|

در ميزگرد مؤسسه تحقيقات آب چالش‌ها و انتظارات يک طرح بررسي شد

سياست‌زدگي در بارورسازي ابرها

ليلا مرگن : مشخص‌نبودن اثر بارورسازی ابرها بر ميزان بارش‌هاي ايران و نبود رادار براي ارزيابي درست تأثير بارورسازي ابرها نکته‌اي بود که کارشناسان حاضر در نشست «بارورسازي ابرها، چالش‌ها و انتظارات» به آن اذعان داشتند. باوجود‌اين عملياتي که در ايران به دليل کمبود منابع مالي به‌صورت گسترده و منظم اجرائي نمي‌شود و اثرات آن را هم به‌درستي نتوانسته‌ایم بر ميزان بارش‌ها ارزيابي کنيم، بسيار مورد اقبال سياسيون قرار دارد. کارشناسان سازمان هواشناسي حاضر در جلسه بر اين باورند که از بارورسازي در هيچ کجاي دنيا براي افزايش بارش‌ها استفاده نمي‌شود و کارکردهاي ديگر بارورسازي که تعديل آب‌و‌هوا و جلوگيري از تگرگ است، بيشتر مدنظر کشورها قرار دارد؛ اما از نگاه سياسيون، گويا بارورسازي پديده مهمي است زيرا بارها درباره آن سخن گفته‌اند. بارش‌هاي ارديبهشت امسال از سوي سپاه حاصل فعاليت‌هاي بارورسازي اين مجموعه معرفي شد. رئيس‌جمهور هم در سخناني توليد آب از طريق بارورسازي ابرها را تفکري شاهانه دانست. مجموعه اين اظهارات، دعواها بر سر تأثير بارورسازي ابرها بر کاهش خشک‌سالي در ايران را به‌شدت افزايش داد اما سخنرانان نشست ديروز بدون توجه به دليل ايجاد اين جريان‌ها، تمام کاسه و کوزه‌ها را بر سر رسانه‌ها شکسته و دعواهاي رسانه‌اي را عامل ايجاد چنين جوي معرفي کردند. اين در حالي است که ناشناخته‌بودن اثرات بارورسازي، حتي براي تصميم‌سازان بيش از هر عامل ديگري در ايجاد چنين جو نادرستي تأثيرگذار بوده است. در واقع سنگين‌شدن سايه سياست بر سر بارورسازي ابرها، امکان اطلاع‌رساني درست درباره اين پديده را از رسانه‌ها سلب کرده است.
نشست «بارورسازي ابرها، چالش‌ها و انتظارات» از سلسله نشست‌هاي تخصصي مؤسسه تحقيقات آب روز گذشته با حضور کارشناسان در محل اين مؤسسه برگزار شد. دو سوي مناقشه بارورسازي ابرها در اين نشست حضور داشتند. هر دو سوي اين جريان، اگرچه بر علمي‌بودن بحث بارورسازي ابرها تأکيد داشتند اما کارشناسان وابسته به وزارت نيرو، بارورسازي ابرها را ابزاري براي مديريت منابع آب معرفي مي‌کردند؛ درحالي‌که کارشناسان سازمان هواشناسي، بارورسازي ابرها را ابزاري براي تعديل آب‌و‌هوا و جلوگيري از تگرگ و خسارات ناشي از آن مي‌دانستند. البته سايه سنگين اظهارات سياسيون در رسانه‌ها که منجر به انتشار اطلاعاتي در زمينه بارورسازي در رسانه‌ها به شکل درست يا نادرست شده است هم مورد انتقاد تقريبا تمامي سخنرانان اين نشست بود.
بارورسازي مشکل خشک‌سالي را حل نمي‌کند
ابراهيم ميرزايي، معاون فني و شبکه ايستگاه‌هاي سازمان هواشناسي در نشست روز گذشته به‌صراحت اثر بارورسازي ابرها بر حل مشکل خشک‌سالي را رد کرد. او بارورسازي ابرها را کاري بسيار پيچيده توصيف کرد و افزود: در تمام دنيا هسته‌هاي يخ‌ساز يکسان نيست که نتايج حاصل از بارورسازي در سراسر جهان مشابه باشد. ما در تمام پهنه ايران نمي‌توانيم بارورسازي ابرها را انجام دهيم.
معاون فني و شبکه ايستگاه‌هاي سازمان هواشناسي تأکيد کرد: وقتي بارورسازي ابرها را به چالش‌هاي آب مرتبط مي‌کنيم، مي‌تواند بحران‌ساز شود؛ زيرا با برآوردهاي نادرست، مديريت آب و مديريت مصرف مي‌تواند با مشکل مواجه شود.
