نامههايي براي تمام فصول-۴
اشتغال
باب-زماني رئيس انجمن سكته مغزي
همگان متفقالقول هستند كه بخش مهمي از طبيبان در كشور ما بيكارند، اما در اين ميان نكاتي وجود دارد؛ مهمترين نكته اينكه با وجود بيكاري بخش قابل توجهي از پزشكان، نسبت پزشك به جمعيت در كشور ما در حدود استانداردهاي جهاني است. معناي اين حرف اين است كه نظامِ سلامت در كشور ما نمیتواند پزشكاني را كه بر اساس معيارهاي بينالمللي براي تحقق كيفيت حيات مدرن، لازم هستند، جذب كند! پس موضوع اشتغال در واقع همان موضوع كيفيت سلامت است. نكته ديگر هم بيارتباط با اين موضوع نيست، كار پزشكي و سلامت ذاتا چنین است كه اشتغال در آن نمیتواند هدف غایی باشد. بسياري از اشتغالها در كار پزشكي ميتوانند كاذب يا حتي مضر باشند. داشتن يك فوقتخصص در شهري كه اساسا بيماريهاي مربوط به آن فوقتخصص، وفور لازم را ندارند، ميتواند يك اشتغال كاذب يا حتی ممكن است مضر باشد؛ بهویژه اگر تعرفه لازم براي ديدن بيمارانِ بسيار كم اما با دقت زياد، از پيش انديشيده نشده باشد.
در بسياري از بخشهاي سلامت همه به نوعي با كار سطح پايينتر عادت كردهاند و بههمين دليل نياز به افراد جديد به چشم نميآيد، در بسياري از بیمارستانهاي آموزشي بسياري از استانداردهاي رايج در بخش خصوصي همين كشور هم رعايت نميشود. دانشگاههاي علوم پزشكي كه قاعدتا بايد متولي سلامت و اشتغال در همه كشور يا حداقل حيطه مورد مسئوليت خود باشند، وظايف خود را تنها به گردش امور در بیمارستانها و درمانگاههاي خود محدود كردهاند. درباره اينكه پزشكان در همان شهر در مطبها و كلينيكهاي خود چه میکنند، تنها نظارتي كمّي و صوري بر مجوزها و دريافتها اعمال میکنند. بیتردید اگر در همه بیمارستانهاي آموزشي و خصوصي، آخرين استانداردهاي كار پزشكي رعايت شود، درخواهيم يافت كه استانداردهاي بينالمللي براي تعداد مورد نياز طبيب و نسبت استاد و دستيار، از سر اتفاق و از آسمان نيامدهاند و ما خيلي هم آدمهاي زرنگي نيستيم كه يكنفره كار چند نفر را انجام دهيم، چنين كيفياتي نيازمند انسانهاي بيشتري است. در يك كلام بايد گفت بهبود اشتغال در نظام سلامت در گرو افزايش كيفيت سلامت است. بهبود كيفيت مستلزم ترجيح كار جمعي بر كار فردي، كار منظم و ثبتشده بر كار فيالبداهه و كار نظارتشده بر كار بينظارت است كه همه و همه مستلزم افراد بيشتري است. بنابراين مراكز آموزشي بايد درهاي خود را بر فارغالتحصيلانشان بگشايند و راهروهايشان را كه بعد از ظهرها خاك ميخورند، فعال كنند. با همين وضعيت فعلي هم بسياري از فارغالتحصيلان ترجيح ميدهند با همين تعرفههاي موجود و با همين راهروهاي نهچندان زيبا همچنان در مراكز آموزشي و پيرامون استادانشان مشغول باشند، چه برسد به اينكه با همت وزارت، امكان كار علمي و آموزشي در محيطي علميتر، زيباتر و با درآمدي اطمينانبخشتر فراهم شود. مگر سالها پيش و در زمان ادغام وزارت بهداشت با دانشكدههاي پزشكي، بخشهاي آموزشي ما در سوداي نوعي طب ملي كه همه پزشكان در استخدام دولت باشند، قرباني نشدند؟ حالا كار به جايي رسيد كه بهترين و برگزيدهترين متخصصان ما هم فقط تا زمان انجام طرح مورد نيازند؟ از آن به بعد بايد خود گليمشان را از آب درآورند؟ و اين هم مهم نيست كه آن گليم را از آب كشور خود دربياورند يا از آب كشور كانادا؟ دانشكدهها با همان هيئت علمي دهها سال پيش كه ما آدمهاي عادي را ميگرفتند، فقط دنبال آدمهاي استثنايي! ميگردند؟ آدم استثنايي را بايد ساخت يا يافت؟ اگر دانشگاه قرار نيست انسان بسازد، پس به چه كار ميآيد؟ هزاران آدم استثنايي ايراني در آنسوي مرزها هستند؛ همانهايي كه جذب نظامهاي سلامت ما نشدند. اینکه آنها عادي بودند يا استثنايي و اينكه چه كسي اين تقسيمبندي را باب كرد، اصلا مهم نيست. مهم آن است كه اكنون نه استثناییاند، نه معمولي؛ استادانی برجسته و دانشمند هستند كه در محيطي مناسب رشد كردند. اگر روز روشن و شب تاريك است، هر كار تخصصياي با كيفيت بالاتر مستلزم افراد بيشتري است و هر تكنولوژي جديدي كه هر روز وارد ميشود، مستلزم اشتغال افراد بيشتر و متنوعتري است. تعداد دستياران و بهتازگی رشتههاي فلوشيپ بعد از طي مراحل تكامليشان لايِ پروندهها و كاغذها بهسرعت افزايش مييابند اما تعداد هيئت علمي با همان حقوق اندك مثل تعداد صخرههاي دماوند تنها براساس قوانين زمينشناسي تغيير ميكند. در طب خصوصي هم افراد بيشتر كيفيت بهتر ميآفرينند. دستيار غيرآموزشي در همه جاي دنيا امكان مناسبي است براي استفاده از پزشكان عمومي در ارتقای كيفيت درمان و حتي تحقيق. كاري كه دستياران غيرآموزشي انجام خواهند داد، قطعا از هر كاري كه الان میکنند كيفيت بالاتري خواهد داشت و نهتنها آنها را آماده خواهد کرد كه روزي براي تخصص اقدام كنند، بلكه امكان اشتغال مستقل آنها را در همان رشته بهخصوص، در سطحي كه فراگرفتهاند، آماده خواهد کرد. طبق قوانين جاري، همه پزشكان عمومي ميتوانند در هر يك از رشتههاي داخلي كار كنند، منتها در صورت عوارض بايد پاسخگو باشند. طبق قانون براي ويزيت بيماران مبتلا به بيماريهاي عفوني، اطفال، اعصاب و... داشتن مدرك تخصص الزامي نيست (پزشكان عمومي بر تابلويشان بدون لفظ تخصص مينويسند «داخلي-اطفال»)، اما تبحر و دانايي الزامي است. همينجا بگويم كه اين تخصصگرايي افراطي رايج با اين امتحانات بورد «فكر برتر» كه فقط توانايي حافظه را ميسنجند، نهتنها به ضرر اشتغال كار ميكند، بلكه به دليل ماهها مطالعه بيارتباط با عمل، از كفه تبحر در برابر كفه مدرك نيز ميكاهد و گاه حتي احساس ميكنيد قرار است مدرك توجيهي براي تبحرنداشتن باشد.مسئله اشتغال در سلامت را نبايد به اشتغال پزشكان محدود كرد، كيفيت مناسب در سلامت، مستلزم اشتغال بخش قابل توجهي از فارغالتحصيلان رشتههاي جانبي بهویژه پرستاری است. هر كس گذري بر بیمارستانهاي اروپا داشته باشد، از ميزان قابل توجه پرستاران و تكنيسينهايي كه در هر بخش شاغلاند، تعجب ميكند. اين پرسنل متعدد پزشكان را همچون شاخ و برگِ درختان فراگرفتهاند تا حدي كه تصور ميكنيد تيم پزشكي در كشور ما تكدرختي بيبار و بَر، فقط شامل طبيبان است. اصلاح همه اينها، با اخلاق و عاداتي كه همه ما به آن مبتلا هستیم، كاري عظيم است. قطعا نگارنده به آن حد از فهم رسيده كه همه آنها را يكشبه و يكساله و حتي چندينساله از هيچ كس و هيچ وزارتي درخواست نكند، اما مقصود، داستان مولانا است كه: «بر لب جو بود ديواري بلند - بر سر ديوار تشنه دردمند ......تشنه گفت.......هر خشتي از اين، بركنم آيم سوي ماء معين».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.