌کوشند اجازه ندهند «دشمن آنها» تاکتيک خون‌ريزي حداقلي و نقطه‌زني اطلاعاتي را انتخاب کند، بلکه تلاش مي‌کنند تا آنجا که مي‌توانند «دشمن» را به خون‌ريزي ناموجه و نامحدود بکشانند. در ادبيات مبارزه با تروريسم نيروي مقابله‌اي بايد نشان دهد که دست تروريست‌ها را خوانده است. مبارزه کارآمد و قاطع با تروريسم در عين مبارزه فيزيکي و کاملا ضروري با تروريست‌ها متضمن «شکستن چرخه باطل انتقام و خشونت» است». آشنا در ادامه با اشاره به برخورد امام‌خميني بعد از شهادت شهيد مطهري نوشته است: «اما نخستين شخصيت والايي که مانع شکل‌گيري اين چرخه خونين و باطل انتقام شد امام‌خميني بود که در مراسم ختم شهيد مطهري خطاب به تروريست‌ها فرمود: دليل عجز شماست که در سياهي شب، متفکران ما را مي‌کشيد. براي اينکه منطق نداريد. اگر منطق داشتيد که صحبت مي‌کرديد؛ مباحثه مي‌کرديد. لکن منطق نداريد، منطق شما ترور است! منطق اسلام ترور را باطل مي‌داند. اسلام منطق دارد.» در ادامه ‌اين نوشتار آمده است: «قصاص با آنچه در ادبيات ضدتروريستي چرخه خونين و باطل انتقام ناميده مي‌شود يک تفاوت بارز دارد: قصاص يک پاسخ دقيق و عادلانه به يک جنايت مشخص است، اما چرخه خونين و باطل انتقام يک تله به‌دقت طراحي‌شده از سوي تروريست‌هاست که بر اساس آن آمرين و قوه عاقله ترور با در امان نگه‌داشتن خود از مجازات، بدنه اجتماعي را در مقابل حاکميت قرار مي‌دهد. بي‌سبب نيست که آيه شريف اولو‌الالباب را مخاطب حکم قصاص قرار داده است. شايد اولو‌الالباب همان کساني باشند که آن‌قدر عاقل هستند که به درون اين تله نلغزند». اين مجادله اما پايان نگرفت و اين‌بار باز هم حسين شريعتمداري دست به قلم شد و در توضيح قصاص‌بودن اين انتقام نوشت: «انتقام خون به‌ناحق‌ريخته يکي از مصاديق بارز و خالي از ابهام قصاص است و معلوم نيست آقاي آشنا بر چه اساسي اين واقعيت بديهي را انکار مي‌کند؟! آيا معتقد است که ريختن خون پاسداران شهيد به ناحق ريخته نشده است؟! و تروريست‌ها حق داشته‌اند که آن عزيزان را به شهادت برسانند؟! چه اصراري داريد که انتقام از تروريست‌هاي قاتل را «چرخه باطل انتقام» دانسته و قصاص تروريست‌هاي وحشي را بي‌فايده قلمداد کنيد؟! به سخن حضرت امام(ره) در شهادت استاد مطهري ‌اشاره کرده و مي‌نويسد ايشان خطاب به تروريست‌ها فرموده بودند؛ «منطق شما ترور است! منطق اسلام ترور را باطل مي‌داند» که بايد پرسيد اين اظهارنظر شما چه ربطي به موضوع دارد؟! مگر انتقام خون شهيد «ترور» است؟! و آيا نظام اسلامي با قصاص قاتلان شهيد مطهري دست به ترور زده است؟!». کيهان در ادامه نوشته است: «سخن يک کلمه بيشتر نيست و آن ضرورت انتقام خون شهيدان پاسدار است که جناب‌عالي آن را «افتادن در چرخه باطل انتقام»! دانسته‌ايد، به اين اظهارنظر پلشت خود در حمايت از تروريست‌ها و ناديده‌گرفتن خون به‌ناحق‌ريخته شهداي پاسدار جواب بدهيد، چرا آسمان و ريسمان را به‌ هم مي‌بافيد؟! کجاي انتقام خون اين عزيزان شهيد «مقاتله و انتقام‌جويي کور و باطل» است که از آن سخن مي‌گویيد؟!». مواجهه ايران با طالبان بعيد نيست اين نوشتار باز هم از سوي آشنا با پاسخي مواجه شود؛ اما در اينجا بد نيست به مواردي از عمليات‌هاي تروريستي و نوع مواجهه ايران با آنها اشاره کرد. شهادت 9 ديپلمات ايراني و يک خبرنگار در حمله تروريستي به کنسولگري ايران در شهر مزارشريف، از مواردي است که حتي ايران نيروهاي خود را پشت مرز در حالت آماده‌باش قرار داد؛ اما در نهايت از جنگ با طالبان صرف‌نظر کرد. در جريان قدرت‌گرفتن طالبان در افغانستان و حمله آنها به شمال اين کشور، مزارشريف