امنيت شنوايي
دکتر رضا اسدي*: امروزه در حوزه سلامت فردي و شيوه زندگي سالم نکات بسيار زيادي را افراد بايد مد نظر قرار بدهند که درباره بسياري از آنها از جمله افزايش وزن، غذاهاي سالم يا اهميت ورزش و فعاليت بدني بسيار صحبت شده است. اما در اين مقاله به يکي از مواردي که شايد کمتر به آن توجه شده باشد و اخيرا به عنوان يک نگراني عمده توجه صاحبنظران حوزه سلامت را در سراسر جهان به خود جلب کرده است، ميپردازيم. با برخي از انواع آلودگي صوتي و اثرات آن بر سلامت آشنا هستيم؛ صداي غرش هواپيماها، ترافيک و رفتوآمد موتورسيکلت و خودروها و بالاخره مؤسسات صنعتي و برخي کسبوکارها مانند فعاليتهاي ساختماني. اما در کنار همه اينها، نوع ديگري از آلودگي صوتي بخش بزرگي از جمعيت را درگير کرده که بسيار به آن کم توجه شده است. امروزه در خيابان و در منازل کودکان، نوجوانان و جواناني را ميبينيم که انواع مختلف هدفونهاي کوچک را در گوش خود قرار داده و به گوشدادن به فيلم، موسيقي يا بازي مشغول هستند. در تحقيقات انجامشده اثر مضر اين وسايل صوتي براي سيستم شنوايي و پرده گوش بسيار بالا ارزيابي شده است. اين دستگاهها به دليل ايجاد صدا از فاصله بسيار نزديک به پرده گوش و همچنين استفاده مستمر افراد به دليل سرگرمکنندهبودن ماهيت آن و در نتيجه عدم توجه به اثر تخريبي و مضر صداي بلند مستمر، به عنوان يکي از عوامل ايجادکننده کاهش شنوايي و آسيبهاي سيستم شنوايي در جوانان و کودکان شناخته شده است. اهميت موضوع تا جايي رسيده که سازمان بهداشت جهاني کارگروهي را تحت عنوان شنوايي امن (Listening safe) راهاندازي کرده و با جلب توجه صاحبنظران و متخصصان حوزه شنوايي و توليدکنندگان ابزارآلات صوتي و ساير افراد ذيربط درصدد پيگيري و مراقبت از اين آسيب بهداشتي برآمده است. کاهش شنوايي يک اختلال فراگير سلامتي انسان است که ابعاد مختلف سلامتي فرد را درگير ميکند و در جوانان و نوجوانان ميتواند منجر به ايجاد اختلال در يادگيري زبان و تکلم شده و همچنين منجر به اختلالات رفتاري، اضطراب، افت تحصيلي و طبيعتا جدايي فرد از محيط اجتماعي و بهرهوري کمتر شود. اين اختلالات معمولا ماندگار هستند يا خانواده و نظام سلامت بايد هزينههاي بسيار بالايي براي درمان و بازتواني آن متحمل شود. در حالي که در دهههاي گذشته به دليل کاهش عفونتهاي گوش مياني، پيشرفت قابل توجهي در اين مسئله حاصل شده بود، آمارهاي سازمان بهداشت جهاني نشاندهنده افزايش مجدد موارد کاهش شنوايي نسبت به دهههاي گذشته است که يکي از عوامل مؤثر بر آن، استفاده از دستگاههاي شخصي پخش صوتي و آلودگيهاي صوتي بالاي محيط زندگي کنوني است؛ در واقع همانطور که در دهههای ۶۰ و ۷۰ ميلادي، مصرف دخانيات کاملا سالم و بيضرر شناخته ميشد و حتي يک پرستيژ اجتماعي نيز به حساب ميآمد و آثار مضري براي آن متصور نبود درنهايت، تحقيقات پزشکي گسترده بهتدريج اثبات كردند که مواد دخاني موجب ايجاد بيماريهاي فراوان و اختلال جدي در سلامت انسان ميشود. حتي پس از اثبات اين مهم، تلاش بسيار زيادي از سوي جامعه مدني، سازمانهاي بينالمللي متولي بهداشت و درمان و همچنين سياستگذاران صورت گرفت تا بتوانند مصرف دخانيات را کاهش دهند که هنوز هم ادامه دارد. حال اين روزها، قرارگرفتن در معرض صداهاي بلند به يک معضل بهداشتي تبديل شده است که ميتواند در صورت مواجهه فرد با ميزانهاي نامناسب و نامتناسب با محدوده امن شنوايي منجر به ايجاد اشکالات زيادي در سيستم شنوايي و طبيعتا سلامتي فرد شود. از ديگر موارد قرارگرفتن افراد در معرض صدا با شدت نامناسب و مضر، حضور در کنسرتهاي موسيقي و برنامههاي اجراي زنده است که افراد در معرض دريافت شدتهاي بالاي امواج صوتي قرار ميگيرند. در حالي که نه تنها به آن توجه ندارند و از آن لذت هم ميبرند، اين مسئله در بلندمدت ميتواند به دليل اثر ترکيبي ناشي از سروصداي جمعيت و صداي توليدشده از بلندگوها، افراد را در معرض شدتهاي بسيار بالاتر از حد مجاز و مضر براي سيستم شنوايي قرار دهد. از طرفي در بسياري از برنامههاي اجراي زنده، به دليل سهلانگاري يا بيتوجهي در نحوه نصب تجهيزات صوتي، افرادي که در فاصله کمتر با بلندگوها قرار دارند، شدتهاي بسياربالاي صوتي (گاهي بيش از 140 دسيبل، برابر با صداي بلندشدن هواپيماي جت مسافربري از فاصله نزديک) را نسبت به ساير افراد حاضر در همان برنامه دريافت ميکنند. در حالي که حداکثر شدت صداي مناسب براي سيستم شنوايي انسان 85 دسيبل است. در همين راستا راهحلهاي متعددي براي مقابله با اين مسئله توسط سازمان بهداشت جهاني پيشنهاد شده است. در جلسات ماه فوريه سال جاري در مقر اين سازمان که نگارنده نيز به عنوان يکي از صاحبنظران حوزه در آن شرکت داشت، موارد زير جهت پيشگيري از اين آسيب مهم سلامتي پيشنهاد ميشود: · آشنايي عمومي با مضرات صداي بلند از طريق ارائه محتواي آموزشي ديجيتال · تنظيم مقررات و قوانين براي توليدکنندگان دستگاههاي هدفون و بلندگو · تنظيم و ارائه قوانين براي برگزارکنندگان برنامههاي اجراي زنده · ممنوعيت واردات دستگاههاي مضر براي سيستم شنوايي به کشورها از طريق گمرک · طراحي ابزارها و نرمافزارهاي در دسترس عموم براي سنجش ميزان آلودگي صوتي · آموزش والدين، کودکان و جوانان از طريق مدارس و دانشگاهها. *عضو هيئت علمي دانشگاه علوم پزشکي مشهد و مشاور سازمان بهداشت جهاني
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.