اعلام رسمي راهاندازي SPV
فرار اروپا از تحريم آمريکا
بالاخره SPV (کانال ويژه مالي) ثبت و بهطور رسمي با بيانیه وزراي خارجه سه کشور آلمان، فرانسه و انگليس اعلام شد. اين سازوکار INSTEX نام گرفت؛Instrument in Support of Trade Exchanges يا همان «ابزار پشتيبان تبادلات تجاري». اين کانال در جلسه غيررسمي شب پنجشنبه وزيران امور خارجه اتحاديه اروپا در بخارست، پايتخت روماني اعلام شد. در اين بيانيه آمده است: «انگليس، فرانسه و آلمان در ادامه تعهد و تلاشهاي خود براي حفظ توافق هستهاي که به تصويب شوراي امنيت سازمان ملل رسيده است، به طور رسمي اعلام ميکنند که «INSTEX» راهاندازي شد». هايکو ماس، ژان ايو لودريان و جرمي هانت، وزيران امور خارجه آلمان، فرانسه و انگليس، در ادامه بيانيه مشترک خود آوردهاند: «INSTEX يا همان SPV سازوکاري است که امکان تجارت مشروع اپراتورهاي اقتصادي اروپايي با ايران را فراهم ميکند». اين سه کشور اروپايي تأكيد کردند که تلاشهايشان براي حفظ تمهيدات اقتصادي برجام منوط به اجراي کامل تعهدات مرتبط هستهاي ايران ذيل اين توافق، شامل همکاري کامل و بهموقع با آژانس بينالمللي انرژي اتمي است. بنابر بيانيه اين سه کشور INSTEX اولين گام مهم به شمار ميآيد و مراحل فعاليت اين سازوکار اينگونه است: «سه کشور اروپايي با يکديگر، از طريق INSTEX به کار روي جزئيات دقيق و عملياتي براي مشخصکردن روش فعاليت اين شرکت ادامه ميدهند. سه کشور اروپايي همچنين با ايران همکاري ميکنند تا يک نهاد نظارتي شفاف و مؤثر ايجاد کنند، چراکه لازم است INSTEX را عملياتي کند». در ادامه اين بيانيه آمده است که «INSTEX از تجارت مشروع اروپا با ايران حمايت ميکند و در ابتدا بر بخشهايي که براي مردم ايران ضروريتر هستند تمرکز دارد، مانند اقلام دارويي، تجهيزات پزشکي، غذا و کشاورزي. هدف INSTEX در بلندمدت اين است که براي اپراتورهاي اقتصادي کشورهاي ديگر که خواهان تجارت با ايران هستند، باز باشد و اين سه کشور اروپايي نيز به تلاش خود براي کشف چگونگي دستيافتن به اين اهداف ادامه ميدهند». اشاره بيانيه به لوايح مربوط به FATF همچنين در اين بيانيه آمده است: «INSTEX تحت بالاترين استانداردهاي بينالمللي مطابق با قوانين مقابله با پولشويي، مقابله با تروريسم و تحريمهاي سازمان ملل و اتحاديه اروپا عمل خواهد کرد. در همين راستا، اين سه کشور اروپايي از ايران ميخواهند تا هرچه سريعتر تمام عناصر طرح اقدام خود درخصوص گروه اقدام مالي (FATF) را اجرائي کنند». اين سه کشور اروپايي علاوهبراين، بر تعهد خود بر ادامه گسترش INSTEX به همراه ديگر کشورهاي اروپايي مايل به مشارکت، تأكيد ميکنند تا اين ابزار در پشتيباني از تبادلات تجاري با ايران طبق اهداف ذکرشده عملياتي شود. INSTEX چيست؟ بعد از خروج آمريکا از برجام، طرفهاي اروپايي اين توافق تلاش کردند ايران را به خويشتنداري و پايبندي به برجام دعوت کنند. قرار شد آلمان، فرانسه و انگليس به نحوي منافع ازدسترفته ايران را احيا کنند. بهاينترتيب بود که چندي بعد از خروج ترامپ از برجام، در هفته اول مهرماه، در حاشيه نشست سالانه مجمع عمومي سازمان ملل، وزيران خارجه ايران و 1+4 (مابقي کشورهاي برجام) با يکديگر ديدار کردند. بعد از اين ديدار بود که فدريکا موگريني اعلام کرد که قرار شده است طرفهاي برجامي ايران منهاي آمريکا، براي تداوم روابط تجاري با تهران کانال مالي ويژهاي راهاندازي کنند. همان زمان موعد اعلام رسمي اين کانال، 10 آبان (همزمان با دور دوم تحريم آمريکا) تعيين شد. «پر فيشر»؛ رئيس کانال ويژه مالي اروپا با ايران رويترز پنجشنبه در گزارشي نام رياست کانال ويژه مالي اروپا با ايران را منتشر کرد؛ «پر فيشر» عهدهدار اين کار خواهد بود. فيشر رئيس سازوکاري شده است که در فرانسه ثبت شده و هر سه کشور آلمان، انگليس و فرانسه سهامدار آن هستند. او 69 ساله و از بانکداران برجسته آلماني و مدير سابق «کامرتس بانک» (Commerzbank) است. به گزارش «اشپيگل»، قرار است فيشر به مدت شش ماه مديريت INSTEX را عهدهدار باشد. سابقه او در حوزه بانکي به 29 سال ميرسد. جالب آنکه کامرتسبانک يکبار در زمان رياست او بهخاطر ايران 1.45 ميليارد دلار جريمه شد. به گزارش خبرگزاري رويترز، انگليس، فرانسه و آلمان سازوکاري را براي تجارت با ايران مستقل از دلار ايجاد کردهاند تا تحريمهاي آمريکا را دور بزنند، هرچند ديپلماتها اذعان دارند که بعيد است ثمره اين سازوکار معاملات بزرگ تجاري باشد؛ چيزي که تهران ميگويد براي ماندن در توافق هستهاي به آن نياز دارد. هر سه دولت اروپايي مؤسس INSTEX در اين سازوکار نماينده خواهند داشت. «ميگوئل برگر»، رئيس اداره اقتصادي وزارت خارجه آلمان، «موريس گوردو مونتانيه»، سفير سابق فرانسه در پکن و «سيمون مکدانلد»، از معاونان وزارت خارجه انگليس، نمايندگان سه طرف اروپايي برجام در اين سازوکار هستند. موگريني: رفع تحريمهاي ايران جنبه حياتي برجام فدريکا موگريني، مسئول سياست خارجي اتحاديه اروپا، فردي که براي برجام کم زحمت نکشيد و بعد از خروج آمريکا از برجام نيز تلاش کرد اين توافق از دست نرود، پنجشنبه قبل از نشست غيررسمي وزيران خارجه اروپايي در بخارست، در جمع خبرنگاران اعلام رسمي کانال ويژه مالي اروپا با ايران را با خبرنگاران در ميان گذاشت و از اين بابت ابراز خوشحالي کرد. او وعده يک بيانيه رسمي را نيز در دفاع از اقدام سه کشور آلمان، فرانسه و انگليس پيشاپيش به خبرنگاران داد. وعدهاي که همان شب انجام شد. او بعد از اعلام رسمي راهاندازي INSTEX با استقبال از آن، در بيانيهاي رسمي نوشت: «رفع تحريمهاي ايران يک جنبه حياتي از برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) يا همان توافق هستهاي با ايران است. اين ابزار امروز راهاندازي شد که به اپراتورهاي اقتصادي اجازه ميدهد در اين چارچوب به تجارت مشروع با ايران ادامه دهند... ما به همکاري با کشورهاي عضو اتحاديه اروپا ادامه ميدهيم تا اين سازوکار را در کنار تعامل نزديک با همتايان ايراني خود هرچهزودتر عملياتي کنيم. ما از تعهد آنها براي توسعه INSTEX با کشورهاي اروپايي مايل به مشارکت حمايت ميکنيم و اين ابزار را در آينده براي اپراتورهايي از کشور ثالث باز ميکنيم». او همچنين با تأكيد بر «ادامه تعهد اتحاديه اروپا به برجام مادامي که ايران به تعهداتش در توافق پايبند است»، افزود: آژانس بينالمللي انرژي اتمي در تمام ۱۳ گزارش خود تأييد کرده است که ايران