ميرزايي اضافه کرد: کار بارورسازي ابرها به لحاظ علمي کار موجهي است. يکسري چالش‌هاي ديگر را نبايد به آن وصل کرد. در دنيا به وفور از اين تکنولوژي استفاده مي‌شود. در کشورهاي توسعه‌يافته مثل اروپا شرکت‌هاي خصوصي دنبال تگرگ‌زدايي و مه‌زدايي با استفاده از اين تکنولوژي هستند. ازبين‌بردن فرايند بارش با استفاده از تکنولوژي بارورسازي خيلي راحت‌تر است. اختلاف‌نظرها بر سر کاربرد تکنولوژي بارورسازي ابرها، جنبه‌هاي کاربردي‌تر اين تکنولوژي را مغفول کرده است.به گفته او تگرگ گاهي در کشاورزي صدها هزار ميليارد تومان خسارت ايجاد مي‌کند که مي‌توان از اين تکنولوژي براي کاهش خسارات استفاده کرد.
نبود ابزار براي تعيين اثر بارورسازي
علي عابديني، معاون توسعه و پيش‌بيني سازمان هواشناسي نيز در سخنان خود با تشريح روش‌هاي مختلفي که براي تعيين اثر عمليات بارورسازي بر ميزان بارش‌ها وجود دارد، بسياري از اين شيوه‌ها را غير‌دقيق توصيف کرد.
او بيان کرد: براي تعيين ميزان دقيق اثر بارورسازي ابرها نياز به رادارهاي ويژه تحقيقاتي با طول موج کوتاه داریم اما چنين راداري در ايران وجود ندارد.
عابديني همچنين ارزيابي‌هاي وزارت نيرو از اثر بارورسازي را بسيار متغير دانست و افزود: در برخي از ارزيابي‌هاي وزارت نيرو اثر بارورسازي در افزايش بارش‌ها 200 درصد و گاهي 40 تا 50 درصد اعلام شده است؛ درحالي‌که در هيچ کشوري چنين آماري وجود ندارد.او با تکيه بر گزارش‌هاي سازمان جهاني هواشناسي گفت: اين سازمان بارورسازي ابرها را تأييد مي‌کند اما درصدهاي بالاي تأثير بر بارش‌ها را تأييد نمي‌کند. سازمان جهاني هواشناسي بارورسازي ابرها را راهکاري براي تعديل آب‌و‌هوا معرفي کرده است و آن را راهکاري براي حل مشکلات خشک‌سالي و غلبه بر کم‌آبي نمي‌داند. با استفاده از اين تکنولوژي آب زيادي نمي‌توانيم داشته باشيم. مرکز بارورسازي ابرها حتي بخش کوچکي از مشکلات آب را نمي‌تواند حل کند.
خبري از اعتبارات سنگين نيست
در مقابل اظهارات کارشناسان سازمان هواشناسي، دست‌اندرکاران وزارت نيرو بارورسازي ابرها را يک ابزار از مجموعه روش‌هاي مديريت منابع آب مي‌دانند.بنفشه زهرايي، مدير کل دفتر مصرف و ارتقای بهره‌وري آب و آبفاي وزارت نيرو، در اين نشست بزرگ‌ترين چالش بارورسازي ابرها را درگيرشدن اين تکنولوژي در حاشيه‌ها و کمبود منابع مالي دانست.او افزود: از هزينه‌ها و اعتبارات سنگين براي بارورسازي ابرها خبري نيست. نگاه وزارت نيرو اين نبوده است که باروري را به‌صورت گسترده انجام دهد.زهرايي با مقايسه اعتبارات بخش‌هاي مختلف مديريت آب با هزينه‌هاي صرف‌شده براي بارورسازي ابرها تلاش کرد کمبود اعتبارات اين بخش را به حاضران گوشزد کند. او گفت: در سه سال گذشته يک‌ميليارد‌و 500 ميليون‌دلار از صندوق توسعه ملي براي توسعه آبياري تحت فشار در کشور تخصيص داده شده است. هدف اصلي از اين هزينه‌کرد در ابتداي برنامه ششم احياي آبخوان‌ها و کاهش کسري آبخوان و صرفه‌جویی آب اعلام شده است. در بودجه 98 نيز صد ميلياردتومان‌و 300 ميليون‌دلار از صندوق توسعه ملي به توسعه آبياري تحت فشار اختصاص داده شده است. براي احداث هر تونل انتقال آب حدود 50 تا 60 ميلياردتومان هزينه مي‌کنيم اما سال گذشته مرکز بارورسازي ابرها 10 ميلياردتومان، امسال شش ميلياردتومان و سال آينده هم 10 ميلياردتومان بودجه دريافت کرده است.
