|

افشای مواضع آمریکا در جنگ به روایت اسناد انگلیسی

ایران نباید پیروز شود

اسناد محرمانه وزارت خارجه و دفاع انگلستان، از بخشي از مذاکرات محرمانه دولت وقت اين کشور با آمريکا درباره جنگ ايران و عراق پرده برداشت. سايت ‌بي‌بي‌سي عربي منتشرکننده اين اسناد است؛ «ايسنا» نيز اين گزارش را به فارسي برگردانده است. از جمله نکات قابل‌توجه اين گزارش اختلاف نظر آمريکا و انگلستان درخصوص جنگي است که بلندترين جنگ قرن بيستم شد. اين گزارش با چنين پرسشي آغاز مي‌شود که «چه چيز باعث شده انگليس با سياست‌هاي ترامپ در مقابل ايران مخالفت کند تا جايي که حتي تلاش‌هاي اروپا براي کمک به ايران جهت خلاصي از تحريم‌هاي آمريکا را رهبري مي‌کند؟».بي‌بي‌سي عربي در گزارش خود به گذشته مي‌رود و مقطع زماني خاصي را مورد توجه قرار مي‌دهد که دو کشور آمريکا و بريتانيا دوباره بر سر ايران به اختلاف نظر خورده بودند؛ اواخر جنگ. بنا بر اسناد منتشر‌شده، ايالات متحده از پيروزي ايران در جنگ نگراني زيادي داشت و هم به‌لحاظ نظامي و هم به‌لحاظ اقتصادي تلاش خود را براي جلوگيري از تحقق اين امر صرف کرد. البته بايد در نظر داشت كه اين اسناد به بازه آخر جنگ تعلق دارد و آمريکا چند سال قبل از آن در ماجراي مک‌فارلين به ايران مقاديري سلاح فروخته بود. ‌ فتح جزيره فاو و نگراني آمريکا بر اساس اين اسناد آمريکا به‌ويژه در دو سال پاياني جنگ به نشانه‌هايي دست يافته بود که تأكيد مي‌کرد ايران در حال پيروزشدن در جنگ با عراق است. مهم‌ترين دليل از ديد آمريکايي‌ها براي اين موضوع، تصرف شبه‌جزيره فاو از سوي ايران در مارس ۱۹۸۶ بوده است. بر اساس اسناد وزارت خارجه انگليس‌، آمريکايي‌ها معتقد بودند که «فتح جزيره فاو به ايران اين اعتمادبه‌نفس را داده بود که در ادامه جنگ با عراق مصمم باشد و اين موضوع تا آوريل ۱۹۸۸ که ارتش عراق توانست بار ديگر جزيره فاو را بازپس بگيرد، ادامه داشته است». تاريخي که چند ماه بعد از آن با بيانيه شوراي امنيت جنگ ايران و عراق خاتمه يافت. فاو جزيره‌اي در داخل خاک عراق است که سال 64 در عمليات «والفجر 8» رزمندگان ايراني به داخل آن نفوذ کردند و در فروردين 65 کار آن را يکسره کردند. فاو استراتژيک بود و فتح آن کليدي اما ايران اين شبه‌جزيره را در روزهاي پاياني جنگ هشت‌ساله از دست داد. عمليات «رمضان‌المبارک» به روايت عراق و سقوط فاو به روايت ايران در روزهاي پاياني فروردين 67 بر يکي از بزرگ‌ترين فتوحات ايران در جنگ هشت‌ساله نقطه پايان گذاشت. ۲۸ فروردين، عراق به فاو حمله کرد. هم‌زمان تهران نيز موشک‌باران مي‌شود و سه سکوي نفتي ايران در خليج‌فارس توسط آمريکايي‌ها مورد حمله قرار مي‌گيرد و متعاقب آن ناوچه‌ سهند و سبلان نيز با آمريکايي‌ها درگير مي‌شوند.بر اساس اسنادي که بي‌بي‌سي منتشر کرده در ۱۹ و ۲۰ مارس ۱۹۸۶ آمريکا و بريتانيا مذاکراتي درباره جنگ ايران و عراق انجام دادند که اسناد فاش‌شده نشان مي‌دهد آمريکايي‌ها با شيوه‌هاي مختلف از جمله استفاده از نيروي نظامي، برنامه‌ريزي کرده بودند که مانع از پيروزي ايران در جنگ با عراق شوند.