|

صدای شیپور تهدید و جنگ علیه صلح جهانی

اردشیر زارعی‌قنواتی: پنجاه‌و‌پنجمین کنفرانس امنیتی مونیخ در شرایطی دوشنبه گذشته در مرکز ایالت بایرن آلمان پایان یافت که همان‌گونه که انتظار می‌رفت تصویرگر یک دوران آنارشی در نظم مألوف جهانی بود. این کنفرانس بیش از آنکه منتج به یک تعامل و بسترسازی برای توافقات جمعی حول امنیت جهانی باشد، نشان داد جهان کنونی به نقطه‌ای رسیده است که به دلیل تشدید تضاد منافع بازیگران منطقه‌ای و بین‌المللی حتی توان و پتانسیل حداقلی را نیز برای حفظ امنیت و ثبات جهانی ندارد و موقعیت جنگ سرد جدید که معمولا همه از پذیرش آن شانه خالی می‌کنند، تبدیل به یک واقعیت اجتناب‌ناپذیر شده است. هرچند یک هفته قبل از برگزاری این کنفرانس، گروهی از کشورها به رهبری آمریکا در ورشو گرد هم آمدند تا حول وضعیت امنیتی از منظر ائتلاف به رهبری واشنگتن رایزنی کنند و خروجی نشست ورشو اعمال فشار بیشتر علیه تهران بود، اما اين گروه‌بندی در مونیخ این‌بار جهان را هم بیش از پیش دچار تهدید و تردید امنیتی کرد.همین گروه‌بندی راست‌گرایان افراطی در مونیخ نیز همه تلاش خود را كرد تا نشان دهد و به دیگران بقبولاند که امروز هم باید همه «راه‌ها به واشنگتن» ختم شود. اما تفاوت این دوره از کنفرانس امنیتی مونیخ با گذشته در این بود که طرف آمریکایی نه تنها برای ایران، روسیه و چین که حتی برای متحدان اروپایی خود نیز از همان ابتدا شمشیر را از رو بسته بود. تنش لفظی مایک پنس، معاون رئیس‌جمهوری آمریکا با آنگلا مرکل، صدراعظم آلمان، در دومین روز کنفرانس که در نوع خود بسیار تند و تهاجمی هم بود، به خوبی حاوی این پیام بود که یک طرف (اروپایی) هنوز در سودای نظم جهانی مبتنی‌بر قواعد و مناسبات گذشته برای انتظام امنیت جهانی است و طرف دیگر (آمریکایی) اما در سودای تغییر این نظم مألوف بوده و حتی پا را از دایره دو دهه یک‌جانبه‌گرایی آمریکایی در شراکت با متحدان اروپایی و رعایت سهم کیک قدرت آنان هم فراتر گذاشته و امروز درصدد یک نظام ارباب و رعیتی در جهان آشفته کنونی است. هرچند از قبل نیز تشدید تضاد منافع آمریکا با کشورهایی غیرهمسو و -به‌صورت سنتی- رقیب مثل روسیه، چین، ایران و کشورهایی مانند ونزوئلا قابل پیش‌بینی بود، اما پاسیوکردن اتحادیه اروپایی برای نقش‌آفرینی مستقل و تابع منافع این حوزه ژئوپلیتیک، یک بازنده بزرگ هم به جای گذاشت که کسی نبود به غیر از همین «اروپای بیمار» که امروز با چوب زیر بغل در جبهه نبردهای جهانی نظاره‌گر رقابت دیگران و بعضا تحمل ترکش‌های آن است.در این وضعیت، تکلیف روسیه و چین به عنوان دو قدرت بزرگ جهانی مشخص بود و آنان خود را با شرایط جدید این رقابت وفق داده‌اند و تا حدود زیادی هم موفق شده‌اند آسیب‌های احتمالی آن و حتی توان بازدارندگی در مقابل رقیب قهار خود را پیش‌بینی و جبران کنند.‌این در حالی است که دو جبهه به‌شدت آسیب‌پذیر، یعنی ايران به دلیل شکاف بین قدرت- ملت و انزوای بین‌المللی ناشی از سیاست‌ها و تصمیم‌گیری‌های اشتباه دیپلماتیک در چارچوب موقعیت ژئوپلیتیک خود و همچنین اروپا به دلیل استیصال و بی‌عملی برای حفظ منافع راهبردی خویش، در یک وضعیت پارادوکسیکال، زیان‌بران اصلی شرایطی هستند که تصویر آن در مونیخ دیده شد. کنفرانس امنیتی مونیخ زنگ خطري در این خصوص بود که حداقل در بین اروپاییان در سخنان خانم مرکل بازتاب مشخصی داشت. صدراعظم آلمان وقتی با اشاره به تصمیمات غیرمنتظره دونالد ترامپ می‌گوید: «تنش‌های بی‌شماری هستند که ما را به چالش می‌کشند «و ادامه مي‌دهد، کشورش در خط لوله گاز نورداستریم۲ در شراکت با روسیه و صدور خودروی آلمانی به آمریکا در برابر فشارهای ترامپ عقب‌نشینی نخواهد کرد، در واقع به عمق اختلافات دوجانبه اشاره می‌کند كه تا به امروز تجربه نشان داده هنوز اراده‌ای برای اتخاذ سیاست مستقل، نه در برلین و نه در بروکسل وجود ندارد.جبهه اروپایی تا زمانی که به جهان چندقطبی و نظم چندجانبه‌گرایی اعتقاد راسخ و عملی نداشته باشد و در این راستا دست به نقش‌آفرینی فعال نزند همچنان یک بازنده بزرگ تحولات جهانی خواهد بود و در حاشیه خواهد ماند. در‌حالی‌که افکار عمومی در اروپا بسیار جلوتر از دولت‌ها و سیاست‌مداران به خطر ترامپیسم واقف شده‌اند. این همان پاشنه آشیلی است که به مایک پنس اجازه می‌دهد که به عنوان سخنران بعد از مرکل از موضع بالا به اروپاییان هشدار دهد که آنان نیز باید از معاهده برجام خارج شوند. هرچند اروپا به این فرمان آمریکایی جواب رد داد، هیچ اقدامی عملی برای تعیین یک ساز‌و‌کار کاملا مستقل و اجرائی به غیر از طرح مصلوب «اینستکس» را ارائه نداده است. متأسفانه صدای تهدیدی را که از مونیخ و قبل از آن از ورشو به گوش می‌رسد، نه سیاست‌مداران اروپایی و نه حاکمیت جمهوری اسلامی به‌خوبی هنوز نشنیده‌اند. جهان در آستانه ستیزی بزرگ قرار دارد که در تمامی ابعاد ژئوپلیتیک و ژئواکونومیک در حال انجام است و اگر امروز کشورها، دولت‌ها و ملت‌ها خطر این تهدید عینی را درک نکنند، فردا بسیار دیر خواهد بود و کنفرانس امنیتی مونیخ اگر هیچ نتیجه‌ای برای تأمین امنیت جهانی نداشت، اما حداقل موجب شد تا صدای این شیپور تهدید و جنگ به گوش همگان برسد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.