ميزان اقبال عمومي به اصلاحطلبان تغيير كرده است؟
مهرشاد ايماني : انتقادها به دولت حسن روحاني روزبهروز بيشتر ميشود و به تناسب آن همراهان ديروز او نيز از قبول مسئوليت حمايتشان كنارهگيري ميكنند؛ البته جناح اصلاحات بر اين گزاره تأكيد دارد كه اگر حمايت اصلاحطلبان از روحاني وجود نداشت، او نميتوانست مستقلا اكثريت رأي مردم را اخذ كند هرچند اين گزاره خلاف واقع نيست و در صحت آن نميتوان ترديد كرد اما مشكل زماني ايجاد ميشود كه اصلاحطلبان در عين حال كه تمايل دارند افتخار فتح در انتخابات رياستجمهوري را براي خود حفظ كنند اما نميخواهند تبعات حمايتشان را بپذيرند. در حقيقت انتقادهاي آنها به اظهارات اخير محمود واعظي، رئيسدفتر رياستجمهوري بحق بهنظر ميرسد زيرا برخلاف آنچه واعظي گفته است، اگر اصلاحطلبان بهصورت جامع از روحاني حمايت نميكردند و اگر عارف بهعنوان يك نيروي كاملا اصلاحطلب بهنفع روحاني كنار نميرفت، معلوم نبود چه نتيجهاي در انتخابات حاصل ميشد اما در كنار چنين واقعيتي حمايت يكجريان مهم سياسي به نام اصلاحات كه توانست رأي اكثريت جامعه را به همراه بياورد، ملزومات خود يعني پذيرش ضعفهاي دولت را نيز بههمراه دارد. حمايت از دولت روحاني -اگر ائتلاف نبوده باشد- مانند يك تيغ دولبه براي جريان اصلاحات ايفاي نقش كرد؛ بهنحوي كه در كنار مزيت حضور غيرمستقيم اصلاحطلبان در قدرت سياسي، مطالبه اجتماعي از آنها را نيز به همراه داشت و طبيعتا چنين شرايطي نيز يا ميتوانست با عملكرد مثبت و كارآمد دولت روحاني به آبروي سياسي اصلاحطلبان بيفزايد يا مانند شرايط فعلي با عملكرد نسبتا نامناسب دولت، سبد رأي اصلاحطلبان در پيشگاه مردم را متزلزل كند. حال پرسش آن است كه در حالت نخست آيا اصلاحطلبان باز هم از دولت دوري ميكردند يا آنكه خود را فاتح حوزه نظر و عمل ميپنداشتند؟ عدم پذيرش مسئوليت به بهانه ناآگاهي مردم اخيرا فيضالله عربسرخي، فعال سياسي اصلاحطلب در پاسخ به اين پرسش كه اعتراضهاي مردم به دولت تا چه حد در سبد رأي اصلاحطلبان تأثير گذاشته، گفته است: «حتما مردمی که از همه چندوچون مسائل اطلاع ندارند، واکنش نشان میدهند. البته ما هم تلاش مورد انتظار را برای توجیه مسائلی که واقعا اجتنابناپذیر است، انجام ندادهایم». تقسيم مردم به دو بخش باخبرها و بيخبرها از «چندوچون» ماجرا همان سياست نپذيرفتن كلي يا نسبي سياستهاي دولت است. بيترديد بخش مهمي از تصميمات دولت مورد توافق نيروهاي اصلاحطلب نبوده و ايبسا اگر دولتي كاملا اصلاحطلب روي كار ميآمد، سياستهاي اجرائي متفاوت از امروز ميبود اما در پيشگاه مردم تفاوتي نميكند كه روحاني پايگاه سياسياش منتسب به چه گروهي است. مردم آنچه را ديدند، حمايت اصلاحطلبان از يك نامزد به نام حسن روحاني بود؛ بنابراين بهنظر ميرسد نميتوان با استدلال ناآگاهي مردم از روند سياسي چند سال اخير، اصلاحطلبان را جداي از روحاني دانست. نكته ديگري كه در گفتوگوي اخير عربسرخي قابل انتقاد به نظر ميرسد، اين است كه نميتوان اصلاحطلبان را ناچار به حمايت از روحاني دانست و از سوي ديگر اصلاحات را يك جنبش اجتماعي دانست. عربسرخي در بخشي از اظهارات اخير خود گفته است: «اگر اصلاحطلبان در آن مقطع حساس از آقای روحانی حمایت نمیکردند، چه تصمیم دیگری میتوانستند بگیرند؟بنابراین باید گفت تصمیمی که اصلاحطلبان گرفتند، کار درستی بود». او در بخش ديگر گفتوگويش گفته است: «اصلاحطلبی یک جریان فکری و تقریبا جنبشی اجتماعی است». برخي از فعالان سياسي اصلاحطلب در حوزه تصميمهاي سياسي، اصلاحات را يك مقوله كاملا سياسي ميدانند كه بايد نتيجهاش نیز كسب قدرت سياسي باشد و ميگويند كه به طور مثال در سال 92 يا 96 گزينه ديگري وجود نداشت، اصلاحطلبان راهي جز همراهي با روحاني نداشتند و از سوي ديگر در حوزه اجتماعي، اصلاحات را يك جنبش ميدانند در صورتي كه جمع اين دو موضوع با استدلالِ ناچاري سياسي منطقي به نظر نميرسد زيرا اگر اصلاحات هنوز يك جنبش اجتماعي است، ميتواند با بازتوليد انديشه در سطح اجتماعي خود را زنده نگاه دارد نه آنكه مانند امروز حيات و ممات خود را در قدرت سياسي جستوجو كند.
