|

گفته‌هاي رئيس، واكنش جمهور

بابك زماني- رئيس انجمن سكته مغزي

در يك لحظه استثنايي از زبان «رئيس»، برخي مكنونات «جمهور» آتشفشان كرد. تا پيش از آن ظاهرا فضا آكنده از «تقدس كار طب» از سويي و گمان «گروه مرجع‌بودن پزشكان» از سويي ديگر بود. اما آن زمان كه لهيب اين آتشفشان تا اعماق وجود پزشكان را مي‌آزرد و در تب‌وتاب كلماتي كه رئيس بر زبان آورده بود مي‌سوختند، از دل آن جمهور و از ميان ساير گروه‌هاي مردم هيچ صدايي برنخاست. خاموش به نظاره نشستند تا سرازيرشدن آن مكنونات را نظاره كنند؛ شايد هم به لذت! پس بيهوده نيست اگر آنچه رئيس‌جمهور در جريان معرفي وزير جديد بهداشت گفت، را مكنونات جمهور بخوانيم و سرريز‌شدنش را فرصتي استثنايي براي روبه‌روشدن با واقعيتي كه همه مي‌كوشند در زير لفافه تعارفات نبينند؛ تكنولوژي طب مدرن هنوز جايگاه خود را در ذهنيت تاريخي و پيشامدرن ما باز نكرده است و نه‌‌فقط اين، كه دانش و اعتقاد به دانش هم همين‌طور. در جامعه ما راست و دروغ، افسانه و واقعيت، زنده و مرده همه و همه در تعادلي بي‌نظير در كنار هم وجودي مسالمت‌آميز دارند مثل يك رمان رئاليسم جادويي مانند پدرو پارامو اثر خوآن رولفو! در پهنه‌اي كه يك ضلع آن روحاني تحصيل‌كرده‌اي است كه بسياري از ما به او رأي داده‌ايم، ضلع ديگر روشنفكران و هنرمندان مستقلي كه از همه چيز از حقوق حيوانات گرفته تا محيط زيست و... دفاع مي‌كنند و ضلع ديگرش مسئولاني كه به عنوان كارگزار دولت نقشي مهم‌تر از اصلاح فرهنگي ندارند، هيچ كس در دفاع از دانش دم نزد. بله آنچه اين مكنونات مذاب هدف گرفته بودند، جز دانش نبود. تحقير و تفتيش دانش همواره از طريق تقليل آن به كليتي بي‌شكل بدون تعينات و شاخ‌وبرگش صورت گرفته است. اما در اينجا با گشاده‌دستي، همه مصداق‌ها در يك گفته كوتاه عرضه مي‌شوند: اول دانش اخلاق پزشكي كه همواره ملاطفت طبيب را تعريف و دائما روزآمد مي‌كند از اساس مورد انكار قرار مي‌گيرد. دوم طبيب با انجام كارهايي كه رئيس حقير مي‌پندارد تطهير مي‌شود، حال آنكه آن كار حقير -پرستاري- خود دانش پويايي است. آن جملات هم بيشتر در نقد پرستاري است تا پزشكي، دانشمندان پرستاري هم كار خود را به دیگري وانمي‌گذارند، حتي اگر «جراح» باشد. فقط پرستاري نيست. حال آنكه «دانش» طب بيشتر به معناي فعاليتي تعقلي است تا عملي. معلوم نيست سلامت بيشتر از دانش طب حاصل مي‌شود يا از رعايت شعائر و تزكيه نفس؟ يا بازگشت به خويشتن و به طبيعت و اجتناب از استرس و مواد شيميايي؟ جالب است كه ناباوري به عقل و به دانش نه‌‌فقط در اشكال سنتي كه بارها و بارها در مدرن‌ترين اشكال هم هرروزه بازتوليد مي‌شود و اين نه محدود به دانش طب كه در همه دانش‌ها جاري است، اما اگرچه نتيجه كار طبيبي كه به ساخت‌وساز رو آورده است، در اولين زلزله معلوم مي‌شود، نتيجه كار معماري كه آپانديسيت عمل كرده، ممكن است به ريكاوري هم نكشد. اين فاصله نزديك علم و عمل است كه كار طب را به بارزترين سيبل مكنونات غيرعلمي ما تبدیل و طبيبان را مجبور كرده است به عنوان تنها مدافعان حيثيت عقل و عقل‌گرايي در صفحات مجازي سينه چاك كنند، چراكه پيچيدگي و درخشندگي طب با همه شاخ‌وبرگ‌هايش فقط در نظرگاه ايشان عيان مي‌شود. طب در ذهنيت ايراني جايگاهي ندارد اگر نه، چرا حتي يك بيمارستان وقف در سال‌هاي اخير از سوی يك يا چند نفر از اين ثروتمندان نجومي تأسيس نشد؟ چرا چند هكتار از زمين‌هاي شمال و شمال غرب تهران به جاي برج و بارو و مال به بيمارستان تبدیل نشد؟ چرا در تنگناي راهروهاي بيمارستان‌هاي آموزشي نمي‌توان راه رفت؟ چرا فضاي سبز همه بيمارستان‌هاي تهران هر يك به كاري درآمدزا يا كارهاي حسابي اختصاص يافت؟ آيا اگر دانش و دانش طب عميقا باور شده بود، فضا و مكان كافي براي آن تهيه نمي‌شد؟ همه اينها مؤيد جايگاه پايين دانش طب در اذهان ماست. مرجعيت ادعایي پزشكان در ميان مردم هم واقعيتي است كه با گفته‌هاي بالا در تضاد نيست. وقتي يك ويزيت ساده با تجويز يك قرص كه اگر منظم مصرف شود، منظومه‌اي از قرن‌ها افسانه‌پردازي درباره صرع را فرومي‌ريزد، شبحي هراسناك از توانمندي دانش ظاهر مي‌شود كه همچنان رازآلود و اساطيري و كلي است نه فيزيكي و اين‌دنيايي و اگر آن را به‌طور كامل و اقناع‌كننده، آن‌طور كه مي‌خواهي به دست نمي‌آوري، لابد آنكه توانش را داشته است نخواسته! تماما به ميل و اراده اوست. او را با يك دست پيش و با يك دست پس مي‌زني، از او مي‌ترسي، اما نمي‌تواني انکارش کنی تا يك روز سرانجام تماما به شكل واقعي‌اش با همه ملزوماتش به باورت درآيد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.