مدير کل دفتر مصرف و ارتقای بهره‌وري آب و آبفاي وزارت نيرو در پاسخ به پرسشي درباره اثر منفي بارورسازي ابرها بر پايين‌دست، با تکيه بر مستندات سازمان جهاني هواشناسي عنوان کرد: در هيچ‌کدام از بررسي‌هاي انجام‌شده، کاهش بارش در پايين‌دست گزارش نشده است. حتي در منطقه هدف و تا فاصله 100 مايلي منطقه هدف، افزايش بارش‌ها هم گزارش شده است.
بارورسازي منعطف‌ترين ابزار مديريت آب
فريد گلکار، مدير مرکز ملي مطالعات و تحقيقات باروري ابرها نيز که به‌دليل گره‌خوردن بحث بارورسازي ابرها با توليد آب، از چالش‌هاي پيش‌آمده براي استفاده از اين تکنولوژی به‌شدت از رسانه‌ها گله‌مند بود، عدم پيگرد اظهارات درست و غلط افراد را عامل بروز حاشيه‌هاي متعدد براي بارورسازي ابرها اعلام کرد.او با اشاره به اينکه بارورسازي ابرها در دنيا توسط بخش خصوصي انجام مي‌شود، به مرور فعاليت‌هاي انجام‌شده در آمريکا پرداخت و هدف مديران ايالت تگزاس آمريکا براي استفاده از تکنولوژي بارورسازي ابرها را توليد آب و افزايش باران معرفي کرد.او تأکيد کرد: بارورسازي روي چگالي برف‌ها هم تأثير مي‌گذارد. اگر با اين تکنولوژي يک تا دو درصد افزايش بارش داشته باشيم، کل هزينه‌هاي باروري ابرها را پوشش مي‌دهد. هيچ هزينه کلاني براي باروري ابرها انجام نشده است و در هيچ‌جاي دنيا هم نمي‌شود. در اين مقوله ما فقط سود کلان داريم.گلکار گفت: بارورسازي ابرها منعطف‌ترين نوع مديريت آب است. اين فناوري در همه‌جا قابل‌اجرا است. سازه‌اي نيست و به سازه بزرگي نياز ندارد. پروژه‌ها به‌سرعت مي‌توانند جابه‌جا شوند. به بارورسازي در جعبه ابزار مديريت آب نياز داريم. ما نبايد صبر کنيم خشک‌سالي شود، بعد بارورسازي انجام دهيم، بلکه به‌صورت مستمر بايد اين کار را انجام دهيم.رئيس مرکز بارورسازي ابرها بيان کرد: ميانگين جهاني تأثير بارورسازي بر ميزان بارش‌ها 10 تا 15 درصد براي طول دوره اجراي پروژه است.
فعاليت خيريه سپاه براي کمک به بارورسازي
شهاب جمشيدي، نماينده نيروي هوافضاي سپاه، در پروژه بارورسازي ابرها نيز در سخنان خود اعلام کرد همه کمک‌هاي سپاه براي اجراي بارورسازي ابرها بدون دريافت هزينه بوده است.او با تشريح تاريخچه همکاري مرکز بارورسازي ابرها وابسته به وزارت نيرو و سپاه، گفت: از سال 97، سه فروند هواپيماي آنتونوف 74 با موتور جت در اختيار مرکز بارورسازي ابرها قرار گرفته است.او همچنين از تلاش دانشگاه شيراز براي توليد مواد ارگانيک هسته‌زا که جايگزين يديد نقره در عمليات بارورسازي ابرها خواهد شد، خبر داد. به گفته او با انجام مراحل تست، حاشيه‌هاي مربوط به مسموميت يديد نقره هم رفع خواهد شد.نماينده نيروي هوافضاي سپاه در پروژه بارورسازي ابرها همچنين از تعريف پنج ايستگاه پهپادي در قشم، کاشان، اهواز، کرمانشاه و بيرجند خبر داد و افزود: در بحث توليد ژنراتورهاي زميني براي تلفيق آن با بارورسازي هوايي نيز وارد عمل شديم و در ارتفاعات دو منطقه، ژنراتور زميني نصب کرده‌ايم.او درباره سرنوشت تفاهم‌نامه با وزارت نيرو گفت: هنوز اين تفاهم‌نامه امضا نشده است. در اين تفاهم‌نامه به‌دنبال بحث‌هاي مالي نبوديم. صرفا با توجه به اعتبارات مرکز بارورسازي ابرها براي هر پرواز 10 تا 15 ميليون تومان هزينه در نظر گرفته‌ايم، اما عدم پرداخت‌هاي مالي منجر به توقف فعاليت‌هايمان نخواهد شد.
او همچنين از تلاش سپاه براي توليد و تجاري‌سازي يديد نقره در ايران سخن گفت که بعد از اين موفقيت، تکنولوژي آن به‌طورکامل به بخش خصوصي واگذار شده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.