کلاه گشاد پذیرش نابرابری ثروت و درآمد
24 ژانویه 2019 - گاردین
ترجمه : هما کریمیراد
پژوهشهای اخیر نشان میدهد که چطور ما افسانه شایستهسالاری را بدیهی انگاشتهایم؛ دیدگاهی که با واقعیت مطابقت ندارد. اگر با مردمی که برای دریافت کوپن اعانه غذا مراجعه میکنند، صحبت کنید، میبینید تا چه حد خود را سرزنش میکنند. عبارت «کاش میچسبیدم به درس» را همه شنیدهایم. تعجب از این است که مردم بریتانیا چگونه به دهههای متمادی نابرابری فزاینده خو گرفتهاند. دستمزدها در بریتانیا هنوز کمتر از سطح سال 2008 است و اندک مشاغل جدیدی که ایجاد شده، خارج از قوانین اتحادیههای کارگری و بسیار سخت بوده و با ادامه بیکاری گسترده، ازدستدادن کار، کارگران را تهدید میکند. شاید بتوان گفت نتیجه رفراندوم برگزیت نوعی اعتراض به وضع موجود بوده است؛ اما به نظر میآید رأیدهندگان پیرتر که آردشان را بیخته و الک خود را آویختهاند، این دلیل را به تمام و کمال پخش کردند و ایدئولوگهای دستراستی هم به آن دامن زدند؛ اما این تمام واقعیت نبوده است. با وجود افزایش شدید نابرابری، حتی در پای صندوقهای رأی یا تظاهرات گاه و بیگاه، ایستادگی جدی اقشار ضعیف دیده نمیشود. تحقیقاتی که روز چهارشنبه گذشته منتشر شد، به بخشی از این سؤالات پاسخ میدهد. نتایج بررسیهای انجامشده در 23 کشور اروپایی از سال 1980، از سوی دکتر جاناتان میجس از انستیتوی مطالعات بینالمللی نابرابری دانشگاه اقتصاد لندن (LSE)، نشانگر آن است که با گسترش فزاینده نابرابری در کشور، واکنش اکثریت جامعه هم بیشتر به بیراهه کشیده شده است. مردم علاقهمندند باور کنند در کشور شایستهسالاری حاکم است و در صورت کار سخت و برخورداری از هوش کافی، افراد به مدارج بالا میرسند. کمتر فکر میکنند که نابرابری ساختاری، سد پیشرفت مردم است. در ایالات متحده، مهد رؤیای آمریکایی، بالاترین نابرابری حاکم است؛ اما کماکان 95 درصد مردم معتقد به شایستهسالاری هستند. نظرات مردم در بریتانیا، استرالیا و نیوزیلند هم زیاد با این تعبیر فاصله ندارد. سایر کشورهای اروپایی کمتر نابرابری را عادلانه میانگارند؛ بااینحال این وجه کماکان غالب بوده و میتوان گفت قبولاندن چنین اندیشهای در روح و جان مردم، موفقیت جدی برای نئولیبرالیسم است. افسانه شایستهسالاری، خود را با استعارههای دیگری نیز پوشش میدهد؛ بهویژه ضمن نبود همدلی با فقرا، مایل است خود آنان را به خاطر شرایطشان مقصر جلوه دهد. این اعتقاد را رواج میدهد که مردم به خاطر اشتباهات فردی سقوط میکنند و همین استعاره کافی است که اثبات کند فوقثروتمندان به خاطر شایستگی، پلکان ترقی را طی کردهاند. در بریتانیا، نابرابری از میانه دهه 1980 به بالاترین حد رسیده و کماکان بسیار شدید است و شاهد هستیم دولت پیوسته و عامدانه بازندگان این نابرابری را خوار میشمارد. «سازمان خدمات عمومی و تجاری» که نهاد کاریابی است، دفترچهای منتشر کرده و در آن کاهش حمایتهای بیمهای و کسانی را که شامل آن میشوند، اعلام کرده است؛ از سال 1992 که رئیس سازمان خدمات اجتماعی، در «لیست کوتاهی» با تحقیر سخنی در رابطه با خانمها گفت و «خلافکارانی که با «ادعاهای واهی» از خدمات عمومی بهرهمند میشوند». تاکنون مطبوعات دستراستی، آشکارا تمام افراد نیازمند را مورد ریشخند قرار دادهاند. همواره مثالهای استهزاآمیزی از تقلبهای افراد واجد شرایط کمکهای اجتماعی، در