گفتوگوی «شرق» با سفیر روسیه در ایران درباره سوریه
نقش روسیه را فراموش نکنید
زینب اسماعیلی . حسین جلالی
لباسی مشابه لباس نظامیان پوشیده بود، ولی توضیح میدهد این لباس نظامی نیست و لباس دیپلماتهای ارشد کشورش است؛ جمهوری فدراتیو روسیه. لوان جاگاریان در هفتمین سال حضورش بهعنوان سفیر در ایران مشغول کار است. پیشتر در دولت اکبر هاشمیرفسنجانی در ایران کار میکرده و معتقد است آن زمان که مسئولیت ویژهای نداشته، کار بیاندازه راحت بوده است. پیش از انتخاب بهعنوان سفیر در تهران، شش سال در سفارت شوروی در افغانستان کار میکرده؛ سالهایی که به واسطه جنگ روسیه با افغانستان، در کابل شاید سفیر چندان خوشایندی هم محسوب نمیشده است؛ اما ایران برای او تجربهای غنی است. جاگاریان با اکثر نهادهای ایرانی در ارتباط است. جایی گفته دستکم هر دو روز یک بار به وزارت خارجه ایران میرود. رابطهاش با مجلس نیز خوب است و خوب بلد است این ارتباطها را بدون حساسیتزایی پیش ببرد. در گفتوگو با سفیر روسیه در ایران، به آنچه قرار است امروز در سوچی و بر سر سوریه بگذرد، پرداختهایم. امروز قرار است سران ایران، روسیه و ترکیه در سوچی درباره روند صلح در سوریه و تدوین قانون اساسی این کشور مذاکره کنند. سفیر روسیه به آنچه در اظهارات مقامات ایرانی درباره نقش ایران در مبارزه با تروریسم در منطقه تکرار میشود، پرداخته و میگوید: شما نقش روسیه را نادیده میگیرید، ولی ما نقش ایران را نادیده نمیگیریم. این گفتوگو را در ادامه میخوانید.
نشست امروز سران سه کشور ایران، روسیه و ترکیه در سوچی، اولین نشست آنها بعد از اعلام خروج نیروهای آمریکایی از سوریه است. بسیاری از تحلیلها بر این است که در این نشست سران سه کشور باید تصمیم بگیرند با خروج نیروهای آمریکایی، در سوریه چه باید کنند. موضع کشور شما دراینباره چیست و فکر میکنید برنامه آمریکا برای خروج چطور پیش خواهد رفت؟ مقدم بر هر چیز، اعلام آقای ترامپ مبنی بر خروج نیروهای آمریکایی از سوریه برای بسیاری از کشورها از جمله متحدان آمریکا تعجببرانگیز بود. آنها چندینبار حرفهای خود را کمی تغییر دادند؛ اول گفتند نیروهای خود را خارج میکنیم، بعد گفتند خروج ما پروسهای نسبتا طولانی و مسئولانه خواهد بود. برای ما سؤالهای زیادی به جا مانده؛ اول، تا چهاندازه میتوان اعتماد داشت، معلوم نیست، چون حرفهای خودشان را خیلی سریع عوض میکنند. دو، از کدام مناطق سوریه میخواهند خارج شوند؟ کناره شرقی رود فرات، التنف؟ ما چندینبار اعلام کردیم که حضور نظامی آمریکا غیرقانونی است؛ اعلام کردیم، اعلام میکنیم و اعلام خواهیم کرد. هیچکس از آمریکا دعوت نکرده که به سوریه بیاید. پیام ما این است که «Yankee go home»، واضح و روشن. هرچه درباره ونزوئلا میگوییم در سوریه هم میگوییم. سه، آقای اوباما، رئیسجمهوری پیشین آمریکا، اعلام کرده بود در پایان سال ۲۰۱۴ نیروهای آمریکایی با ناتو از افغانستان بهطورکامل خارج خواهند شد. آقای اوباما قول داد، اما اکنون میبینیم