مدیوم مد به مثابه عنصری فرهنگی
چه کنیم مد فجر برای مشارکت جهانی کامیاب شود
ستاره جاويد
با وجود شکراببودن روابط دیپلماتیک ایران و امارات، یافتههای بسیاری گویای رغبت طراحان ایرانی برای حضور در رویداد نیمسالانه «فشن فوروارد دوبی» (FFWD) است و با اینکه عمر چندان بلندی از نیمسالانه فشن فوروارد دوبی نگذشته، در همین مدت کوتاهی که پا به عرصه وجود گذاشته است، علاوه بر شهرت عالمگیرش، توانسته مشارکت طراحان و دیزاینرهای بسیاری را از سراسر جهان جلب کند و به عنوان یک پلتفرم استعدادیاب، استعدادهای نوظهور بسیاری را به دنیای مد و طراحی و اقتصاد فشن معرفی کند. مدرنیته در امارات متحده عربی به نیمقرن اخیر میرسد؛ به دهههای استقلال امارات از بریتانیا. امارات در دو دهه اخیر تلاش کرده است تا به یکی از اصلیترین پایگاههای تجاری جهان تبدیل شود و در این راه سرمایهگذاریهای هنگفتی را روی هنرها و تمدنهای نوظهور داشته است. هنرصنعت مد، با وجود قدمت دیرین خود در خاورمیانه، عمر چندان بلندی از احیا و استقرار مجددش را تجربه نمیکند اما تجربه کشورهایی نظیر امارات و بهرهمندی آنان از سردمداران مد جهان برای توسعه زمینه فرهنگی مد در کشورشان، تجربه مناسبی برای کشورهایی نظیر ایران است که تلاش میکنند روی زمینههای فرهنگی مانور دهند. فرهنگ، به عنوان یکی از چرخدندههای اصلی جنگ نرم در دورانی است که میتواند عنصر هوشربا و جذابی برای توسعه امپراطوری فکر و اندیشه باشد و مخاطب را جذب کند. مد در سالهای اخیر در ایران، به عنوان عنصری فرهنگی و مؤلفهای نوظهور، مورد توجه مسئولان قرار گرفته و جنبههای اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی و حتی سیاسی آن، به صورتهای شاخص و واضحی، تأثیرات خود را بروز داده و مسئولان را به این باور عمیق رسانده است که مدیوم مد، به واقع و به ذات، میتواند به عنوان ابزاری فرهنگی برای مقاصد غیرفرهنگی و سیاسی مورد بهرهبرداری قرار گیرد. پتانسیلهای مدیوم نوظهور مد به اندازهای فراگیر و جامع بوده و در لایههای متعدد پژوهشی، ابعاد خود را گسترده است که مسئولان را به فکر پرداختن به این مدیوم انداخت و بدینگونه مد در تکاپوی هزارتوی فعالیتهای فرهنگی، صاحب یک بنیاد و کرسی کاملا مستقل در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی شد. مد 10 ساله شده است و جشنواره مد فجر، هشت سالگیاش را جشن میگیرد اما هنوز توقعهای فرهنگی بخردانه و بهجای مخاطبان و جامعه مد از این رویداد بزرگ ملی و بینالمللی برآورده نشده است. توصیه میشود برای آسیبشناسی و رهیافت چرایی این قصه، به جای پرداختن و گرتهبرداریکردن از تجربههای کشورهای اروپایی و کشورهای کهنسال در حوزه مد، به کشورهای همسایه نظری بیندازیم و تجربه آنان را از ذهن پژوهشی خود بگذرانیم و بومیسازی کنیم. فشن فوروارد دوبی، فشنویکهای استانبول و حتی هفتههای مدی که در قطر، عمان، بیروت، کابل، دهلی، مسکو و کشورهای همجوار برگزار میشوند، میتوانند نمونههای روشنی از چند و چون موفقیت این رویدادها در جذب اسپانسرها و مشارکتهای فراسرزمینی و بینالمللی باشند. یکی از عمدهترین شاخصهها و نقاط قوت این رویدادها، تزریق بودجه کلان و تأمین اقتصادی برای برپایی هر چه باشکوهتر این رویدادها است؛ موضوع مهمی که در برگزاری نسخه ملی این رویداد که همان