هويت اصلاحطلبي موضوع ديگري كه اشاره به آن قابل اعتناست، بحث هويت اصلاحطلبي است. روز گذشته اسماعيل گراميمقدم، سخنگوي حزب اصلاحطلب اعتماد ملي، گفت «چون اصلاحطلبان از انتخابات سال 88 فاصله زیادی گرفتند و در سال 92، 94 و 96 با توجه به مقتضیات زمان و آسیبهایی که دیده بودند، نیاز بود که کشور به آرامشی برسد و اصلاحطلبان نیز به بازسازی خود دست بزنند؛ بنابراین آن ائتلافها هم در راستای مصالح ملی بود که البته در کنار آن اصلاحطلبان خسارتهایی ازجمله نوشتهشدن برخی ناکارآمدیها به پای آنها را نیز متحمل شدند. من معتقدم شرایط کنونی اصلاحطلبان به نحوی است که ما باید صرفا با هویت اصلاحطلبی در انتخابات حضور پیدا کنیم. باید همه احزاب اصلاحطلبان با یکدیگر ائتلاف کنیم و نه با جریانات خارج از اصلاحات». معلوم نيست كه حمايت اصلاحطلبان از روحاني چگونه به حفظ منافع ملي منجر شد؟ و تعبير منافع ملي چقدر جامع و دقيق است كه بتوان حمايت از يك نامزد را مبتني بر منافع ملي دانست؟ اما وجه مشخص موضوع آن است كه اصلاحطلبان در سال 92 و 96 براي حفظ منافع اصلاحات از روحاني حمايت كردند كه البته اين موضوع در صورت كارآمدي دولت ميتوانست بسيار نتيجهبخش باشد؛ اما فارغ از بحث اخير كه پيشتر مطرح شد، موضوع هويت اصلاحطلبي نيز محل مناقشه است؛ به نحوي كه هنوز معلوم نيست مانيفست جبهه اصلاحات چيست و در مقام عمل چه تفاوتهاي اجرائي با جناح رقيب دارند؟ بسياري بر اين باورند كه جريان اصلاحات كه با گفتمان فرهنگي وارد ميدان سياست شد، تفاوتش با رقيب را از جنس گفتمانش ميگرفت و در شرايطي كه اين جريان بهویژه بعد از سال 88 به سمت جناح سياسي حركت كرد و از جريان اجتماعي فاصله گرفت، هويت مستقل فكري خود را از دست داد. البته شايد منظور اصلاحطلبان از هويت اصلاحطلبي آرايش نيروهاي سياسي موجود در ايران باشد كه دراينصورت نميتوان بر آن عنوان «هويت» را گذاشت و بهتر است از آرايش سياسي استفاده شود. براي عموم مردم تفاوت چنداني ندارد كه چه نيروهايي بر سر كار ميآيند. معمولا مردم دنبال راهحلهاي اجرائي براي رفع مشكلاتاند و در شرايطي كه هيچ مانيفستي از سوي گروههاي سياسي ارائه نميشود، برنامهها و راهحلهاي مشخص آن ميتواند به جلب نظر مردم بينجامد؛ بنابراين شايد زمان آن رسيده باشد كه از بهرهگيري عناوين عبور كرد و به برنامهها توجه شود. ضرورت اصلاح اصلاحات شايد ابراهيم اصغرزاده در روزهاي اخير كه بحث چگونگي حضور اصلاحطلبان در انتخابات مطرح ميشود، منطقيتر از ديگران سخن گفته باشد. او بهتازگی اظهار كرده است: «جامعه فکر میکند اصلاحطلبان و اصولگراها دستشان در دست هم است. من معتقدم هنوز اصلاحطلبان، اصولگراها و... قادر به بازسازی است، قادر است شرایطی ایجاد کند که جامعه اعتماد کند». سخن اصغرزاده مبني بر اين است كه اصلاحطلبان و اصولگرايان و به طور كلي نيروهاي سياسي بايد در رويكردهاي سياسي و اجرائي خود اصلاحات اساسي ايجاد كنند و شايد درست هم همين باشد؛ زيرا تجربه نشان داده است كه تغيير گروههاي سياسي بدون برنامههاي دقيق و راهبردي نميتواند براي جامعه مفيد باشد. البته اين فعال سياسي در جاي ديگري از سخنانش شاهدمثال برونرفت از بحران را رأي مردم به روحاني دانسته است كه اين سخن قابل نقد به نظر ميرسد؛ زيرا رأي سلبي كه در نتيجه نفي نامزد مقابل باشد، نشان از توسعه سياسي نيست و نميتوان آن را بهعنوان قدمي رو به جلو براي حل مشكلات مردم تلقي كرد. بههرروي آنچه به نظر ميرسد، اين است كه در شرايط فعلي هويت اصلاحطلبي يا فرار از مسئوليت دولتي كه تحت حمايت اصلاحطلبان بوده است، نميتواند منجر به اعتماد عمومي مردم به فعالان سياسي شود. گرچه نيروهاي اصلاحطلب نشان دادهاند كه درباره اصولگرايان در حوزه تئوري و عمل كارآمدتر بودهاند؛ اما اگر چنين نقايصي به طور واقعي اصلاح نشود، بعيد است مردم به طور كامل باز هم «تَكرار ميكنم» را تكرار كنند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.