SPV؛ يک گام به پيش
علي بيگدلي- تحليلگر روابط بينالملل
از ابتداي خروج يکجانبه ترامپ از برنامه جامع اقدام مشترک، اين احتمال وجود داشت که ايران با پايبندي خود به تعهد جهاني برجام، کشورهاي ديگر را ناگزير به همراهي و اهميتدادن به امضاي خود کند. پيشازاين هم زمزمههاي اختلاف ميان اتحاديه اروپا و ايالات متحده شنيده ميشد. خانم موگريني معتقد بود اروپاييها متعهد به منافع اتحاديه هستند. ترامپ در اجلاس گروه 20 پاسخ داده بود، ما فقط به آمريکا ميانديشيم و در همانجا مکرون، رئيسجمهور فرانسه، جواب داده بود ما فقط به اتحاديه اروپا ميانديشيم. فاصله بين اتحاديه اروپا و آمريکا اگرچه نميتواند تمام روابط و منافع دو طرف را تحتالشعاع قرار دهد و همچنان در موارد متعدد، همسويي جبهه غرب مشهود است؛ اما حداقل با رويکارآمدن ترامپ و روشهايي که به کار ميگيرد، در پارهاي موارد به حقيقت پيوسته است. از روزهاي اول بعد از بيرونرفتن آمريکا از برجام در ارديبهشت ۹۷، تأکيد بر حفظ اتحاديه اروپا بهعنوان يک تاکتيک، از سوي بسياري از کارشناسان توصيه ميشد. به نظر ميرسد مجموعه نظام هم با توجه به اهميت استفاده ايران از منافع برجام، به اين گزينه به صورت نسبي نيمنگاهي داشت. همان روزها بيانيه مشترک سه کشور اروپايي عضو برجام و سپس اظهارنظرهاي متعدد مسئول سياست خارجي و بعدها وزير خارجه و معاون وزارت خارجه آلمان درباره آغاز بررسي سازوکار ويژه حمايتي و سپس درنظرگرفتن مکاني براي سروساماندادن به سازوکارهاي بانکي با ايران، روزنههاي اميد به زندهماندن برجام را باز نگه داشت. اگرچه آمريکاييها در صنايع حساس اروپاي غربي حدود 28 درصد سرمايهگذاري کردهاند؛ ولي اتحاديه اروپا تن به پذيرش تحريمهاي جديد آمريکا عليه ايران نداده و حداقل در بُعد دولتها، اين مسئله پذيرفتنی نبوده است.
ايران در دوران دولت احمدينژاد با توجه به استراتژي انسجامبخش دولت باراک اوباما با متحدان، دچار تحريمهاي بينالمللي با پشتوانه شوراي امنيت بود؛ اما امروز فضا مانند گذشته نيست و ايران با توجه به مذاکرات برجام و ساير موفقيتهايي که در ديوان بينالمللي دادگستري و... کسب کرده، کشوري متعهد به نُرمهاي بينالمللي شناخته ميشود. کشورهاي اروپايي نيز درگير چالشهاي اقتصادي هستند و ايران با توجه به بازار بزرگ در اختيار و ثروت درخورتوجه، امکان مناسبي براي صادرات اروپاست و شايد کمترين بازاري در منطقه از اين امکانات برخوردار باشد. تأخير در سرمايهگذاري اتحاديه اروپا نيز به دليل تبعات پيشبينيپذیر و تنبيه احتمالي ايالات متحده بود. با توجه به بيانيه سه کشور اروپايي درباره راهاندازي SPV و سخنان معاون وزير خارجه ايران درباره نياز به يک زمانبندي مشخص براي ايجاد سازوکار موازي آن در ايران، احتمالا شرکتهاي اروپايي در ابتدا با نوعي محافظهکاري وارد اين سازوکار خواهند شد؛ اما بهتدريج و در صورت دوام، اين اتفاق سياسي مهم به يک مدل تازه در مراودات جهاني تبديل ميشود. ايران خواهان استفاده ساير کشورها از اين مکانيسم اروپايي است و بايد ديد خريداران نفت ايران نظير چين، کره، هند و ژاپن تا چه حد ميتوانند در اين حوزه مشارکت کنند. بههرحال ايستادگي ايران بر حقوق خود در برجام و تأييد پايبندي کشورمان از سوي آژانس انرژي اتمي، باعث خواهد شد مشروعيت ايران براي دادوستدهاي بينالمللي با وجود تحريمهاي آمريکا افزايش يابد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.