بهطورکامل به تعهداتش در اين توافق عمل ميکند. وزراي خارجه اروپايي: اتحاديه اروپا متحد و مصمم هايکو ماس، وزير امور خارجه آلمان، پنجشنبه پس از ديدار با همتايان فرانسوي و انگليسي خود در بخارست، پايتخت روماني که براي بررسي اين موضوع تشکيل شده بود، در جمع خبرنگاران درباره سازوکار مالي اروپا گفت: «اين اقدام بهروشني مشخص ميکند که ما در حال حرکت در مسير خود بهگونهاي متحد و مصمم در داخل اتحاديه اروپا هستيم، حتي اگر ديگران ديدگاهي متفاوت داشته باشند». وزير خارجه انگليس، ثبت اين سازوکار را گامي بزرگ خواند اما تصريح کرد کارهاي بيشتري بايد انجام شود. هانت توافق هستهاي ايران را عنصر مرکزي در تلاشهاي بينالمللي براي جلوگيري از اشاعه تسليحات اتمي محسوب کرد و از اهميت اين توافق براي امنيت منطقه گفت. وزير امور خارجه اتريش که براي نشست وزراي امور خارجه اتحاديه اروپا در بخارست، پايتخت روماني، به سر ميبرد، با اشاره به ثبت سازوکار مالي اتحاديه اروپا با ايران و اهميت اين موضوع، گفت: «اين سازوکار مالي براي شرکتهاي کوچک و متوسط ميتواند راهکاري را فراهم آورد تا بدون واهمه از يافتن بانکي که پروژههاي تجاري آنها در ايران را بهدليل خطر تحريم از سوي آمريکا پشتيباني نميکند، به تجارت با ايران ادامه دهند». او با اشاره به جايگزينشدن چين بعد از خروج اروپاييها از بازار ايران بهجاي توتال و شرکتهاي خودروسازي افزود: «اينگونه نميتواند باشد که ما پا پس بکشيم که چينيها وارد شوند». البته وزير امور خارجه اتريش اين سازوکار را براي شرکتهاي عظيم انرژي مناسب ندانست. ظريف: گام اول بسيار باتأخير بود محمدجواد ظريف پس از اعلام سازوکار مالي ويژه اروپا با ايران در توييتي نوشت: «ايران از INSTEX (سازوکار ويژه مالي اروپا و ايران) - گام بسيار پرتأخير اول - در اجراي تعهدات مي ۲۰۱۸ اعضاي اروپايي برجام براي حفظ برجام با تضمين بهرهمندي ايرانيان از مزاياي اين توافق پس از اعمال مجدد تحريم غيرقانوني آمريکا استقبال ميکند. ما براي تعامل سازنده با اروپا با شرايط برابر و احترام متقابل آماده هستيم». بهرام قاسمي، سخنگوي وزارت امور خارجه نيز با استقبال از اعلام سازوکار ويژه مالي اتحاديه اروپا با ايران گفت: «جمهوري اسلامي ايران براي ادامه تعامل سازنده با اتحاديه اروپايي و کشورهاي عضو براساس احترام و تأمين منافع متقابل آمادگي دارد. درعينحال با توجه به اجراي محدود و ناقص و همراه با تأخير فراوان تعهدات اتحاديه اروپا در بيانيه مي ۲۰۱۸ اعتقاد دارد که اتحاديه اروپا باید اين اقدام و ساير تعهدات خود را براي بهرهمندي مردم ايران از منافع اقتصادي برجام تسريع کند». سفارت آمريکا در برلين: سازوکار مالي اروپا تأثيري بر سياست فشار بر ايران ندارد به تعبيري کانال INSTEX اقدامي بود از سوي طرفهاي اروپايي برجام در مقابل خروج آمريکا از اين توافق. آمريکا با خروج از برجام و اعمال دوباره تحريمهاي ثانويه بهدنبال تشديد فشار بر ايران بود و قاعدتا هر اقدامي که مانع از پيشبرد اين اقدام باشد، به مذاقش خوش نميآيد. پيشتر يک مقام ارشد آمريکايي که خواست نامش فاش نشود به خبرگزاري آسوشيتدپرس گفته بود واشنگتن تحريمهاي خود عليه ايران را بهطورکامل اجرا