آژانس... مدل 97!
جواد طوسي
جالب است! فيلم جنجالي سيوهفتمين جشنواره فيلم فجر كه قرار بوده يك اثر «ارزشي» باشد، فاقد منطق موضوعي و دراماتيك اوليه است. به اين تم محوري ميتوان عناوين ديگري چون «غيرت ملي»، «عدالتخواهي»، «سازشناپذيري» و... را نيز اضافه كرد. اما مگر نبايد همه اين شعارپردازيها، صفآراييها و جناحبنديهاي جورواجور از يك نقطه عزيمت مركزي باورپذير در خط روايياش برخوردار باشد؟ متاسفانه «ديدن اين فيلم جرم است» به عنوان اولين فيلم بلند فيلمساز جوان رضا زهتابچيان، پاسخي براي اين سؤال اساسي ندارد. مردي پا به سن گذاشته در پشت چراغ قرمز يك خيابان در حالي كه از پخش اتومبيلش تصنيف قديمي «تو اي پري كجايي» با صداي قوامي شنيده ميشود، شيشه را پايين ميكشد و به يك زن محجبه كه پشت فرمان اتومبيلي در امتدادش نشسته، توهين ميكند و بعد نيز به شكل بيمارگونهاي او را تعقيب ميكند و نهايتا خودش را به اين زن كه در اين فاصله با همسرش تماس گرفته و از او كمك خواسته، ميرساند و از اتومبيل پياده ميشود و به شدت سوژه موردنظرش را مورد ضربوشتم قرار ميدهد و در ادامه مسيرش دستگير ميشود. بعد متوجه ميشويم كه اين مرد هتاك با چنين رفتار جنونآميزي خيلي خرش ميرود و همه نيروهاي ردهبالا تلاش میکنند تا او را به سلامت از اين مقر خارج كنند و به مقصدش برسانند. خب، واقعا اين آدم عوضي با آن تصوير اوليه پشت چراغ قرمز و اعمال و رفتار بعدي كه ميتواند اينطور شلنگتخته در سطح شهر تهران بيندازد و كسي با او برخورد نكند و بعد هم اينقدر مورد حمايت قرار بگيرد، كيست و به كجا بند است؟مگر نبايد چنين شخص غلطاندازي كه مسبب اصلي اين غائله و بگيروببندهاي بعدي است، به درستي به تماشاچي بينوا معرفي شود؟ هر چقدر هم بگوييم اين آدم در بافت كلي فيلمنامه واسطهاي است براي آسيبشناسي يك نظام و جناحبنديهاي سياسياجتماعياش، باز اقتضا ميكند كه در وهله اول بستري متقاعدكننده در خط قصه و روايت و شخصيتپردازي آدمها فراهم شود. كافي است تا نمونههاي مشابه در سينماي ايران و جهان مانند «گوزنها» و فصل پايانياش، «بعدازظهر سگي» سيدني لومت و «آژانس شيشهاي» ابراهيم حاتميكيا را در ذهنمان مرور كنيم. اين اشكال را در پايانبندي فيلم هم ميتوان مشاهده كرد. فرمانده در يك مواجهه نهايي در شرايطي كه مرد دردسرساز براي خداحافظي نزدش آمده تا به او دست بدهد، دستش را ميفشارد و ميفشارد و رها نميكند و «مرد همچنان مرموز» هم با تكرار «سردار، سردار» واكنش نشان ميدهد و در به روي ما بسته ميشود. اينجا هم ميبينيم كه جلوتر از يك بستر واقعي در متن قصه، نمادپردازي و فاعليت تأويلگونه به بيننده تحميل ميشود. از موسيقي پرحجم و اعصابخردكن فيلم كه جاهايي به مجيد انتظامي اداي دين ميكند نيز، چه بگويم؟ خلاصه كلام آقارضاي زهتابچيان عزيز خسته نباشي، ولي خداوكيلي اين راه و رسم ساختن فيلم افشاگرانه، متعهدانه و معترضانه نيست.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.