|

آیا فرایند آستانه در مقابل خروج ایالات متحده از سوریه دوام می‌آورد؟

ترجمه: روح‌اله نخعی

چهاردهم فوریه، رهبران فرایند آستانه؛ روسیه، ایران و ترکیه، اولین نشست سوچی را بعد از اعلام ترامپ برای خارج‌کردن نیروهای ایالات متحده از سوریه، برگزار کردند. سه مسئله بر فضای آن گفت‌وگوها غلبه داشت: اول، برای استان ادلب که در اختیار مخالفان است و منطقه غیرنظامی ‌شده، چه اتفاقی باید بیفتد؛ دوم، شرکای فرایند آستانه به تصمیم ایالات متحده برای خروج از شمال‌شرقی سوریه چطور باید واکنش نشان دهند که منافعشان درگیر نشود و همکاری‌شان به‌هم نخورد؛ سوم، روند تشکیل کمیته قانون اساسی چطور پیش برود؛ روندی که قدمی کلیدی به سمت یک راه‌حل سیاسی در نظر گرفته می‌شود.

آینده ادلب در ژانویه ۲۰۱۹، نگران از فروپاشی توافق ترکیه و روسیه در ادلب، هیئت تحریرالشام پیش‌دستانه عمل کرد و کنترل بیشتر مناطق استان ادلب را به دست گرفت. در نشست پنجشنبه سوچی، ترکیه تلاش کرد زمان بیشتری بخرد تا مسئله ادلب را حل کند و از حمله‌ای که ممکن است بیشتر از سه میلیون پناه‌جوی ساکن در ادلب را به سمت ترکیه براند، جلوگیری کند. روسیه اهمیت بسیاری برای همکاری ترکیه در سوریه قائل است و با توجه به وضعیت فعلی - عدم‌اطمینان از سیاست آمریکا - به نظر نمی‌رسد برای آغاز حمله‌ای به ادلب، عجله‌ای داشته باشد. بنابراین می‌توان گفت، لااقل تا زمانی که تصویر شمال‌شرق سوریه واضح‌تر شود، مفاهمه روسی‌- ترک از ادلب برقرار خواهد ماند. خروج آمریکا تصمیم دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، برای خارج‌کردن نیروهایش از سوریه تا آوریل، منبع عمده‌ای برای تنش‌ در نشست این هفته بود. پیش از آن، ترکیه، روسیه و ایران در مخالفتشان با سیاستی که رکس تیلرسون، وزیر خارجه سابق [آمریکا] طراحی کرده بود، متحد بودند. آن سیاست مبتنی بود بر حفظ نیروهای آمریکا بعد از شکست داعش در سوریه برای محدودکردن نفوذ ایران. تغییر ناگهانی این سیاست اما باید هر سه را غافلگیر کرده باشد. به نظر می‌رسد تفاوت‌های عمده بین این سه‌ کشور در حال سر برآوردن باشد. یک نقطه اختلاف مهم بین ترکیه، روسیه و ایران این است که چه کسی باید وارث مناطق تحت کنترل متحدان آمریکا؛ یعنی «ارتش آزاد سوریه»؛ اس‌دی‌اف، باشد. مهم‌ترین دغدغه ترکیه در سوریه همواره مسئله کُردها بوده است. ترکیه از آمریکا خواسته است، اس‌دی‌اف را پیش از رفتن خلع‌سلاح کند. ترکیه همچنین پیشنهاد منطقه حائل ۳۰ کیلومتری در قلمرو سوریه و در کنار مرز ۴۵۰ کیلومتری‌اش با این کشور، در شرق فرات را نیز مطرح کرده است. درحالی‌که روسیه و ایران دید کاملا متفاوتی درباره اتفاقی که باید در مناطق تحت سلطه آمریکا بیفتد، دارند. آنها این ایده را مطرح کرده‌اند که مناطق تحت کنترل اس‌دی‌اف باید دوباره به کنترل سوریه برگردد. روسیه فقط در حالتی حاضر به درنظرگرفتن پیشنهاد ترکیه است، که این پیشنهاد در راستای همکاری با سوریه پیاده شود. هدف نهایی مسکو این است که آنکارا را ناچار کند که سوریه را به‌عنوان دولت مشروع سوریه به رسمیت بشناسد. بااین‌حال، چنین چیزی گره خورده است به برنامه‌های ایالات متحده و هماهنگی‌های پس از خروج آن. اگر ایالات متحده تصمیم بگیرد خروجش را با ترکیه هماهنگ کند، ترک‌ها در جایگاه بسیار بهتری در رابطه با روس‌ها و ایرانی‌ها قرار می‌گیرند. روسیه پیشنهاد داده ‌است که ترکیه و سوریه توافق ۱۹۹۸ آدانا را دوباره فعال کنند. این به ترکیه اجازه خواهد داد نیروهای پ‌ک‌ک را در قلمروهای سوریه تعقیب کند، اما حضور نظامی مستمر برپا نکند. کمیته قانون اساسی این کمیته بناست ۱۵۰ عضو داشته باشد؛ ۵۰ عضو با پیشنهاد دولت سوریه، ۵۰ عضو با پیشنهاد مخالفان و ۵۰ عضو با پیشنهاد سازمان ملل متحد، برای دربرگیری نمایندگان جامعه مدنی و متخصصان فنی. گروه سوم به موضوع مشاجره‌ای کلیدی بین شرکای آستانه تبدیل شده است، زيرا هرکدام تلاش کرده روی انتخاب این فهرست، تأثیر بگذارد. این وزنه تعادل را به نفع دولت یا مخالفانش تغییر خواهد داد. مشخص هم نیست که واکنش ایالات متحده به شکل‌گیری کمیته قانون اساسی چه خواهد بود. موضع رسمی‌اش همواره این بوده که از مذاکرات صلح ژنو که تحت حمایت سازمان ملل است، حمایت کند و هر تلاشی توسط روسیه را برای دیکته‌کردن شرایط راه‌حل سیاسی در سوریه، رد کند؛ اما با دستور ترامپ برای خروج نیروهای ایالات متحده، مشخص نیست که بی‌توجهی او به سوریه شامل آینده فرایند سیاسی هم می‌شود یا نه. اما یک چیز قطعی است: رئیس‌جمهور آمریکا از سه‌گانه آستانه بدش می‌آید. او می‌خواهد شاهد برهم‌خوردن آن باشد و شاید چنین نیز بشود. تصمیم او برای خروج باعث شد در اتحادی که قبلا هم بی‌ثبات بود، شکاف‌های عمده‌ای پدیدار شوند. در نهایت، هر تلاشی که روسیه، ایران و ترکیه کنند، همواره مشروط بر این خواهد بود که ایالات متحده تصمیمش را بگیرد که آیا و چگونه، قرار است از این معضل مرگبار هشت‌ساله خارج شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.