که دروغ میگفت؛ رئیسجمهور پیشین آمریکا، آقای اوباما، دروغ گفت. سؤال ما این است که آیا میتوان اعتماد داشت یا نه. بنابراین ما به دقت دنبال میکنیم که آمریکا از کجا و چگونه نیروهای خود را خارج خواهد کرد. آنها هم با متحدان خود مذاکرات دوجانبه و چندجانبه دارند؛ با اسرائیل، اردن. ترجیح مسکو بر این است که خروج نیروهای آمریکایی بهسرعت انجام شود یا گامبهگام و کمکم. بالاخره برخی از مناطق مانند التنف یا شمال شرق فرات ممکن است دچار هرجومرج شود یا داعش به آن نقاط بازگردد. ما در این موضوع تصمیمگیرنده نیستیم، خود آمریکا تصمیم میگیرد. تمایل ما این است که خارج بشود. خروج سریع؟ بله دیگر، چرا باید بهتدریج خارج شوند. اول باید از التنف خارج شوند چون در التنف و کناره شرقی رود فرات باید نیروهای مسلح دولت سوریه کنترل را در دست بگیرند. رایزنیهای دوجانبهای بین مسکو و واشنگتن دراینباره وجود دارد که بالاخره از برنامه آقای ترامپ در این زمینه مطلع شود؟ من اطلاع دقیقی ندارم، ولی توافقی به نامdeconflicting داریم؛ نیروهای ما آنجا هستند، نیروهای آنها هم آنجا هستند که خدای نکرده در آنجا برخورد نظامی اتفاق نیفتد. من نشنیدم که درباره خروج نیروهای نظامی آمریکا از سوریه با ما مذاکره کرده باشند. آقای سیدحسن نصرالله چندی پیش در یک سخنرانی گفتند مسکو پیام واشنگتن را به تهران رسانده که بهتر است تهران نیز همزمان با واشنگتن از سوریه خارج شود. شما این را تأیید میکنید؟ آیا پیامهای دیگری هم بوده است؟ من درباره این پیام چیزی نشنیدهام. درباره حضور نظامی جمهوری اسلامی ایران در سوریه ما تأکید کردیم که این حضور قانونی است. نیروهای ایرانی در سوریه به درخواست قانونی جمهوری عربی سوریه آنجا هستند، بنابراین من در مصاحبهای نیز قبلا عرض کردم که این موضع باید بین دولت ایران و سوریه حل شود و طرف ثالث نمیتواند مداخله کند. یکی دیگر از طرفهای شما در سوریه، ترکیه است و بالاخره خیلی هم نقشآفرین است. ترکیه نگرانیهایی در سوریه دارد که عمده آن نگرانی درباره کردهاست که خیلی موضوع را پیچیده میکند. همین موضوع باعث شد که ترکیه هرازچندگاهی بدون هماهنگی با دولت میزبان حمله نظامی انجام دهد. ایران گاهی اوقات به این موضوع واکنش نشان میدهد، اما واکنش لفظی... . من نشنیدهام، شما شنیدهاید؟ بله، مثلا سخنگوی وزارت امور خارجه سال گذشته درباره حمله نظامی ترکیه به عفرین واکنش داشت، البته در این سطح که بهتر است این کار انجام نشود. آقای روحانی نیز همان موقع در نشست سهجانبه گفتند بهتر است هر اقدامی که میخواهیم انجام دهیم، با هماهنگی دولت میزبان باشد. اما واکنشها در این سطح و میزان بوده است. روسیه چرا درباره اقدامات نظامی ترکیه در مناطق کردنشین سوریه واکنش نشان نمیدهد؟ این موضوع خیلی پیچیده و حساس است بهویژه برای ترکها که ما این موضوع را درک میکنیم. ما میفهمیم که آنها همیشه فکر میکنند که YPG به PKK یک ربطی دارد. PKK یک سازمان تروریستی است و ما این حساسیت ترکها را درک میکنیم و درباره هرچه مربوط به منطقه بین ترکیه و سوریه هست، رایزنیهای منظمی با ایرانیها داریم. چند روز پیش وزیر دفاع روسیه در آنکارا حضور داشتند و با مقامات عالیرتبه نظامی هم صحبت میکردند. البته ما خیلی شفاف هستیم و در مذاکراتی که در فرمت دوجانبه داریم، طرف ثالث را هم در جریان میگذاریم. امیدواریم تا شروع جلسه آتی سران در سوچی به یک توافق برسیم. انتظار ما این است که این رایزنیها شرایطی را برای فهمیدن بهتر یکدیگر ایجاد کند. گفته میشود جریان تدوین قانون اساسی سوریه به مشکلاتی برخورده است. اگرچه نشست آستانه در جریان بوده و الان هم نشست سوچی در پیش است. دستور کار اصلی نشست سوچی چیست؟ چند موضوع در دستور کار است؛ قانون اساسی، وضع فعلی در ادلب و بعضی نقاط دیگر و فکر میکنم درباره مسائل اقتصادی. مسائل اقتصادی دوجانبه؟ بله، دوجانبه در حاشیه نشستها دیدار آقای پوتین با آقای اردوغان و آقای روحانی با سایر مقامات. تدوین قانون اساسی در سوریه به مشکل برخورده است؟ بله. این مشکل از چه نوعی است؟ یادتان هست که آقای ریابکوف، معاون وزیر امورخارجه، سال گذشته تلاش کردند که این فهرست را به آقای دیمیستورا بدهند و ایشان نپذیرفتند. بعدا ما فهمیدیم که کشورهای غربی جلوی آن را گرفتند؛ فرانسه، انگلیس و آمریکا. ما که از آنها انتقاد کردیم. آقای پوتین در نشست دوجانبه با آقای اردوغان از آنها انتقاد کرد و گفت نمایندگان دائمی این سه کشور در شورای امنیت نامهای را به آقای گوترش فرستادند که این فهرست را نپذیرید. ما که انتقاد کردیم، آنها نپذیرفتند و گفتند ما چنین چیزی نگفتیم ولی گفتهاند. آقای پوتین تلفنی با آقای مکرون و خانم مرکل صحبت کردند. به آنها گفتند که ما خیلی تعجب کردیم که چرا شما مانع روند سیاسی هستید. این موضوعی است که ما از آنها به خاطرش انتقاد میکنیم. موضوع دوم برگشت مهاجران است. آنها دارند مشکلات مصنوعی ایجاد میکنند. مشکلات مصنوعی؟ بله، مصنوعی؛ مثلا اینکه میگویند آنجا امن نیست. موضوع سوم، اینکه آنها نمیخواهند برای بازسازی اقتصادی به سوریه کمک کنند. میگویند تا روند سیاسی واقعی راهاندازی نشود، هیچ نیازی نیست به دولت سوریه کمک کنیم. منظورشان از روند سیاسی برکناری دولت آقای بشار است؛ این واضح و روشن است. به نظر میرسد فرانسه، انگلیس و آمریکا تمایل دارند در این روند سیاسی که دارد به نتیجه میرسد، نقش داشته باشند. پیشازاین، در تابستان گفته میشد که فرانسه خیلی تمایل دارد در نشست آستانه حضور داشته باشد. برای اینکشورها سهمی قائل هستید؟ خیر. ما سه کشور در فرمت آستانه خیلی باهم خوب کار میکنیم. آنها یک فرمت دیگر به نام «گروه کوچک» دارند ؛ آمریکا، انگلیس، آلمان، امارات و... که به هیچ نتیجه عملیای نرسیدند. نتیجه عملی فقط در روند کاری ما سه کشور یعنی گروه آستانه رخ داده. شاید اشتباه میکنم اما آنها به ما حسادت میورزند و میخواهند ترکیه از ما و فرمت آستانه فاصله بگیرد. یکی از انتقادهایی که درباره نقش روسیه مطرح میشود، این است که میگویند روسیه در منطقه بهدنبال بازسازی امپراتوری شوروی است در مقابلِ آمریکایی که با حضور ترامپ کمکم نقشهای منطقهایاش کاهش مییابد. ساده میپرسم، روسیه در منطقه بهدنبال چیست؟ روسیه در منطقه بهدنبال ثبات است. روسیه علیه تروریسم مبارزه میکند. امروز (روز سهشنبه) در دفتر مطالعات سیاسی برنامهای بود که وزیر امورخارجه میزبانی کردند. آقای ولایتی، آقای متکی، آقای صالحی و آقای خرازی میگفتند که اگر ایران نمیبود، تروریستها وارد دمشق میشدند(ابروهایش را به علامت تعجب بالا میبرد). شما به این جمله پرتکرار ایران معترض هستید؟ نه، درست است اما بدون روسیه هم نمیشد. نقش روسیه را فراموش نکنید. ما همیشه میگوییم مشترکا با ایران با تروریستها جنگیدیم اما آنجا میشنیدیم که «اگر ایران نمیبود...». پس نقش روسیه چه؟ از هوا چه کسی بمباران میکرد؟ کدام کشور از خزر موشک پرتاب میکرد؟ با هم همکاری کردیم و از لحاظ نظامی این همکاری خیلی مؤثر بود. بنابراین وقتی میگوییم روسیه، نباید ایران را فراموش کنیم و وقتی میگوییم ایران، نباید روسیه را فراموش کنیم. شما در مسکو این را فراموش نمیکنید؟ ما فراموش نمیکنیم، اگر شما شک یا تردیدی دارید میتوانید از سفیر خود در روسیه بپرسید. مثلا آقای لاوروف در سخنرانیهایشان؟ خیر، ایران از یاد ما نمیرود اما بعضی اوقات از یاد شما میرود. این انتقاد نیست اما یادآوری میکنیم. بسیار خب، علاوه بر ثبات در منطقه، بالاخره یک تئوری سیاسی در کرملین وجود دارد، آیا این فرصتی برای شما نیست که دوره امپراتوری خود را احیا کنید؟ تحلیلگرانی که این را میگویند{گویا} زیر میز مینشینند و به صحبتهای آقای پوتین و سایر مقامات روسیه گوش میدهند. این خیالبافی است. اصلا واقعیت ندارد. ما مشکل داخلی زیاد داریم و کار میکنیم تا آنها را برطرف کنیم. مشکل خارجی هم داریم؛ مثلا وضع فعلی در اوکراین. باز یکبار دیگر تکرار میکنم اگر روسیه آن زمان وارد موضوع سوریه نمیشد، تروریستها پیروز میشدند. ما از جمهوری اسلامی ایران تشکر میکنیم که چندین بار فرصت داده شد از فرودگاه همدان استفاده کنیم. همچنین از دریای خزر که دریای صلح و دوستی بود، برای هدف نظامی استفاده کردید. دریای خزر دریای صلح و دوستی است اما برای مبارزه با تروریسم باید چه کنیم؟ باید از تمام امکانها بهطور کامل استفاده کنیم. هیچ نوع سازشی با تروریستها امکانپذیر نیست. یک بازیگر دیگر دراینبین اسرائیل است که کشور شما رابطه خوبی با آن دارد... بله، رابطه خوبی داریم هم با اسرائیل و هم با ایران. ولی تهران و تلآویو مناقشهای 40ساله دارند... بدتر از مناقشه. این اواخر یکی از نمایندگان مجلس گفت وقتی اسرائیل به مقر و پایگاههای ایرانی یا نزدیک به ایران در سوریه حمله میکند، روسیه همکاری میکند و حتی سامانه موشکی خود را خاموش میکند... من این را شنیدم. میدانم چه کسی این را گفت. بله، آقای فلاحتپیشه، رئیس فعلی کمیسیون امنیت ملی بودند. بله میدانم. ما برای ایشان احترام قائل هستیم. درباره این موضوع هم صحبتهایی داشتیم، چه در مجلس و چه در وزارت امور خارجه. هیچ نوع همکاریای بین اسرائیل و روسیه در این زمینه وجود ندارد... . منظور شما از صحبتهایی که داشتید؛ یعنی واکنش نشان دادید؟ توضیحاتی دادیم. در کمیسیون امنیت ملی مجلس؟ نه، در مجلس صحبت کردیم. آقای سفیر «مجلس» خیلی مبهم است. اگر سؤالی دارید، میتوانید به آنجا مراجعه بفرمایید که سفیر روسیه کجا رفت و با چه کسانی صحبت کرد. ما هیچ مشکلی با مجلس نداریم و احترام قائل هستیم. میدانیم آنجا نظرات متفاوتی وجود دارد و این طبیعی است. ایران یک کشور دموکراتیک است؛ ولی یک بار دیگر تأکید میکنیم که حملات نظامی اسرائیل به سوریه غیرقانونی است. آقای ریابکوف، معاون وزیر امور خارجه، این را در سفارت ایران در روز جشن ملی (۲۲ بهمن) فرمودند که غیرقانونی است و ما بههیچوجه با اسرائیل در این زمینه همکاری نمیکنیم. یک بار دیگر تأکید میکنم، حضور نظامی ایران در آنجا قانونی است. آیا با تلآویو و برای حل مناقشهاش با ایران مذاکره میکنید؟ هیچگاه دراینباره صحبتی شده است؟ هیچکس به ما مراجعه نکرده است. از ما میپرسند که شما بین ایران و عربستان یا اسرائیل میانجیگری میکنید؛ اما هیچکس برای میانجیگری به ما مراجعه نکرده است. یکی از موضوعات داخلی ایران که بسیار طول کشیده و دوست دارم نظر شخصی شما را درباره آن بدانم، موضوع FATF است. اگر ایران به FATF نپیوندد، آیا روسیه میتواند با ایران مبادلات پولی داشته باشد؟ این موضوع داخلی شما است. من چطور بهعنوان سفیر یک کشور خارجی میتوانم بگویم که شما باید این کار را بکنید یا نکنید. خود شما باید تصمیم بگیرید... . سؤال من این نیست که شما بگویید بله یا نه... . به نظر ما FATF امکان تجارت معمولی و نرمال را فراهم میکند. اگر این نباشد، متأسفانه میتوانند ایران را در لیست سیاه بگذارند. ما اصلا این را نمیخواهیم و میخواهیم به ایران کمک کنیم. سال گذشته، در جلسه پاریس FATF هم کمک کردیم و جلسه بعد هم چند روز دیگر شروع میشود؛ بنابراین ما که نمیتوانیم به بحث داخلی شما وارد شویم؛ اما آقای ظریف این را در مجلس گفت که اگر به FATF نپیوندیم، تجارت حتی با کشورهای دوست، مثل روسیه و چین، برای ما مشکل خواهد بود. الان که هم روسیه تحریم است و هم ایران، تبادل تجاری بین این دو کشور چطور انجام میشود؟ ما اصلا از دلار استفاده نمیکنیم یا از ارز ملی استفاده میکنیم یا از یورو. کانالهایی داریم. امیدوارم بعد از جلسه آینده کمیسیون مشترک که بعد از ماه مبارک رمضان برگزار میشود، گام مهمی جهت افزایش تبادل کالا برداریم. من بهعنوان سفیر از وضع فعلی تجارت بین ایران و روسیه بینهایت ناراضی هستم. یعنی فکر میکنید که خیلی بهتر میتواند باشد؟ البته، توانمندیهای ما خیلی بیشتر است. یکی از سؤالاتی که همواره مطرح میشود، این است که دو کشور چه کالاهایی برای تبادل دارند؛ چراکه عمدتا دو کشور همپوشان هستند. شما فکر میکنید چه حوزههایی در تجارت بین دو کشور مغفول مانده است؟ من بازرگان نیستم. ما در اینجا نمایندگی بازرگانی داریم و همینطور شما در روسیه، آنها باید راجع به این موضوع بیشتر فکر کنند. ما سیاسی هستیم. باید کمک کنیم. کالاهای زیادی است که میتوانیم به یکدیگر پیشنهاد کنیم؛ مثلا ایران خشکبار خوبی دارد، میوهجات خوبی دارید. ما هم محصولات کشاورزی داریم، غلات خوبی داریم که میتوانیم در فرمت سهجانبه روسیه، ایران و قزاقستان همکاری بکنیم. صنایع سنگین و پتروشیمی و چیزهای دیگری هم وجود دارد. توانمندی هر دو کشور امکان میدهد که به نتایج خوبی برسیم. اینستکس چندی پیش بالاخره اعلام شد. از نتیجه راضی بودید؟ آیا روسیه به این کانال تبادل تجاری میپیوندند؟ (میخندد)؛ ببینید، من خودم نمیتوانم اینستکس را بفهمم. شما میتوانید؟ قبلا میگفتند SPV الان میگویند اینستکس که مربوط است به کالاهایی که تحریم نیستند. دارو، غذا و تجهیزات پزشکی. بعدا چه میشود، چه نمیشود؟ من میخواهم امیدوار باشم. روسیه آمادگی دارد که بپیوندد؛ اما به ما میگویند اول نه، دوره دوم. ما باید جزئیات را ببینیم؛ اما آمادگی داریم. شما یک ضربالمثلی در زبان فارسی دارید که نمیدانم درست میگویم یا نه «نوشدارو بعد از مرگ سهراب». امیدوارم اینطور نباشد. خیلی دیر اقدام کردند. الان میگویند موضوع حقوق بشر و برنامه موشکی را میخواهند وارد کنند. برنامه موشکی هیچ ربطی به قطعنامه ۲۲۳۱ ندارد. حقوق بشر هم یک موضوع خیلی جالب است، در آمریکا مردم را اعدام میکنند. از اروپاییها میپرسم چرا از آمریکا انتقاد نمیکنید، جرئت ندارید! سؤال آخرم درباره رژیم حقوقی خزر است. بالاخره در یک سطحی پروتکل امضا شد. در ایران خیلی مخالفت ایجاد شد؛ درصورتیکه بخش مورد انتقاد یعنی تحدید حدود که مورد مخالفت بود، اصلا به تصویب نرسیده و نهایی نشده. گویا در نوامبر جلسه دیگر بر سر سهم بود؟ در ماه فوریه برگزار خواهد شد، در باکو. اگر اشتباه نکنم، هفته آینده برگزار خواهد شد در سطح گروه عالی. مسئولان عالیرتبه هر پنج کشور دور هم مینشینند و صحبت میکنند. این نوع جلسات به طور منظم در پنج پایتخت برگزار خواهد شد. اینها زمینهسازی میکنند برای جلسه سران کشورهای حاشیه خزر که الان نوبت ترکمنستان است. من خوشبین هستم؛ هرچند مشکلات زیاد است و مخالفت هم زیاد است. سال گذشته بعد از اینکه رژیم حقوقی امضا شد، در مقابل کنسولگری ما در رشت تظاهراتی شد، میگفتند ننگین است، گویا که ایران خزر را به روسیه فروخته است. همه حرفهای بیاساس. چرا این دروغها را پخش میکنند، معلوم نیست. البته معلوم است کسانی که مخالف دوستی ایران و روسیه هستند، این شایعات نادرست را پخش میکنند؛ ولی بههیچوجه موفق نخواهند شد. خوشبین هستید که ایران و روسیه بر سر تعیین حدود به توافق برسند؟ نه فقط ایران و روسیه؛ بلکه هر پنج کشور. به نظر نمیرسد که دو همسایه شمال و جنوب خیلی تأثیرگذارتر باشند؟ ما مساوی هستیم. ما آمریکا نیستیم که به کشورهای کوچک دیکته کنیم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.