نیمه دیگر شریعتی!
غلامعلي رجايي
اکنون که این سطور قلمی میشوند چندساعتی است بانویی بزرگ و قدرناشناخته در امامزاده عبدالله شهرری در مزاری در کنار مادر و برادرش مهدی شریعترضوی که در 16 آذر سال 1332 در دانشکده فنی دانشگاه تهران به شهادت رسید، آرام گرفته و این نوشته اندکدینی به دو خاندان بزرگ شریعتی و شریعترضوی است. یکشنبه، ساعاتی پیش از ظهر توسط حجتالاسلاموالمسلمین احمد منتظری و با حضور انبوه علاقهمندان به دکتر علی شریعتی بر پیکر همسرش مرحومه دکتر پوران شریعترضوی که همچون خود او دانشآموخته سوربن فرانسه بود، در فضایی باشکوه اما غریبانه در پیادهروی جلوی حسینیه ارشاد نماز خوانده شد. دکتر احسان شریعتی در تعبیری زیبا از مادرش با عنوان نیمه دیگر دکتر شریعتی نام برد و از مردم برای اینکه به خاطر بستهبودن درِ حسینیه به روی مردم ناچار هستند در پیادهرو بر پیکر مادرش نماز بخوانند، عذرخواهی کرد. خدا کند دنیا این صحنه را ندیده باشد که صدها نفر بر پیکر بزرگبانویی نماز خواندند که یکتنه وارث و امانتدار دکتر شریعتی شد و بهخوبی از سازماندهی تنظیم و نشر آثار این معلم بزرگ نسل انقلابکرده برآمد و در غیاب دکتر هم برای فرزندان خود پدر بود و هم مادر و هم آنگونه که دکتر احسان شریعتی در سخنان دردمندانه و بغضآلودی که قبل از اقامه نماز میت درباره مادرش گفت و از بستهبودن در حسینیه ارشاد سخت گلایه کرد از خانم دکتر شریعترضوی خاطرات کوتاه اما خوبی در دولت اصلاحات دارم که دریغم آمد در شب درگذشتش آنها را از صفحه دل به صفحات تاریخ نسپارم.
اول: در مراجعات مکرری که به منزلشان داشتم، درلابهلای حرفهایی که زده شد از خانم دکتر پرسیدم به حج رفتهاید؟ خندهای کرد و گفت نه آقای رجایی علی - دکتر - خودش چند بار به حج رفت اما مرا با خودش به مکه نبرد! بعد گفت سالهاست ثبتنام کردهام و منتظرم نوبتم بشود و نامم دربیاید و به مکه بروم. گفتم من دنبال میکنم. روز بعد به آقای خاتمی -رئیسجمهور وقت- مسئله را منتقل کردم و گفتم دستوري بدهید ایشان امسال به حج برود. گفت باشد. روز بعد از دفتر ایشان تماس گرفتند و گفتند با دستور رئیسجمهور مسئله حج امسال خانم دکتر شریعتی حل شده است، به ایشان خبر بدهید برای هماهنگیهای بعدی با ما تماس بگیرند. من خوشحال از این مسئله به خانم دکتر تلفن زدم و این خبر خوش را دادم. ایشان در کمال تعجب و حیرت من ضمن تشکر گفت نه، فلانی قبول نمیکنم! پرسیدم چرا؟ گفت این آقایان سهمیه چه کسی را میخواهند به من بدهند؟ من نمیپذیرم به خاطر من کسی از رفتن به حج محروم شود؛ بعد گفت اگر خدا بخواهد اسم من درمیآید و میروم. هرچه اصرار کردم که آقای خاتمی سهمیه خاصی در اختیار دارد و سهمیه کسی را به شما نداده است...