و با هر فرد يا نهادي که اين تحريمها را تضعيف کند مقابله خواهد کرد. بنا بر گزارش آسوشيتدپرس، کاخ سفيد به اروپاييها درباره ثبت و راهاندازي SPV تذکر داده و اعلام کرده بود اگر آنها بکوشند تحريمها عليه ايران را دور بزنند، با جريمهها و اقدامات تنبيهي سنگينی مواجه خواهند شد. به گزارش ايسنا به نقل از خبرگزاري رويترز، يک سخنگوي سفارت آمريکا در برلين پنجشنبه پس از آنکه اخباري در رسانهها مبني بر ايجاد کانال ويژه مالي اروپا با ايران منتشر شد، اعلام کرد واشنگتن بهدنبال فهمیدن جزئيات بيشتر درباره سازوکار جديد اروپاست، اما انتظار نميرود اين سازوکار بر تلاشهاي آمريکا براي اعمال فشار حداکثري بر تهران تأثير بگذارد. نقاط کور INSTEX قرار بر اين بود که اروپا بخشي از منافع اقتصادي ازدسترفته برجام را احيا کند. اما از روزهاي منتهي به رسميشدن SPV يا آنچه از اين به بعد INSTEX خواهيم خواند، حرف بر سر اقلام غيرتحريمي يا به بيان برخي ديگر، اقلام بشردوستانه شد. محدودماندن اين سازوکار به اقلام اينچنيني مزيت زيادي براي ايران بهوجود نميآورد؛ اين نکته در مواضع مقامات رسمي دستگاه ديپلماسي نيز کاملا مشهود است. از سوي ديگر، طرفهاي اروپايي هم در لابهلاي اظهارنظرهايشان اقلام مورد بحث را گام اوليه تبادلات تجاري سازوکار مورد بحث ميدانند و اميدوار هستند اين سازوکار در ادامه رشد کند. مشخص است کانال ارتباط مالي توانايي بازگرداندن شرکتهاي بزرگي که بازار مهم در آمريکا دارند را نخواهد داشت و در صورت موفقيت فقط ميتواند توجه شرکتهاي کوچک و متوسط اروپايي را به ايران جلب کند. از سوي ديگر، دو کشور روسيه و چين هنوز تمايل روشني براي استفاده از اين سازوکار نشان ندادهاند و از سوي ديگر، تحليلگران نيز احتمال پيوستن ديگر کشورهاي اتحاديه اروپا به اين سازوکار را در آينده نزديک ممکن نميدانند. با وجود این، سخنگوي وزارت خارجه چين ديروز در واکنش به سازوکار بهوجودآمده گفت: «چين بهشدت از تلاشهاي کشورهاي اروپايي در جهت حفظ توافق هستهاي با ايران و حمايت از ايجاد اينستکس قدرداني ميکند». گنگ شائونگ افزود: «چين به طور راسخ از طرف اروپايي به منظور تداوم همکاري با ايران، ارتقاي هرچه سريعتر عمليات سازوکار و بازگشايي اين سازوکار به روي طرفين حمايت ميکند تا بتواند ميان جامعه بينالمللي و ايران همکاريهاي تجاري عادي صورت بگيرد». شائونگ در اهميت برجام نيز گفت: «اين (توافق) منجر به صلح و ثبات در خاورميانه و برنامه بينالمللي عدم اشاعه هستهاي ميشود و با منافع مشترک جامعه بينالمللي همسو است». عباس عراقچي: سازوکار مشابهاي هم بايد در ايران تشکيل شود عباس عراقچي و حميد بعيدينژاد دو ديپلمات ايراني بودند که پيچيدگيهاي سازوکار فعلي و روندي را که در پيش دارد بيشتر توضيح دادند. معاون سياسي وزير خارجه ايران که چندي است به اروپا سفر کرده، در گفتوگوي تلفني با بخش خبري ساعت ۱۴ شبکه يک سيما به توضيح سازوکار کانال ويژه مالي اروپاييها پرداخت و گفت: «اينکه دقيقا اين سازوکار چگونه کار خواهد کرد، در جلسات کارشناسي که ما با طرفهاي اروپايي خواهيم داشت، بررسي خواهد شد و بانک مرکزي ما با اين مکانيسم بايد وارد گفتوگو شود و شکل انجام کار را مشخص