روايت محمدرضا خاتمي از حوادث مجلس ششم
محمدرضا خاتمی در گفتوگویی به مباحثی مانند نحوه شرکت حزب مشارکت در انتخابات مجلس ششم شورای اسلامی، خاکخوردن لوایح دوقلو در مجمع تشخیص مصلحت نظام، اصلاح قانون مطبوعات و ردصلاحیتهای انتخابات هفتم مجلس شورای اسلامی پرداخته است؛ مباحثي كه شايد نقطهعطفهاي مهمي در تاريخ سياسي و حقوقي پس از انقلاب باشد. اكنون و پس از سالها از رويدادهاي مجلس ششم، محمدرضا خاتمي، نایبرئيس آن مجلس، سخناني درباره جزئيات حاشيههاي سياسي آن دوره گفته است. او باور دارد با اكثريت 190نفره اصلاحطلبان در مجلس ششم، قدرت اصلاحات در مجلس آنقدر بالا بود كه ميشد هر كاري كرد. گرچه سخن خاتمي ناظر به تركيب مجلس ششم است، اما اين گزاره وقتي تكميل ميشود كه دولت اصلاحطلب محمد خاتمي را نيز در نظر بگيريم؛ به نحوي كه دولت و مجلس در يك هماهنگي استثنائي ميتوانستند بسياري از امور را با سلايق اصلاحطلبانه پيش ببرند، البته نبايد از نقش شوراي نگهبان و تا حدي مجمع تشخيص مصلحت نظام در آن زمان نيز غافل شد؛ زيرا در پارهاي از موارد، اين دو نهاد مانع پيشروي اصلاحطلبان ميشدند؛ شاهد مثال آن تحصن تعدادي از اصلاحطلبان به ردصلاحيتهاي شوراي نگهبان بود كه در زمان خود واكنشهاي گستردهاي را به همراه داشت. اكنون محمدرضا خاتمي در گفتوگو با «ايرنا» به بسياري از حواشي آن دوران پاسخ داده است. لوايح دوقلو نایبرئيس مجلس ششم درباره لوايح دوقلو ازجمله طرح رفراندوم بر بحث نظارت استصوابي اظهار كرد: «نیروهایی که از طرف مردم انتخاب میشدند، دنبال این بودند که قدرت ساختار حقوقی را افزایش دهند. یکی از مواردی که میتوانست این مهم را فراهم کند، بحث نظارت استصوابی بود. مورد دوم، تبیین اختیارات رئيسجمهوری بود. تلاش داشتیم تا هم اختیارات رئيسجمهور را بهخصوص در بحث مسئول اجرای قانون اساسی شفاف و تثبیت کنیم. در مورد انتخابات، همگی اصلاحطلبان مجلس متفقالقول بودیم که تنها راه این است که قانون نظارت استصوابی یا اصلاح یا شفاف شود. حتی با اینکه میدانستیم شورای نگهبان در نهایت آن را رد میکند، خیلی مصر بودیم که با استفاده از ظرفیت قانونی مجلس بحث نظارت استصوابی را به رفراندوم بگذاریم؛ ولی با گرفتاریها و دعواهایی که به وجود آوردند، مجلس پس از رد لوایح دوقلو، امکان اینکه چنین رفراندومی را تصویب کند، پیدا نکرد. جمعبندی جبهه اصلاحات این شد که این دو با یکدیگر تحت عنوان لوایح دوگانه به مجلس بیاید و بررسی شود که همه اصلاحطلبان مجلس، دولت و جامعه بر سر آن به وفاق رسیدند، اما شورای نگهبان آن را رد کرد». خاتمي در پاسخ به اين پرسش كه آيا هاشميرفسنجاني بهعنوان رئيس مجمع تشخيص مصلحت نظام لوايح دوقلو را پيگیري كرد، گفت: «خیر، با وجود پیگیریهایی که ما کردیم، این لایحه از بایگانی مجمع تشخیص بیرون نیامد». اصلاح قانون مطبوعات در مجلس ششم اين فعال سياسي درباره چگونگي مطرحشدن اصلاح قانون مطبوعات ادامه داد: «بعد از تعطیلی مطبوعات و قبل