که بعد از حمله طالبان به‌عنوان پايتخت افغانستان اعلام شده بود، به تصرف نيروهاي طالبان درمي‌آيد. ديپلمات‌ها و يک خبرنگار با وجود سقوط شهر در کنسولگري باقي مي‌مانند که بر اثر ورود يک گروه به ساختمان، بعد از غارت اموال، همه آنها به رگبار بسته شده و شهید مي‌شوند. محمدحسين جعفريان که هنگام بروز حادثه، وابسته فرهنگي ايران در مزارشريف بود، اما به ايران برگشته بود، در روايت آنچه در جريان آن روز که به‌عنوان روز خبرنگار در تقويم ثبت شده است، در اختيار هفته‌نامه پنجره قرار داده بود، آنچه را رخ داد به دولت وقت پاکستان نسبت داده و نوشته است: «تهران در آن روزگار حکومت طالبان را به رسميت نمي‎شناخت. ما رئيس‎جمهوري قانوني افغانستان را «برهان‎الدين رباني» مي‎دانستيم. سازمان ملل و قريب‌به‌اتفاق ديگر کشور‎هاي جهان نيز طالبان را به رسميت نمي‎شناختند. تنها چهار کشور جهان طالبان را به رسميت شناختند که سه‎ کشور آن پاکستان، عربستان و امارات متحده عربي بودند. از آغاز ظهور طالبان همه ناظران سياسي متفق‎القول بودند که پول عربستان و امارات، نقشه MI6 انگلستان، امکانات و سلاح آمريکايي و اجراي پاکستاني به تولد موجودي به‎ نام طالبان انجاميده است». او در واکاوي آنچه رخ داده بود، مي‌نويسد: «در حمله اول طالبان که شرحش رفت، مردم که طالبان را ساخته پاکستاني‎‎ها مي‎دانستند، پس از دفع و بيرون‌کردن طالبان از شهر، به کنسولگري پاکستان در مزارشريف حمله کردند. چند نفر را کشتند و سرکنسول را برهنه کرده و... خلاصه در انظار عمومي طرف را بي‎حيثيت کردند. پاکستاني‎‎ها اميدوار بودند با دخالت يکي از نمايندگي‎‎هاي خارجي بتوانند به ديپلمات‎هايشان پناه بدهند و آنان را از چنگ مردم و مردان مسلحي که تا سرحد مرگ از آنان عصباني بودند، ر‎هايي ببخشند که چنين نشد و اين کينه شتري به دل آنها نيز ماند. اوايل مرداد 1377، حملات طالبان به ‎سمت شمال دوباره شروع شد. از طرف ديگر، طالبان ازبک و پاکستان به‌شدت از خاطره تصرف قبلي مزارشريف زخم‌ خورده بودند و کينه به‎ دل داشتند. آنها به‌طور مشخص ايران را به دلیل کمک به مخالفان طالبان و به‌رسميت‌شناختن حکومت برهان‎الدين رباني، دشمن مي‎پنداشتند. تاکنون هيچ‌کس نفهميده است چرا مسئولان وقت وزارت ‎خارجه به ماندن بچه‎‎هاي ما در وسط اين ميدان جنگ اصرار ورزيدند!». در ادامه اين نوشتار آمده است: «روز‎هاي قبل از سقوط، مرتب اين بحث ميان بچه‎‎ها بود که اگر طالبان شهر را بگيرند، چنانچه آنها کاري با ما نداشته باشند، پاکستاني‎‎ها ما را راحت نمي‎گذارند. اول به‎ دلیل بلايي که سر ديپلمات‎هايشان در جنگ قبلي آمده بود و شرحش رفت، دوم به سبب آنکه ايران را مهم‎ترين حامي مخالفان طالبان مي‎دانستند و دليل سوم اينکه آنها غلط يا درست احساس مي‎کردند بدنه سران طالبان از تجربه ارتباط با ايران خشنود است. آنها -طالبان- به ما اجازه داده بودند در شهر جلال‌آباد در 50کيلومتري کابل و در منطقه تحت کنترل آنها کنسولگري داشته باشيم. اسلام‎آباد بيم آن را داشت که اين گروهک خودساخته آنها که وقت و پول زيادي صرفش شده بود، ناگهان به ايران متمايل شده و از کنترل مطلق آنها خارج شود. اين ذهنيت پاکستا‎ني‎‎ها نیز چندان بيراه نبود؛ بنابراین آنها نيز ‎دنبال راهي بودند تا براي هميشه روابط ميان ايران و طالبان را شکرآب کرده و احتمال نزديک‌شدن آنها را به هم، به صفر برسانند». نامه‌اي که جلوي جنگ را گرفت سايت جام‌جم‌آنلاين به نقل از ميزان در گزارشي به تصميم شوراي عالي امنيت ملي براي جنگ با طالبان به جهت انتقام درباره آنچه در مزار شريف رفته مطالبي را بيان