...قبول نکرد و ازقضا در تلفن بعدی میگفت خدا را شکر اسم من در قرعه امسال درآمد و نوبت به من رسید. خانم دکتر آن سال به حج مشرف شد.با این رد درخواست حج -که هرکس بود برای پذیرفتن آن هزار توجیه شرعی و عقلی و... میآورد اما ایشان بزرگمنشانه دست رد به سینه همه توجیهها زد و سهمیه اعطایی حج از سوی رئیسجمهور را نپذیرفت- برای همیشه مقهور روح بلند این بزرگبانوی ایران شدم. دوم:روزی در خدمت ایشان بحث بر سر این بود که در دولت اصلاحات میشود کاری کرد که در صورت رضایت شما و خانواده، پیکر مرحوم دکتر شریعتی از دمشق به ایران منتقل شود تا طبق وصیت وی در مسیر پلههای ورودی به حسینیه ارشاد دفن شود. مسئله مهمی بود. ایشان با هوشمندی خاصی پاسخ عجیبی داد و گفت نه، فلانی، علی در زینبیه دمشق و در جوار حضرت زینب جایش خوب است! اینجا بیاید همین را هم بهش نمیدهند! سوم:یک بار که از ایشان خواستم از خاطرات دکتر برایم بگوید، دو خاطره زیبا گفت و گفت علی گاهی که غرق تفکرات خود میشد، حتی اگر در منزل فامیل بود شروع میکرد تراوشهای فکری خود را بازگوکردن. بعد گفت نوار سخنرانی حر اینجوری تهیه شد. به گمانم گفت روزی در خانه خواهرش ميهمان بودیم تا شروع کرد به مقدمهچینی درباره شخصیت حر، خواهرش به او گفت علی جان، صبر کن، بعد دوید و ضبط صوتی آورد و جلوی علی روشن کرد و دکتر با این کلام شروع به سخن کرد که: الحر حرفی جمیع احواله. انسان آزاده در هر حالت خود که باشد آزاده است! و این شد نوار صحبتهای بسیار زیبای او درباره حربنیزید ریاحی! چهارم:میگفت وقتی علی مشغول سخنگفتن بود، توجهی به خودش نداشت؛ مثلا بارها پیش میآمد در منزل فامیل جلوی او میوه میگذاشتند ولی وی چنان غرق تفکر یا صحبت درباره موضوعی بود که دست به میوهها نمیزد و من که عادتش را میدانستم برای او میوه پوست میکندم و جلویش میگذاشتم تا در لابهلای صحبتها بخورد... وقتی به علی میگفتم میوه بخور، با لبخندی شیطنتآمیز و با کنایه میگفت پوران جان! تو نیاز بدن من به ویتامین را با میوههای خانه مردم تأمین میکنی! پنجم: یک بار به خانم دکتر گفتم دوستی برایم نقل میکرد از کسی که در کار احضار ارواح بود، خواستهاند روح دکتر را احضار کند تا از او سؤالاتی بپرسد. میگفت وی گفته جایش خیلی خوب است؛ بعد با تعجب میگفت من روحهای زیادی را احضار کردهام ولی هرچه سعی میکنم او را احضار کنم، از دور نگاه میکند و نمیآید. بعد از خانم دکتر پرسیدم آیا گاه دکتر را به خواب میبینید؟ گفت آری. پرسیدم چگونه میبینید؟ با خندهای معنیدار گفت علی، سخنی نمیگوید بلکه عین رفتارش در دنیا با لبخندهای شیطنتآمیز و معناداری با من حرف میزند. ششم:روزی بحث بر سر فرزندان یکی از دختران دکتر بود که پزشک است و بیکار. بعد با گلايه از یکی از دوستان دکتر شریعتی که در دولت اصلاحات پست مهمی داشت، میگفت آقای دکتر فلانی هم برای بچههای دکتر هیچ کاری نمیکند. باورم نمیشد دختر دکتر شریعتی بیکار باشد. با هماهنگی یکی از دوستان خوزستانی که در دانشگاه علوم پزشکی تهران مسئولیتی داشت، برای وی در درمانگاهی در حوالی راهآهن کاری پیدا کردم. مدت کوتاهی گذشت؛ وقتی از خانم دکتر پرسیدم خانم دکتر از کارشان راضی هستند؟ گفت یکی، دو ماه رفت اما دیگر نرفت چون هم راه دور است و پول زيادي به وی نمیدهند لذا رفتن این همه راه به مصلحت نیست. هفتم:یک روز که بحث هزینههای زندگی را مطرح میکرد و میگفت احسان تازه از پاریس برگشته و.. با شوخی میگفت حقوق من از سوربن مدرکدکتراگرفته در بازنشستگی بهاندازه حقوق یک رفتگر در تجریش هم نیست! هشتم: بسیار به حفظ و بازنشر آثار دکتر شریعتی اهمیت میداد. تا متوجه میشد کتابی در داخل یا خارج از کشور در جایی چاپ شده به دنبال حقالتألیف میافتاد و میگفت من وظیفه دارم فرزندان دکتر را با این پولها اداره کنم و حق آنهاست که با سختی مطالبه میکنم. یکی از دوستانم ناشر چاپ ترجمه چند کتاب دکتر شریعتی به عربی در عراق بود؛ خدمتشان گفتم ازقضا ایشان دوست من است. با ناشر طرح مسئله کردم. از قم به تهران آمد. با هم به منزل خانم دکتر رفتیم و ناشر پس از بحث و گفتوگویی مفصل و ازجمله اینکه هم پول زیادی بابت ترجمه داده و هم کتابها هنوز به فروش نرفتهاند، درنهایت بابت حقالتألیف کتابهای چاپشده دو، سه فقره چک کشید و خدا را شکر قضیه فیصله یافت. نهم: با وسواس خاصی به دنبال نحوه چاپ آثار دکتر بود. یک بار با گلایه گفت روزنامه اطلاعات یکی از کتابهای دکتر را به صورت پاورقی دارد روزانه منتشر میکند. از آقای دعایی خواستهام حقالتألیف بدهد؛ تا حالا نداده است؛ گفتم دنبال میکنم. مسئله را با آقای دعایی مطرح کردم؛ گفت فلانی ما با سایر مؤلفهایی که کتابشان به صورت پاورقی منتشر میشود همین روال و رویه را داريم. خدمتشان گفتم خانم دکتر میگوید با این پول باید زندگی خود و بچههای دکتر را اداره کند. این را که شنید متأثر شد و دستور داد حقالتألیف پرداخت شود. درود و رحمت خدا بر او باد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.