جشنواره مد فجر است، یا نادیده انگاشته میشود یا جدی گرفته نمیشود. بودجه رویداد، یکی از شاهرگهای حیاتی برای برپایی و اجرا است و برگزارکنندگان جشنوارههای مد در ایران، بهویژه متولیان دولتی که مجوز انحصاری برگزاری ورژن فجر را به عهده دارند، باید حتما به این نکته اساسی و مهم در برگزاری این رویداد توجه داشته باشند که بدون بودجه متعارف و تأمین هزینههای چنین رویداد کلانی، کیفیت و کلاس جهانی آن، تأمین نخواهد شد و کیفیت، فدای نبود بودجه میشود. بدون صرف و تخصیص بودجه حرفهای در سالهای نخستین حیات یک رویداد، نمیتوان انتظار برداشت در سالهای نوجوانی و جوانی را داشت. نگاهی به سرمایهگذاری سرسامآور و هنگفت امیرنشینهای دوبی، برای رویداد نوظهوری نظیر فشن فوروارد دوبی و بودجه لوکسی که به این رویداد اختصاص دادهاند، به روشنی اثبات میکند که چگونه بودجه واقعی و کلان و حرفهای میتواند یک پلتفرم تازهتأسیس را در عرض کمتر از پنج سال، به یک پلتفرم جدی جهانی برای جذب سرمایههای خارجی تبدیل کند. به طور تقریبی هر طراح ایرانی برای حضور در چنین رویدادی که خیلی هم خوب دیده میشود و پوشش رسانههای خارجی در این رویداد بسیار پررقابت و فعال است، 50 هزار درهم نیاز دارد. علاوه بر سرمایهگذاری مالی مقدماتی که امارات روی این رویداد فرهنگی انجام داده، سرمایهگذاری فکری و معنوی مستحکم و قویای پشت این اتفاق فرهنگی نهفته است. اتاقفکرهای بسیار فعال و پویا متشکل از بهترین دیزاینرها و اندیشمندان فرهنگی، در آمادهسازی مانیفست این رویداد فرهنگی حضور داشتهاند و سرمایههای معنوی گرامی داشته شدهاند. در کنار این دو مؤلفه بسیار مهم و تعیینکننده، کنداکتور اجرایی این رویداد خود قابلیتها، نقاط ضعف و قوت بسیاری دارد که جای بحث و کارشناسی و آسیبشناسی و گرتهبرداری حرفهای دارد اما تفاوت اساسی آن با پلتفرمهای اروپایی، تعیین موقعیتهای استراتژیک برای تمام فرهنگها و ملل گوناگون است که طراحانشان بتوانند بدون معذوریت فرهنگی یا قربانی نگاه «جهانوطن»شدن، مطابق با سلیقه بومی و فرهنگ بومی خود، کالکشنها را نمایش دهند؛ موضوع مهمی که در جشنواره مد فجر ایران به عنوان رویدادی فراملی، نادیده انگاشته شده و دست طراحان بسته است. حتی طراحان بینالمللی به دلیل محدودیتهایی که آییننامه فجر برایشان تعیین کرده، عطای حضور در مد فجر را به لقایش میبخشند. پیشنهاد میشود متولیان امر مد در بدنه دولتی که پلتفرم اصلی این قصه را به دست دارند و سکاندار کشتی مد شدهاند، برای عبور از چالشهای بودجه که به واقع کیفیت را فدای خود کرده، دست تعامل و دوستی به سوی بخش خصوصی دراز کنند و اجازه دهند که بخش خصوصی که بسیار علاقهمند است روی این مدیوم سرمایهگذاری کند، در اتاق فکر و حیاطخلوت مد وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی حاضر شود و صحبتهایش را مطرح کند و گفتوشنودی نتیجهبخش درباره مد و بدهوبستان فکری و اقتصادی حاصل شود. اکنون شرایط فرهنگی مدیوم مد در ایران به گونهای شده است که بخش خصوصی خود را زنبابای این کودک نوپا میپندارد و از نزدیکشدن به دایه مهربانتر از مادر که فعالان دولتی مد هستند، واهمه دارد اما عمیقا علاقهمند است برای این کودک هزینه کند و در رشد و قدکشیدن آن سهمی داشته باشد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.