اين اسناد مدعي است که وزارت دفاع انگليس «به شکل واضح» درخواست آمريکايي‌ها براي پيوستن به اين جهت‌گيري را رد کرده و «با وجود اصرار آمريکايي‌ها مشارکت در تضعيف ايران را نپذيرفته است». در سندي مربوط به وزارت دفاع انگليس آمده است: «ديدار با نمايندگان آمريکا بسيار مفيد بود. اين ديدار به اهداف ما که همان پشتيباني از سياست‌هاي آمريکا در منطقه خليج‌فارس است کمک کرد اما نگراني ما نيز به طرف آمريکايي رسانده شد که هرگونه اقدام نظامي شتاب‌زده يا استفاده بيش از حد از نيروي نظامي، خطرات زيادي را به دنبال خواهد داشت». ‌ اصرار از آمريکا انکار از انگليس گزارش وزارت دفاع وقت انگليس تأكيد مي‌کند: «نبايد وارد حمايت نظامي شويم که نمي‌توانيم آن را کنترل کنيم. اين ايده تأييد وزارت خارجه انگليس را نيز دارد». بي‌بي‌سي مي‌نويسد: «چند ماه پس از اين ديدار هيئتي از اداره خاورميانه وزارت خارجه انگليس راهي آمريکا شد تا درباره جنگ ايران و عراق با طرف آمريکايي مذاکره کنند». جي اچ بويس، رئيس اداره خاورميانه در وزارت خارجه آمريکا درباره اين ديدار مي‌نويسد: «آمريکايي‌هاي خواستار يک گزارش نظامي مشترک درباره آينده درگيري‌ها در منطق خليج‌فارس بودند و اينکه کمک‌هاي امنيتي به کشورهاي خليج‌فارس هماهنگ انجام شود. آمريکايي‌ها معتقدند که ايران در جنگ با عراق هرقدر که ادامه يابد، پيروز خواهد بود و به همين دليل سياست آمريکا بر اين استوار شده که به هر طريق ممکن به عراق کمک کند تا در اين جنگ شکست نخورد و لااقل کمک به عراق تا زماني که نشانه‌هاي نرمي در سياست‌هاي ايران ديده مي‌شود، ادامه يابد». ‌ وضع شکننده ارتش عراق و تلاش آمريکا براي تحريم ايران بويس مي‌گويد: «وضعيت عراق چه از لحاظ سياسي و چه نظامي از ديد آمريکايي‌ها مشکل اصلي است؛ چراکه هم از لحاظ نظامي و هم از لحاظ سياسي در عراق، آنها (آمريکايي‌ها) نمي‌توانستند براي کمک به عراق کاري بکنند. به عنوان مثال عراق هر اسلحه‌اي که نياز داشت، در اختيار داشت و مشکل از خود عراقي‌ها بود که توان انجام اقدامي عليه ايران نداشتند بنابراين ايالات متحده تمرکزش را بر محدودکردن و متوقف‌کردن ايران گذاشته بود».بر اساس اين گزارش، آمريکايي‌ها در نخستین گام تلاش کردند که مانع خريد سلاح از سوي ايران شوند تا ايران نتواند دست به حملات بزرگ‌تر عليه عراق بزند. بويس مي‌گويد: «اميد اصلي آمريکايي‌ها اين بود که سير فروش سلاح به ايران متوقف شود گرچه آمريکايي‌ها تا حدودي در اين زمينه موفق بودند اما سلاح همچنان از سمت اروپاي شرقي، کره‌شمالي، سوريه، ليبي و چين به شکل فزاينده‌اي به سمت ايران سرازير مي‌شد و همين امر باعث شد که آمريکايي‌ها به فکر حملات نظامي بيفتند که ايران را فلج کنند».او ادامه مي‌دهد: «در بخش نظامي آمريکايي‌ها معتقد بودند که يک حمله گسترده و همه‌جانبه هوايي به تأسيسات زيربنايي اقتصادي ايران باعث تغيير رفتار ايرانيان خواهد شد، اما مشکل آنجا بود که عراقي‌ها عزم و برنامه‌ريزي مناسب نظامي براي اين کار نداشتند». بويس در اين اسناد تأكيد مي‌کند: «ميان ديدگاه بريتانيا و آمريکا درباره ايران و جنگ با عراق اختلاف زيادي وجود دارد. آمريکايي‌ها نتوانسته‌اند به يک سناريوی معقول و قابل اتکا براي نجات عراق دست يابند». ‌ آمريکايي که به ايران سلاح فروخت اگرچه اين اسناد مورد بحث در اين گزارش تماما ضد ايران است، ايران و آمريکا به‌طور پنهاني از سال 64 مذاکراتي را آغاز کرده بودند که در ازاي کمک ايران براي آزادسازي گروگان‌هاي آمريکايي در لبنان، ايران بتواند برخي از تجهيزات نظامي خود را از ايالات متحده تأمين کند که ازجمله آن «لامپ‌هاي