عفو 50 هزار زندانی
شهرزاد همتی : رئیس قوه قضائیه از عفو ۵۰ هزار زندانی به مناسبت آغاز چهلمین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی خبر داد؛ عفو گستردهای که پیش از این مقامات عالی قضائی کشور دربارهاش گفته بودند. این عفو که شامل محکومان سیاسی و اقتصادی نمیشود، حدود 50 هزار زندانی را شامل میشود. این در حالی است که بر اساس آمارهای اعلامشده، تعداد کل زندانیان در ایران بین 220 تا 250 هزار نفر اعلام میشود. آزادی این تعداد زندانی یعنی خالیشدن یکپنجم کل زندانهای کشور. دادستان تهران نیز درباره این عفو گفته بود: «امسال بهخاطر چهلمین سالگرد پیروزی انقلاب، رئیس قوه قضائیه پیشنهاد عفو گستردهتر را داد و استثنائات کمتری برای عفو خواهیم داشت. در جرائم سبک و خرد و کسانی که برای اولینبار یا دومینبار مرتکب جرم و زندانی شدهاند عفو صورت خواهد گرفت تا شاهد کاهش جمعیت زندانها باشیم. رقم قابلتوجهی مشمول آزادی و تخفیف مجازات میشود و امیدواریم این افراد بعد از آزادی دیگر مرتکب جرم نشوند». به گفته مقامات قضائی ایران، شیوهای که برای این عفو گسترده انتخاب شده این است که استثنائات کمتری به این عفو بخورد، چون هرساله که دستورالعمل عفو صادر میشود، یکسری استثنائات دارد؛ اما امسال این استثنائات کمتر شده است. البته دو نکته مهم در این خصوص مدنظر قرار گرفته است؛ اول اینکه در حوزههای مسائل اخلالگران اقتصادی و جرائم با فساد این ملاحظه دیده شده و دوم در حوزههای امنیتی و تروریستی هم عفوی صورت نمیگیرد. به گفته جعفریدولتآبادی بنابراین دستورالعملی که امسال صادر میشود با توسعه بیشتر نسبت به سالهای قبل است و موارد محدودیتی آن کمتر شده است که انشاءالله رقم قابلتوجهی از افراد مشمول آزادی یا تخفیف مجازات شوند. خبرهایی که از زندانها میرسد امیدوارکننده است. زندانیهای زیادی امیدوار هستند که برای تعطیلات نوروزی به خانه برگردند. در میان کسانی که آزاد میشوند نام چهار زندانی زن محکوم به اعدام نیز دیده میشود. این زنان که دوران محکومیت خود را در زندان قرچک میگذرانند، حالا با کمک خیرین میتوانند از زندان آزاد شوند. نرگس یکی از زندانیانی است که درباره شرایط خود در گفتوگویی تلفنی به «شرق» میگوید: خانواده من تحت پوشش کمیته امداد هستند و خیرین زیادی در این مدت تلاش کردند بتوانند خانواده مقتول را راضی کنند تا من زودتر به خانه برگردم، اما این شرایط تاکنون فراهم نشده بود. من 28 ساله هستم و به علت مشقتهای زیاد در زندگیام، هرگز روی خوش ندیدم. در 15 سالگی ازدواج کردم و بعد از دو سال که همسرم من را در اختیار مردان مختلف میگذاشت، او را به قتل رساندم. حالا که گفتهاند میخواهم به خانه برگردم، تمام روزهای باقیمانده را به انتظار دیدار مادرم میگذرانم؛ مادری که در طول این 10 سالی که در زندان بودهام، به دلیل بیماری و کهولت سن و راه دور تنها یکبار موفق به دیدارش شدهام و حالا در بیمارستان است. امیدوارم پیش از آنکه دیر شود مادرم را یکبار دیگر در آغوش بگیرم. تعداد زندانیهای ایران کم نیست. رئیس سازمان زندانها اول خرداد ۹۶ جمعیت زندانیان را ۲۲۳ هزار نفر عنوان کرده بود، اما این آمار هرگز به صورت قطعی و دقیق عنوان نشده بود. اما با کنار هم قراردادن تمام اعداد و ارقامی که توسط مسئولان قضائی کشور درباره زندانیان ارائه شده است، میشود به آماری نزدیک به 225 هزار نفر رسید. به گفته سیدحسن موسویچلک، رئیس انجمن مددکاران اجتماعی، روزانه حدود 50 متهم وارد زندانهای کشور میشوند که این آمار نیز آمار نسبتا درستی است؛ تعداد زندانیان ورودی در سال ۹۵، برابر با ۴۵۹ هزار و ۶۶۶ نفر بوده است. اگر این آمار را به ساعت حساب کنیم، نتیجه چنین خواهد شد که در سال ۱۳۹۵، در هر ساعت بیش از ۵۲ نفر به زندان رفتهاند. پس با این حسابوکتاب به نظر میرسد شرایط زندانها نیز برای نگهداری اینهمه محکوم سخت باشد. زندانیان در گفتوگوها و تماسهای