روزنامهها درج میشود. البته هیچگاه آمارهای دولتی که تمام این تقلبها حداکثر به 1.1 درصد از بودجه کمکهای اجتماعی میرسد، اعلام نمیشود. در سال 2013 پژوهشی نشان داد که افکار عمومی معتقد بودند از هر صد پوند بودجه خدمات عمومی، حداقل 24 پوند بهاینترتیب حیفومیل میشود. از نقطهنظر سیاسی، البته سیاستمداران همواره تا این حد غیرعادلانه درباره این مسئله اظهارنظر میکنند؛ اما از کنار بهرهمندترین و ثروتمندترین افراد بهراحتی میگذرند. درحالحاضر از یک سو امکانات مردم عادی برای صاحبخانهشدن یا حتی پساندازکردن بسیار کاهش یافته و از سوی دیگر با افزایش بدهی و کاهش حجم خدمات عمومی مواجه میشوند. اکنون موضوع سدریک براون در سال 1995 با بالاترین درآمد بعد از خصوصیسازی شرکت گاز بریتانیا - 475 هزار پوند در سال (47 برابر کارکنان) بهعلاوه 600 هزار پوند مزایا، دیگر به تاریخ پیوسته است؛ زیرا درحالحاضر در بریتانیا صد نفر در سال بیش از چهار میلیون پوند درآمد دارند. با تمام این احوال، این فرانسویان هستند که در مقابله با نابرابری برپا میخیزند؛ اما در بریتانیا صدایی شنیده نمیشود. فرانسویان همواره پیشگام بودهاند. شاید در ژن آنهاست و بههمیندلیل میتوانند خود را درباره موضوع انگلیسیزبانها کمتر زبون ببینند. در این پژوهش نشان داده شده که هرچه نابرابری در کشورها افزایش یابد، مردم از نظر اجتماعی بیشتر ایزوله میشوند و گروههای درآمدی کوچک با هم پیوند میخورند. مردم با دوستان و اقوامی رابطه برقرار میکنند که از همان میزان درآمد برخوردار باشند. همسایگان مثل خودشان باشند و با افرادی مثل خود ازدواج میکنند. کودکان نیز کمتر در مدارس با تفاوتهای بسیار، تحصیل میکنند. مردم خیلی کمتر به ورای پرچینهای اجتماعی طبقات بالا مینگرند؛ بنابراین از نحوه زندگی آنان بیخبر میمانند. جهل درباره واقعیت، عمومی است. هر فردی بهاشتباه خود را در طبقه درآمدی نزدیک به اقشار متوسط میبیند. هم ثروتمندان و هم فقرا خود را به این شکل که افراد عادی هستند، گول میزنند؛ اما با اینهمه گفتن واقعیات به مردم، دیدگاه عمومی را تغییر نمیدهد و با گذشت زمان مردم بیشتر و بیشتر به این باور عمومی دل میبندند که افراد به دلیل شایستگی خود، رشد و به خاطر نداشتن شایستگی، سقوط میکنند. تقریبا از تمام مردمی که به اعانات وابسته هستند، میتوان شنید که «باید به درس میچسبیدم. باید ادامه تحصیل میدادم»، انگار که هیچ نیروی دیگری در کار نبوده است. از طرف دیگر در جلسهای که با افراد فوق ثروتمند داشتم- افرادی با درآمدهای بالای 10 میلیون پوند - میدیدم که تا چه حد درباره برتری جایگاه اجتماعی خود اغماض میکنند و توانایی شخصی خود را به طور قطع مایه شایستگی میدانند. ایدئولوگهای دستراستی این داستان را فهمیدهاند. احساس عمومی، اخلاقیات و پشتوانه فرهنگی به آنان اجازه ترویج چنین افکاری را داده است؛ اگرچه بررسیهای اخیر نشان از همدلی فزاینده عموم با افراد فقیر و از آن بالاتر با بیش از چهار میلیون کودک فقیر دارد؛ اما هنوز بر این نظر پا فشرده میشود که مردمان فقیر ذاتا از ثروتمندان احمقتر هستند. وقتی از پروفسور استیو جونز، دانشمند برجسته ژنتیک، سؤال شد که آیا هوش ارثی است، بدون تأمل پاسخ داد که قطعا مهمترین چیزی که میتواند به انسان به ارث برسد، ثروت است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.