از آغاز به کار رسمی مجلس، ما فراکسیون مشارکت و فراکسیون دوم خرداد را تشکیل داده بودیم. در همین فراکسیونها، تصمیم گرفتیم بعد از بازگشایی مجلس، اولین دستور کار ما اصلاح قانون مطبوعات باشد؛ برای اینکه معتقد بودیم بدون داشتن مطبوعات آزاد، اصلاحی صورت نمیگیرد. این طرح روند قانونی خود را طی میکرد؛ یعنی ابتدا در کمیسیون مربوطه درباره آن تبادلنظر و اصلاح میشد و بعد به صحن علنی مجلس میآمد. مدتها نیز طول کشید تا طرح آماده برای بحث در صحن مجلس شود. تا جایی که یادم هست کلیات آن هم در صحن علنی تصویب شد، اما روزی که قرار شد ما وارد جزئیات و اصلاح بندبند آن شویم، نامه رهبر انقلاب دست آقای کروبی رسید که بنده صلاح نمیدانم این کار انجام شود. در هیئترئیسه هم بحثهایی دراینباره صورت گرفت. آقای کروبی هم گفت من بر اساس حکم حکومتی اجازه نمیدهم این طرح در مجلس بررسی شود». تحصن نمايندگان مجلس ششم اين فعال سياسي علت تحصن تعدادي از نمايندگان مجلس ششم را اينگونه توصيف كرد: «شما ببینید این تحصن چه زمانی اجرا شد. ما در مرحله اول رد صلاحیتها تحصن نکردیم چون هنوز به روند قانونی امیدوار بودیم. رایزنی و لابی کردیم و پیغام دادیم و به شورای نگهبان اعتراض کردیم و خواستیم مر قانون و نیز رهنمودهای رهبری که علنی گفته بودند و سازوکارهایی را که به طور ضمنی روی آن توافق شده بود، اجرا کنند. اما به این اعتراضات رسیدگی نشد. ما تمام تلاش خود را کردیم تا مسئله سیرعادی خود را طی کند. در این رابطه انصافا آقایان خاتمی، کروبی، وزیر اطلاعات و وزیر کشور تلاش بسیاری کردند تا روند اصلاح شود، اما نشد. شورای نگهبان در مرحله دوم بررسی صلاحیتها نیز با همان شدت همه را دوباره رد صلاحیت کرد». سياست اصلاحطلبان براي حضور در انتخابات آينده او در بخش ديگري از اين گفتوگو اظهار كرد: «بحثی جدی در میان اصلاحطلبان وجود دارد که آیا باید بدون قید و شرط در انتخابات شرکت کرد یا خیر؟ اما این بحث هنوز به نتیجهای نرسیده است. هرچند شاهدید که برخی از افراد وابسته به جریان اصلاحطلب از هماکنون خود را برای انتخابات دور بعد آماده کردهاند و توجیهشان هم این است که اگر ما نیاییم، وضع بدتر میشود». خاتمي ادامه داد: «برای همین معتقدم اگر به جای آقای روحانی مثلا آقای حدادعادل هم رئیسجمهور شده بود، معاهده برجام با کمی بالا و پایین بسته میشد. نظر شخصی خود من این است که اگر واقعا نتوانیم با نیروهای اصلی اصلاحطلب وارد میدان شویم، پس بهتر است کناره بگیریم. این بحث درون جریان اصلاحات به طور مفصل در حال انجام است ولی نمیدانم به کجا میرسد». اعتقاد اصلاحطلبان به اصل نظام خاتمي در پايان ضمن تأكيد بر اينكه اصلاحطلبان خود را حاميات اصل نظام ميدانند، گفت: «نظام به معنای کلیت جمهوری اسلامی سر جای خودش است و ما هم از آن دفاع میکنیم. من اصلاحطلب باید در داخل تلاش کنم تا این براندازی انجام نشود. راهش این است که امید و اعتماد مردم به اصلاح امور از دست نرود».