|

انتشار مجموعه‌اي از اشعار محمد وجداني

زخمه بر زخم

شرق: «از هنوز و انتظار» برگزیده سه ‌دفتر و شعرهای دیگر از محمد وجدانی كه اخيرا منتشر شده است، شاملِ شعرهايي است كه در حد فاصل سال‌هاي ۱۳۵۳ تا ۱۳۹۷ سروده شده‌اند. وجداني در مقدمه‌اي بر كتاب مي‌نويسد: «دفتری که ورق می‌زنید برگزیده‌ای‌ است از شعرهایی که پیش از این چاپ شده‌اند؛ از سال‌های دانشجویی من تا شعرهایی که بعد از انتشار کودکان شعله و برگ تاکنون سروده شده.» وجداني جز شرح مختصري بر كتاب، ايده‌هاي خود در باب شعر را نيز در اين مقدمه بيان مي‌كند: «شعر تعقل نیست؛ تخیل است. هر شعر خوبی بی‌شک فرار از منطق و حضور در قلمرو بی‌خبری را گزارش می‌کند. شاعر در بی‌خودی می‌نویسد و بی‌خوی علم نیست که در آن اصل بر درست و غلط و زشت و زیبا و از این قبیل استوار باشد، نه هیچ چیز دیگر. شاعر دانشمند نیست که آنچه موجود است را می‌کاود و تبیین می‌کند. او و به‌طور کلی هر هنرمندی، در پی آفرینش چیزی‌ است که نیست. شعر از راه شوری ناپیدا در سینه شاعر می‌شکفد و راه را بر عقل یا منطق یا معنا یا هرچیز دیگری می‌بندد». وجداني از «حقيقت پشت اين واقعيت» سخن مي‌گويد كه در نظرش گاه رؤيا است و گاه شعر. «شعر آرزوي شاعر است و كوشيدن او براي پرواز، يعني تبديل يك حقيقت ناممكن به يك ممكنِ ناب، یک ناشناخته معطر. پرواز که می‌کنی از واقعیت‌ها عبور کرده‌ای و این پرواز هرچه بلندتر، فاصله از بی‌اهمیت‌ها بیشتر. آنجا چیزی نمی‌بینی، مگر پرواز! پرواز شاعر، شعر اوست و سفرش را باید در واژه‌های او جست. واژه‌هایی از کبوتر که بر دیواری از ابر نوشته است...» كتابِ «از هنوز و انتظار» جز شعرهاي محمد وجداني كه اينك كامل‌ترين آن‌ها در كتاب گرد آمدند، متشكل از نقد و نظراتي درباره اشعار و جهانِ شعري اين شاعر نيز هست كه در آخر كتاب آمده است. او خود درباره اين مقالات و نظراتِ ديگران در مقدمه مي‌نويسد: «براساس نظر ناشر محترم که از جهاتی هم درست بود، در فصل پایانی، شماری از نقدها، گفت‌وگوها و گزارش‌های منتشرشده در روزنامه‌ها و مجله‌های همان سال‌ها درباره شعر و نمایشگاه‌های خط‌نقاشی من گردآوری شده است (البته آنها را که پیدا کردیم). این نقد و نظرها که بی‌هیچ گزینشی، آرای موافق و مخالف را منعکس می‌کنند، هم به‌جای‌آوردن سپاسی است از بزرگان اهل نقد و هم فرصتی است برای اندیشیدن دوباره آنها و دیگران درباره یک اثر. درباره این نظرها به‌طور کلی و گذرا باید بگویم به‌نظرم به‌دنبال معنای شعری رفتن، ندیدن آسمان آن شعر است. شعر لزوما به‌دنبال معنا نیست. از اساس خود زندگی را تا چه حد می‌توان معنا کرد؟ مگر قرن‌ها نیست که در جست‌وجوی تعریفی از خود می‌گردیم؟ شعر برای فهمیدن نیست. برای هم‌سفرشدن با سفرهای بی‌بازگشت شاعر است». نقدهایي که در مطبوعات درباره آثار محمد وجداني، شاعر و هنرمند خوشنویس چاپ شده‌اند شِمايي كلي از جهان و شاعريِ وجدانی به‌دست مي‌دهند كه شناخت مخاطب از جهان‌بيني و نگاهِ شاعر را ممكن مي‌سازد، خاصه آن‌كه وجداني در ميان نقدها از هر نوع نقد و نظري را آورده و در انتخاب نقدها هيچ سليقه‌ورزي نكرده است. مجموعه‌شعر «از هنوز و انتظار»، طيف وسيعي از شعرهاي وجداني را شامل مي‌شود. جز زمانِ اشعار كه قريب‌ به پنجاه سال شاعريِ وجداني را در بر دارد، تنوع شعرها از حيثِ مضمون و فُرم نيز قابل توجه است. 22 غزل در اين مجموعه شعر هست و 207 عنوان شعر كوتاه زير عنوانِ «لحظه‌ها» كه اغلب بسيار كوتاهند و از دَه سطر تجاوز نمي‌كنند. براي نمونه لحظه‌هاي 52 را مي‌خوانيم در ده سطر: «اين شعرها/ تدريجي، ناگهاني‌اند/ زندگي‌نامه‌ي يك هيچ/ هيچي كه مي‌پنداشت/ عشق، رهايي‌ست/ هيچي كه قدم‌رنجه فرمود/ به شب‌نشيني دنيا/ با سرِ يك انسان/ و پاي بيرون نهاد/ با سرِ يك دلقك» يا لحظه‌هاي 58 كه كمي كوتاه‌تر است: «اين شعرها را/ چگونه خواهي خواند؟/ با كلماتي از كبوتر/ بر ديواري از ابر/ نوشته‌ام» و لحظه‌هاي 68: «زندگي/ اين كويرِ نفس‌گير،/ چگونه به‌راستي/ در واژه‌ي كوچكِ زندگي/ گنجيده است؟» لحظه‌هاي 72: «چه اندوهناك است/ تراژديِ عمر./ پرده‌ي نخست/ گام‌زدن در راهِ درازِ رسيدن/ و پرده‌ي آخر/ رسيدن». تا لحظه‌هاي 126 كه تنها سه سطر است: «در شعري نديدم/ تصوير زندگي را/ بر پهنه‌ي مرگ». در آخر هم نقدهايي هست از سال‌هاي 53 تا دهه‌هاي 60 و چندين نقد مربوط به دهه 70 و از اين ميان نقد و نظرات دهه 70 بيش از ديگري‌هاست و از همين پيداست كه محمد وجداني در اين دهه بيش از هميشه دست‌كم در حوزه شعر فعال بوده و اينك با انتشار مجموعه‌اي كامل از اشعارش مي‌توان كارنامه شعري او را بررسي كرد و جهان شعري‌اش را بازشناخت.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.