کند». او ادامه داد: «همچنين قرار است سازوکار مشابهي هم به اين منظور در ايران تشکيل شود تا بتوانند تبادلات ريالي را براي طرفهاي ايراني ساماندهي کنند». معاون سياسي وزير خارجه کشورمان با بيان اينکه «اين سازوکار وقتي براي ما منفعت کامل را خواهد داشت که براي کشورها يا شرکتهاي غيراروپايي نيز در دسترس باشد»، افزود: «ظاهرا گام بعدي اين خواهد بود و در اين صورت است که مجموعه خريدهاي بينالمللي ما ميتواند زير نظر اين سازوکار انجام شود». عراقچي ادامه داد: «اينکه چقدر شرکتهاي اروپايي مايل باشند با اين سازوکار وارد عمليات تبادلات با ايران شوند، موضوع بعدي است که بايد اطلاعرساني کامل صورت گيرد. آنطور که ما مطلع هستيم، اروپاييها اين سازوکار را به شکلي طراحي کردهاند تا شرکتهايي که ميخواهند با ايران کار کنند مشمول تحريمهاي آمريکا نشوند، البته فشار آمريکا نيز سر جاي خودش هست». او با اشاره به تهديد آمريکا عليه اين سازوکار، گفت: «اينکه طول کشيد تا اروپاييها اين سازوکار را تعيين کنند، براي اين بود که بتوانند راهکارهايي پيدا کنند تا اين تحريم عملياتي نباشد. البته اين سازوکار اصولا براي کالاهاي تحريمي طراحي شده و اينکه برخي گفتهاند اين سازوکار براي کالاهاي غيرتحريمي مانند مواد غذايي و از اين قبيل طراحي شده، ممکن است شروع کار با اين کالاها باشد تا مکانيسمي براي پرداختها شکل بگيرد اما اين سازوکار براي کالاهاي تحريمي خواهد بود». بعيدينژاد: منتظر عملياتيشدن اين سازوکار هستيم بعيدينژاد، سفير ايران در لندن و يکي از مذاکرهکنندگان برجام، نيز درباره INSTEX توضيح داد: «اين نشانه خوبي است اما طبيعتا ما در انتظار اين هستيم که هرچه زودتر اين سازوکار عملياتي شود. چون فعلا مرحله ثبت آن اعلام شده و مرحله اصلي مرحله عملياتيشدن آن است که اميدواريم هرچه زودتر محقق شود». او توضيح داد: «همانطور که در اظهارات مقامهاي عاليرتبه سه کشور گفته شده است، مرحله فوري به کالاهاي اساسي، بهداشتي و کشاورزي اختصاص داده شده چراکه اين مرحله آماده اجراي سريع و فوري است؛ اما هدف اين سازوکار چنانچه اعلام شده، بسيار وسيعتر است و همه حوزه تبادلات مشروع را دربر ميگيرد». او يادآور شد دليل اينکه اين سازوکار براي نخستين بار است که در دنيا به وجود ميآيد و تجربه و سابقهاي در اينباره وجود ندارد، مقداری طول کشيد. اما در نهايت اين روش بديع و مبتکرانهاي بود که سه کشور اروپايي ايجاد کردند و اميدواريم به سازوکاري عملي بينجامد که بتواند جلوي تحريمهاي ظالمانه آمريکا را بگيرد و تعادلي در سطح تجارت بينالملل ايجاد کند که يک کشور نتواند تمام کشورهاي ديگر را از داشتن تجارت مشروع ميان ديگران محروم کند. سفير کشورمان در پاسخ به پرسشي درباره زمان اجراي سازوکار مالي اروپا و ايران، گفت: «در اينباره يک سلسله مسائل فني و حقوقي وجود دارد و بايد نهاد همتايي در ايران تشکيل شود که بحثهاي آن در حال انجامشدن است». بعيدينژاد توضيح داد که بايد مشورتهاي نزديکي با سه کشور داشته باشيم تا اين نهاد بتواند با نهاد همتاي خود در ايران در هماهنگي کامل قرار داشته باشد و اين تبادلات را انجام دهد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.