رادار»، موشک‌هاي «تاو» و «هاگ» بود؛ تجهيزاتي که ايران در سال 65 با فقدان آنها مواجه شده بود؛ آن‌طور‌که «هاشمي‌رفسنجاني» سال 1382 در مصاحبه‌ با روزنامه «کيهان» مي‌گويد. ايالات‌متحده هم درآمد حاصل از اين سلاح‌ها را خرج شورشي‌هاي موسوم به «کنترا» در «نيکاراگوئه» مي‌کرد. اين موضوع در ايران به ماجراي مک‌فارلين مشهور شد و در آمريکا به رسوايي ايران‌کنترا يا «ايران‌گيت» و براي مقامات هر دو کشور مشکلات جدي و پرحاشيه‌اي در پي داشت. ناگفته نماند ايران در همان سال در قبال آزادي گروگان‌هاي فرانسوي در لبنان، توانسته بود بخشي از طلب اين کشور را که مربوط به دوران پهلوي مي‌شد، پس گيرد و اين کشور را متقاعد کند تا منافقين را از فرانسه اخراج کند. منافقين از فرانسه راهي عراق مي‌شوند. اين باعث مي‌شود هم دولت عراق از آنها استقبال کند و هم پادگان اشرف را احداث کرده و در اختيار آنها قرار دهد. همين امر به گفته سردار «علايي» باعث مي‌شود منافقين خود را تجهيز کرده و کمک‌هاي انساني را در اختيار عراق قرار دهند. ‌ امتناع کشورهاي عربي از همراهي با آمريکا بويس معتقد بود که اختلاف اين دو کشور، بريتانيا را در معرض فشارهاي آمريکا قرار مي‌دهد تا به اين کشور نيز با تلاش‌هاي آمريکا براي متوقف‌کردن ايران در جنگ با عراق هم‌راستا شود. اسناد بي‌بي‌سي فاش مي‌کند که دو ماه بعد از ديدار هيئت وزارت خارجه انگليس از آمريکا، يک هئيت نظامي عالي‌رتبه آمريکايي‌ها به همراه مشاوراني از وزارت خارجه راهي انگليس مي‌شوند که هدف آنها گفت‌وگو درباره مذاکره آمريکا با کشورهاي عربي شامل قطر، عمان، امارت، بحرين، عربستان، کويت و اردن بوده است.يک سند محرمانه وزارت خارجه انگليس درباره اين ديدار فاش مي‌کند: «آمريکايي‌ها از مذاکرات ۲۸ روزه خود با کشورهاي عربي ناميد شده بودند. کشورهاي عربي همچنان خواهان يک تنگه هرمز باز با رفت‌وآمد کشتي‌هايشان بودند و حاضر به همکاري بيشتر با آمريکا نبودند و اين در حالي بود که آمريکايي‌ها از کشورهاي عضو شوراي همکاري خليج‌فارس خواسته بودند نقش فعال‌تري در اين زمينه ايفا کنند و براي نمونه بنادري را در اختيار ارتش آمريکا قرار دهند و دست به رزمايش‌ها و برنامه‌ريزي‌هاي نظامي مشترکي بزنند تا براي دخالت نظامي احتمالي آمريکا عليه ايران آماده باشند. با اين حال آمريکايي‌ها اذعان کردند که گرچه کشورهاي حوزه خليج‌فارس به شکل واضحي نسبت به قبل از سمت ايران احساس نگراني بيشتري مي‌کردند، اما حاضر نبودند به اين خواست آمريکا پاسخ دهند». خلاصه گزارش وزارت خارجه انگليس درباره آن ديدار چنين بود: ۱- قدرت هوايي ارتش عراق در برتري عليه ايران قابل‌اتکا نيست گرچه به لحاظ تئوري نيروي هوايي عراقي قدرتمندتر است و اين ناکارآمدي احتمالا نتيجه آمادگي‌نداشتن شخص صدام حسين براي انجام حملات گسترده بوده است. ۲- بمباران‌هاي عراق عليه مواضع ايران در جزيره فاو ناکارآمد است؛ چراکه استحکامات ايران در اين جزيره بسيار مستحکم ساخته شده است. ۳- بسيج نيرو در نزديکي هور الهويزه از سوی ايرانيان نشان مي‌داد آنها براي يک حمله گسترده به عراق آماده مي‌شوند. بر اساس اسنادي که بي‌بي‌سي منتشر کرده است، اين عوامل باعث شده بود که آمريکايي‌ها به اين نتيجه برسند احتمال پيروزي ايران در جنگ با عراق نزديک است و تلاش کردند تا انگليس را به ورود به يک اقدام نظامي احتمالي براي متوقف‌کردن ايران راضي کنند که لندن تن به اين خواسته نداد. ‌ جايگاه استراتژيک ايران يک سند تأكيد مي‌کند: «لندن بر بي‌طرفي در جنگ ايران و عراق تأكيد دارد. با وجود اینکه يکي از منافع اصلي براي بريتانيا حفظ روابط نزديک با آمريکاست، اما درباره جنگ ايران و عراق براي انگليس بهتر است که کشورهاي منطقه با اين ديد به بريتانيا نگاه نکنند که به‌طورکامل با برنامه‌هاي آمريکا هماهنگ است».