کرده که جالب توجه است. به نوشته اين سايت، علي ربيعي، معاون وقت شوراي‌ عالي امنيت افزود: «در شب حمله طالبان به کنسولگري ايران با توجه عدم حضور حجت‌الاسلام‌والمسلمين حسن روحاني، به من گفتند جلسه شوراي عالي امنيت ملي را تشکيل دهيد. از سرلشکر فيروز‌آبادي درخواست کردم تا مديريت جلسه را بر عهده بگيرد، دوستان مختلفي از وزارتخانه‌هاي اطلاعات و خارجه و سپاه، ارتش و.... در اين جلسه حضور پيدا کردند، آن شب احمد‌شاه مسعود به من گزارش داد که «اگر شما به هرات نياييد، کل آنجا دست طالبان خواهد افتاد. هيچي باقي نمانده است». من اين گزارش را انعکاس دادم. معاون پيشين وزارت اطلاعات با بيان اينکه در پايان جلسه دو ديدگاه درخصوص بحران فوق وجود داشت، اظهار کرد: يک ديدگاه اين بود که بايد به افغانستان و نيروهاي احمد‌شاه مسعود يا جاهاي ديگر کمک کنيم تا بتوانند هرات را بازپس‌گيري کنند، در اين صورت بايد حمايتي در داخل خاک افغانستان نيز از اين نيروها صورت مي‌گرفت. ربيعي اضافه کرد: حدود ساعت دو نصفه‌شب بود که جمع‌بندي جلسه را امضا کردم و به بيت رهبري فرستادم. فرداي آن روز نماز صبح را خواندم و حدود ساعت هفت صبح در محل کار خود حاضر شدم؛ وقتي وارد اتاق کارم شدم، با نامه‌اي که احتمالا ساعت پنج صبح فرستاده شده بود، بر روي ميز خود مواجه شدم که در آن نوشته شده بودند: ما وارد اين دام نمي‌شويم ولي تدابير ديگر بايد انجام شود؛ که با توجه به اين تصميم بسيار هوشمندانه‌ ما وارد آن باتلاق نشديم». روايت موسويان حسين موسويان هم که در زمان حمله طالبان، رئيس وقت کميته روابط خارجي شوراي عالي امنيت ملي بود، در گفت‌و‌گو با خبرگزاری آنا در ارديبهشت 96 توضیحاتی دراین‌باره ارائه داده است. بهانه گفت‌و‌گوي موسويان، انتشار کتاب جاويد حسين، سفير پاکستاني در سال‌هاي ۷۶ تا ۸۲ در تهران است. او در اين گفت‌و‌گو تأكيد کرده است: «آن مقطع بسیار حساس بود، زيرا چند ديپلمات ما مظلومانه به شهادت رسيده بودند و ده‌ها هزار نيروي نظامي ايران در مرز به حالت آماده‌باش درآمده و منتظر دستور مرکز براي ورود به خاک افغانستان بودند. در شوراي امنيت ملي جلسات زيادي داشتيم. نهايتا دو ديدگاه وجود داشت. يک ديدگاه معتقد به ورود به خاک افغانستان و جنگ با طالبان بود و ديدگاه ديگر هم مخالف ورود ايران به يک جنگ جديد آن‌هم بعد از جنگ تحميلي هشت‌ساله بود. دکتر روحاني و من جزء کساني بوديم که مخالف ورود نيروهاي مسلح ايران به خاک پاکستان براي جنگ با طالبان بوديم. نهايتا گزارش دو ديدگاه تقديم مقام معظم رهبري شد و معظم له نيز با ورود نيروهاي مسلح به خاک افغانستان مخالفت کردند. وقتي که آمريکا تصميم به جنگ با طالبان گرفت، جبهه شمال متفقا مايل به همکاري با آمريکا براي سرنگوني طالبان بودند. ايران هم با خواست جبهه شمال مخالفت نکرد. رايان کراکر، سفير پيشين آمريکا در افغانستان هم در خاطرات خود نوشته که او با ديپلمات‌هاي ايران ديدار و آنها هم براي سرنگوني طالبان به‌طور مثبت همکاري کردند. به‌هرحال ايران و آمريکا هر دو البته با اهدافي متفاوت يک منفعت مشترک در مورد ساقط‌کردن حکومت طالبان داشتند. ضمن اينکه ما منتظر فرصتي براي انتقام از طالبان در مورد شهادت ديپلمات‌هايمان هم بوديم. شرايطي پيش آمد که بدون هزينه به بخشي از اهدافمان دست يابيم». بااین‌حال ايران اگرچه انتقام مستقيمي از طالبان به جهت به‌شهادت‌رساندن ديپلمات‌هايش در افغانستان نگرفت اما در نهايت با همکاري آمريکا در جنگ اين کشور عليه افغانستان عملا طالبان را ساقط کرد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.