بازگرداندن اعتماد به تجار ایرانی و اروپایی
برای دریافت جزئیات کامل ماهیت و مؤلفههای نهاد واسط مالی ایران - اروپا (SPV) به سراغ غلامحسین دوانی، عضو جامعه حسابداران رسمی ایران، رفتیم. به گفته او سرانجام کشورهای لیدر اروپا که قرار بود یک نهاد واسط مالی (SPV =Special Purpose Vehicle) برای مبادلات با ایران تدوین کنند، ساختار جدید این سازوکار را به نام INSTEX که مخفف (Instrument in Support of Trade Exchange ) است، اعلام کردند؛ اما واقعیت این است که هنوز بسیاری در ایران و اروپا نمیدانند این سیستم چیست و کارکرد آن چگونه خواهد بود. امیدواریم این سیستم هم مشابه آن زیردریایی نباشد که میگفتند هیچکس نمیتواند آن را ببیند! دوانی در ادامه توضیح داد: این نهاد جدید (New Entity) بهعنوان نوعی «شرکت تسویه وجوه (Clearing House) ؛ یعنی نهادی مالی که در سیستمهای مالی و بانکی وظیفه تسویه قراردادها و خریدوفروش اوراق بهادار را براساس یورو برعهده دارد، عمل میکند. در صورت کارکرد درست این سیستم شاید این سازوکار مالی در بازگرداندن اعتماد به تجار و بازرگانان در ایران و اروپا برای ازسرگرفتن فعالیتهای اقتصادی و تجاری بعد از خروج آمریکا از برجام مؤثر واقع شود. دوانی درباره اینکه آیا این کانال مالی میتواند گرهگشایی برای اقتصاد تحریمی ایران باشد، توضیح داد: بدونشک در کوتاهمدت انتظار خاصی جز امیدآفرینی از این سیستم نباید داشت؛ زیرا سازوکار این سیسم نوین که هنوز هیچکس کارکرد آن را آزمایش نکرده، با توجه به تحریمهای فعال آمریکا ناروشن است. آنچه از میان اخبار منتشرشده برمیآید، این است که عملیاتیشدن این سازوکار پیچیده اولا بسیار زمانبر توأم با محدودیتهای بسیار و همراه با آزمونوخطا در بعد از کارکرد است. هزینه آزمونوخطای آن نیز ناروشن است؛ بنابراین انتظار میرود عملیاتیشدن این سازوکار چندمرحلهای باشد. او اضافه کرد: نکته حائز اهمیت آن است که براساس مندرجات کتاب «اتاق جنگ در خزانهداری آمریکا» که بهتازگی هم به زبان فارسی ترجمه شده است، اجرائیکردن این سازوکار بهمراتب سختتر از پیشبینیها و برنامهریزیهایی است که در حرف و نوشته وجود دارد. توصیه میشود همه مسئولان و پشتپردههای تصمیمساز و تصمیمگیر این کتاب را با دقت مطالعه تا با ابعاد تحریم مالی بهعنوان جنگ سوم جهانی آشنا شوند؛ زیرا این کتاب با هدفگیری ایران تدوین نشده؛ بلکه ایران یکی از اهداف آن است که میتواند با درایت از این هدفگیری خارج شود و کشور ما مورد نشانهگیری دیگران نشود. تدقیق در کتاب نشان میدهد که هدف اساسی جنگ سوم جهانی یا جنگ مالی در درجه اول چین و روسیه هستند. شعب کانال مالی ایران و اروپا در آلمان و ایران به گفته دوانی شاید مهمترین موضوع اجرائی و عملیاتیشدن ...این سازوکار به معنی آن باشد که اروپا دیگر از امرونهیکردن آمریکا خسته شده است و این اقدامی است که اتحادیه اروپا بعد از جنگ دوم جهانی در تضاد با منافع آمریکا از آن حمایت میکند. براساس اخبار تارنمای یورونیوز و محافل مالی اروپا SPV در قالب یک شرکت خصوصی مستقل از هریک از نهادهای مالی و حکومتی اروپایی و ایرانی به ثبت میرسد یا شاید هم ثبتشده باشد که یک شعبه آن در اروپا (احتمالا آلمان) و شعبه دیگر آن در ایران و به احتمال قوی در بانک مرکزی مستقر خواهد بود و تمام اطلاعات مبادلات تجاری بین شرکتهای اروپایی و ایرانی در این دو شعبه (شرکت) منعکس میشوند.
واردات در برابر صادرات دوانی درباره چگونگی کارکرد این کانال مالی توضیح داد: باید یادآوری کرد که در این دو شرکت (در ایران و اروپا) هیچ پرداخت یا مبادله و جابهجایی پولی صورت نمیگیرد. به این معنی که در عمل یک شرکت اروپایی کالایی به ایران صادر و در مقابل یک شرکت اروپایی از ایران کالا وارد میکند و برعکس یک شرکت ایرانی صادرکننده و در مقابل یک شرکت ایرانی دیگر میتواند واردکننده باشد و جریان پرداخت وجوه به این شکل است که در اروپا پول صادرکننده اروپایی از واردکننده اروپایی دریافت و در ایران نیز متقابلا مبلغ مورد معامله صادرکننده ایرانی را واردکننده ایرانی میپردازد. کل فرایند این شکل مبادلات و نقلوانتقال اسناد و اطلاعات به طور پایاپای در چارچوب SPV انجام میشود. شاید بتوان این مبادلات را بهنوعی شبیه واردات در قبال صادرات دانست؛ بنابراین در عمل خلق روش جدیدی در عصر جهانیشدن به شکل عهد عتیق مشابه «پول در برابر کالا» یا «کالا در برابر کالا» عنوان کرد. بدیهی است با توجه به اخطارها و تنبیهات تحریمی آمریکا علیه شرکتهای مبادلاتی با ایران به نظر میرسد، این سازوکار عمدتا به نفع شرکتهای کوچک اروپایی باشد و ممکن است شرکتهای حوزه انرژی نتوانند از آن استفاده کنند. اگرچه بعید نیست چنانچه این سازوکار بتواند جایگزین سوییفت شود، چینیها و روسها نیز در حمایت از منافع خودشان و دورزدن آمریکا از آن در مبالات با اروپا استفاده کنند؛ زیرا خلق این سازوکار لزوما برای کارکردن با ایران نیست؛ بلکه به نظر میرسد کشورهای اتحادیه اروپا با شدت و ضعف و درجات متفاوت از سیاستهای آمریکاهراسی به این سیستم در آینده نیازمند خواهند شد. او ادامه داد: اگرچه در وهله اول فعالیت این سیستم درباره مبادلات ایران - اروپا خواهد بود؛ اما به طور یقین دامنه آن در مراحل بعدی مشمول کشورهای غیراتحادیه اروپا بهویژه کشورهای خریدار نفت ایران نظیر چین، هند و کره هم خواهد بود. نکتهای که باید مد نظر دولتمردان و تصمیمگیران اصلی کشور باشد، این است که در فرایند جهانیسازی ممکن است موانع جدیدی به وجود آمده باشد؛ اما ازآنجاکه شرکتهای مولتینشنال که حاکمان واقعی جهان هستند، از این نظام بهره وافی و کافی میبرند، حاضر به حمایت جدی از ایران در مقابل مفروضات جهانیسازی نیستند؛ بنابراین باید با سیاست و خردورزی از فرصتهای پیشآمده استفاده کرد و روابط معقول و منطقی را با جهان فراهم کنیم تا کشور ما مهلکه آزمایشگاهی سیستمهای نامعلوم قرار نگیرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.