وزارت دفاع انگليس نيز در گزارشي تأكيد مي‌کند که: «تأييد اقدامات واشنگتن به ضرر منافع انگليس خواهد بود. به احتمال زياد بهترين خدمت را به منافع خود در منطقه خواهيم کرد اگر کشورهاي منطقه ما را هم‌پيمان با آمريکا در هرگونه جنگي در منطقه نبينند».در سند ديگري که وزارت خارجه آمده است: «ازآنجاکه ايران از اهميت و جايگاهي استراتژيک در منطقه برخوردار است، بهترين رويکرد براي بريتانيا اين است که سياست بي‌طرفي در اين زمينه در پيش بگيرد و اين امر براي جذب منافع اقتصادي در منطقه به نفع لندن است».در سندی ديگر از مذاکرات ميان آمريکا و انگليس درباره ايران آمده است: دو طرف بر اين مسئله که ايران کشوري بزرگ و داراي جايگاه استراتژيک در منطقه است، اشتراک نظر دارند و اينکه کشورهاي غربي ناگزير به داشتن روابط خوب با ايران خواهند بود. اما دو طرف همچنين اتفاق نظر دارند که در کوتاه‌مدت بايد به ايران فشار آورد تا از جنگ دست بکشد».در اين مذاکرات بريتانيايي‌ها بارها به طرف آمريکايي تأكيد کرده‌اند که انگليس طرفدار موضع بي‌طرف در جنگ ايران و عراق است و برايش مهم است با دو طرف جنگ روابط طبيعي داشته باشد. براساس سند ديگر که بي‌بي‌سي منتشر کرده تنها گزينه نظامي نبوده که آمريکا با استفاده از آن سعي در متوقف‌کردن ايران داشته بلکه واشنگتن به شکل گسترده‌اي روي محدوديت‌های مالي و اقتصادي نيز براي جلوگيري از پيروزي ايران حساب باز کرده بود. ‌ وزير خارجه وقت انگليس: ايران حقيقتي است که بايد آن را پذيرفت جفري هاو، وزير خارجه وقت انگليس، در گزارشي آورده است: «بعد از تلاش‌هاي آمريکايي‌ها براي جلوگيري از رسيدن سلاح به ايران، آمريکا اکنون در سال ۱۹۸۶ تلاش مي‌کند مانع رسيدن وام و تسهيلات اعتباري از خارج به ايران شود و دراين‌باره تقريبا با همه کشورهاي اروپاي غربي، ژاپن، سنگاپور و ترکيه تماس گرفته‌اند».گزارش وزير خارجه انگليس درباره فشارهاي اقتصادي آمريکا مي‌گويد: «فشار بر ايرانيان براي قراردادن آنها در يک وضعيت سخت اقتصادي باعث نخواهد شد آنها مجبور به مذاکره شوند و اين موضوع در بلندمدت به منافع غرب آسيب خواهد زد. اين امر به اطلاع آمريکايي‌ها رسيد و اينکه سياست انگليس بي‌طرفي است».هاو مي‌گويد: «حضور ايران در منطقه و اقدامات سياسي اين کشور حقيقتي است که بايد آن را پذيرفت و اين چيزي است که به اعتقاد انگليس بيشتر کشورهاي حوزه خليج فارس نيز آن را پذيرفته‌اند. در ارتباط با عربستان اين کشور فريب جايگاه و هيبت خود را خورده است اما ديگر کشورهاي عربي معتقدند بايد دست‌کم به شکل موقت با ايران صلح کرد». در پايان هاو در توجيه سياست‌هاي کشورش درباره ايران مي‌گويد: «سياست‌هاي آمريکايي‌ها ايرانيان را در ادامه جنگ مصمم‌تر مي‌کند. آنها قادرند خود را از لحاظ سياسي و اقتصادي ترميم کنند و به سياست‌هاي رياضتي عادت دارند».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.