مکرر خود با روزنامه «شرق» و دیگر روزنامهها از شرایط سخت نگهداری خود در زندان میگویند. آنها میگویند به دلیل حجم بالای زندانیان میبایست فکری به حال شرایط زندانها کرد. یکی از قضات حاضر در زندان رجاییشهر که بنا بر دلایل و مسئولیت قضائی خود ترجیح داد نامش فاش نشود، دراینباره به «شرق» میگوید: زندان از این جهت ساخته شد تا بتواند شرایط تربیتی را برای متهم ایجاد کند، اما حالا ما به دلیل حجم بالای زندانیان و بالابودن دعاوی حقوقی فرصت و امکانات و شرایط تربیتکردن متهمان را نداریم. زندان رجاییشهر که متهمان بسیاری را در خود جای داده، هر روزه با مشكلات زیادی روبهرو میشود. این قاضی اضافه میکند: وقتی یک جوان زندانی که بر اثر سهلانگاری روانه زندان شده و به دلیل عدم پرداخت دیه یا وجهالرضایه سالها در زندان میماند، بعد از چندین سال که در گوشه زندان میماند، دیگر تبدیل به یک گرگ باراندیده میشود. جوان مظلوم و ترسیدهای که ممکن است انواع و اقسام آزار را در زندان تجربه کند، دیگر هرگز آن فرد سابق نمیشود و چقدر بهتر که شرایطی مهیا شود که افرادی از این دست بتوانند هرچه زودتر از زندان خارج شوند. زندانیانی که به دلیل حجم بالای زندانیان در زندان، از اقدامات تربیتی دور میمانند و به جای تربیتشدن، چیزهایی را یاد میگیرند که از آنها یک تبهکار کارکشته میسازد. هرچند در سالهای گذشته، رفتار مسئولان زندانها با زندانیان و مجرمان به قصاص تغییرات فراوانی کرده و آنها سعی میکنند مشکلات زندانیان را بفهمند و با آنها همراه باشند، اما هنوز استانداردهای زیادی وجود دارد که زندانهای ایران با آنها فاصله دارند. یکی از دلایل فاصله از این استانداردها، تعداد بالای محکومانی است که در زندانها روزگار میگذرانند. افسون علیمرادیان، فعال مدنی در گفتوگو با «شرق» میگوید: «ما همهروزه با زندانیان بیشماری سروکار داریم که برای مبالغ کم یا زیاد روزگارشان را بیهدف در زندان میگذرانند. آنها گاهی برای پنج یا شش میلیون بیش از 15 سال زندان هستند، بنا بر قوانین موجود در ستاد دیه که به یک متهم بیشتر از یک بار کمک نمیکند و عواملی از این دست، زندانیانی نظیر آنچه مثال زدم، آنقدر در زندان میمانند که یا خیری پیدا شود و آنها را آزاد کند یا خود یا شاکیاش از دنیا بروند. از طرف دیگر، زندانیان محکوم به قصاص بیشماری هم هستند که تعدادشان و مبالغی که در ازای آزادی باید بدهند، آنقدر زیاد و گزاف است که تأمین مبالغ دیه آنها از توان گروههای کوچک مردمنهاد خارج است. هربار که این زندانیان با ما تماس میگیرند، انگار ما در قصاصشان شریک هستیم؛ یعنی اگر نتوانیم آنها را از طناب دار رهایی ببخشیم، تا مدتها فکر میکنیم بخشی از دلیل اعدام آنها ناتوانی ما بوده. وی میافزاید: حالا با این طرح عفو گسترده، چند نفر از زندانیانی که ما میشناسیم و بخشی از دیه آنها باقی مانده بود، به خانه برمیگردند. زنان و مردانی که تا دیروز در شبهای بلند زندان خواب مرگ میدیدند، حالا در تماسهایشان با ما درباره آزادی و سوغاتیهایی که از زندان برای خانوادههایشان خواهند برد، میگویند. یکی از آنها در حال بافت جوراب برای مادرش است، اما نمیداند مادرش مدتهاست دیگر توان راهرفتن ندارد. من به عنوان یک فعال اجتماعی فکر میکنم این عفوها امید تازهای را در خانواده محرومان ایران ایجاد میکند، امید تازهای را در زندانها ایجاد میکند و به افراد بیپناهي دوباره زندگی میبخشد. با آزادی بسیاری از این زندانیان، چرخه بزهکاری در خانواده آنها متوقف میشود، چراکه بسیاری از زندانیان محکوم به اعدام و حبس سرپرست خانواده هستند و با برگشتن به خانواده میتوانند سرپناهی برای خودشان و فرزندانی باشند که عموما بعد از پدران و مادران زندانی و اعدامی خود، سهم آنها نیز حبس و اعدام است. ما با این عفو گسترده بخش بزرگی از چرخه خشونت و بزهکاری را از کار میاندازیم».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.