|

در آيين اختتاميه سومين دوره جايزه ابوالحسن نجفي مطرح شد

اميدوارم اين نامه‌ها به ‌سرقت ‌نرفته باشد

آيين اختتاميه سومين دوره جايزه ابوالحسن نجفي با حضور استادان و مترجمان سرشناس کشور در روز سه‌شنبه، ۹ بهمن، در مرکز فرهنگي شهر کتاب برگزار شد. هيئت داوران سومين دوره جايزه نجفي متشکل از منوچهر بديعي، ضياء موحد، مهستي بحريني، عبدالله کوثري، حسين معصومي‌همداني، موسي اسوار و سعيد رضواني؛ احمد اخوت را به مناسبت سال‌ها ترجمه بي‌وقفه ادبي به‌عنوان مترجم پيش‌کسوت برگزيدند و ترجمه زينب يونسي از رمان «زليخا چشم‌هايش را باز مي‌کند»، به‌عنوان برترين رمان ترجمه سال گذشته انتخاب شد. در ابتداي نشست، علي‌اصغر محمدخاني، معاون فرهنگي شهر کتاب، با اشاره به توانايي‌هاي نجفي در ادبيات تطبيقي و عروض و ترجمه گفت: ترجمه براي جامعه فرهنگي ما اهميت فراواني دارد و همان‌طور که در آمار نهايي طرح‌هاي تخفيفي کتاب مانند عيدانه و... مي‌بينيم، کتب ترجمه از بالاترين آمار فروش برخوردارند؛ بنابراين بايد در ترجمه بيشتر دقت کنيم. در‌حالي‌که روند ترجمه از نويسندگان جديد جهان ادامه و رواج دارد؛ اما گاهي بر اثر گسترش ترجمه‌هاي ضعيف اين آثار به‌خوبي ديده نمي‌شوند. پس‌از‌آن موسي اسوار روند بررسي آثار رسيده به دبيرخانه جايزه را توضيح داد و گفت: داوري اين جايزه با ارزيابي حدود 40 اثر ترجمه شده از زبان‌هاي انگليسي، آلماني، ترکي، فرانسوي و روسي آغاز شد. ملاک ما ارزش ذاتي اثر و همچنين ارزش ترجمه بود. ۶۰ درصد از آثار ارسالي در مرحله غربالگري اوليه کنار رفتند و کار داوري مرحله دوم با ۴۰ درصد باقي‌مانده ادامه يافت و در نهايت پنج اثر به مرحله سوم راه يافتند. در اين مرحله بسيار سخت‌گيرانه عمل شد و به اتفاق نظر و اجماع آرا، برگزيدگان انتخاب شدند. او در ادامه افزود: لزوم توجه به زبان مقصد در ترجمه بسيار مهم است. در بيشتر ترجمه‌هايي که خوانديم، تسلط مترجم به زبان مبدأ محرز بود؛ اما به لحاظ ادبيات فارسي چندان غني نبودند و معادل‌هاي فارسي را که به رنگيني و غناي ترجمه مي‌افزايند، کمتر مشاهده کرديم. با‌اين‌حال تصور من اين است که زمين ترجمه ما از حجت خالي نمي‌ماند. ضياء موحد، سخنران بعدي مراسم، سخنانش را با خواندن شعري آغاز کرد و گفت: بودلر مي‌گويد در تشييع جنازه يکي از اقوام نزديکم همه گريه مي‌کردند و من ساکت بودم. الان سال‌ها از آن زمان گذشته؛ اما اين زخم همچنان در دل من عميق و عميق‌تر مي‌شود. جالب اين است که پسر آقاي نجفي در فيلم مستندي از او مي‌پرسد که بعد از تو چه يادگاري مي‌ماند و نجفي جواب مي‌دهد: عروضم. موحد در ادامه گفت: نجفي در عروض کاري خلاقه کرده بود. او وزن عروضي را غريزي ياد نگرفته بود و از من به‌عنوان گوش شنوايي که مي‌توانست وزن را تشخيص بدهد، استفاده مي‌کرد. يک بار دو مصراع از خاقاني براي من خواند و از من پرسيد که آيا اين دو مصراع هم‌وزن‌اند يا نه؟ به نظر من آن دو مصراع هم‌وزن نبودند؛ اما نجفي در تحقيقاتش نشان داد که اين دو مصراع هم‌وزن‌اند و من از آنجا فهميدم که کار عروض به اين سادگي‌ها هم نيست. عبدالله کوثري، سخنران بعدي مراسم، احمد اخوت را دوست ناديده هميشگي خود خواند و گفت: اصفهان پيوند ناگسستني با ادبيات کشور دارد و خاک اصفهان بارور است. من دو اخوت در اين شهر مي‌شناسم که هر دو جاي استاد من هستند؛ محمد رحيم و احمد اخوت. مترجم «گفت‌وگو در کاتدرال» در ادامه عنوان کرد: در نوجواني آثار الکساندر دوما و هوگو را مي‌خواندم و هميشه در يک دست هوگو را داشتم و در دست ديگر حافظ را. اين باعث شد که نه شيفته خودمان باشم؛ نه مقهور آن طرف. من از تمام مترجماني که دهه ۳۰ آثارشان را خواندم، اسم دو نفر به يادم مانده است: الف. شهرياري مترجم کنت مونت کريستو و محمد قاضي. در دهه ۴۰ اين نام‌ها عوض شد؛ دريابندري، سيدحسيني، نجفي و باز محمد قاضي. ما از اين ترجمه‌ها ياد گرفتيم. من بار اول که دست به قلم بردم، وحشتي از کاغذ سفيد نداشتم و آن‌قدر ترجمه خوانده بودم که اين کار برايم بديهي بود. دهه‌های ۳۰ و ۴۰ و ۵۰ دهه‌هاي سروري شعر بود و آن‌قدر که شاعران اهميت داشتند، مترجمان نداشتند. به خاطر ندارم که از محمد قاضي در آن دوران تجليل شده باشد يا جايي سخنراني کرده باشند؛ چون فضا تحت سلطه شعر بود، به مترجمان کمتر توجه شد؛ اما در‌حال‌حاضر اوضاع برعکس است و شعر جايگاه نخست را در فضاي فعلي فرهنگي ما ندارد و در عوض مترجم بالا آمده و کتب زيادي ترجمه مي‌شود. اين مسئله تحول بزرگي است که به سادگي توجيه‌پذیر نيست. شايد يکي از دلايل آن پي‌بردن به ضعف‌هاي خودمان است و اشراف چيزهايي که نمي‌دانيم و براي دانستن چيزهايي که نمي‌دانيم، راهي به جز ترجمه نيست. اين مترجم درباره ويژگي احمد اخوت، گفت: مباحثي که اخوت در مقالات و ترجمه‌هايش مطرح کرده، برايم بسيار جالب بوده و هست. احمد اخوت به مطالبي پرداخته‌اند که در آن تخصص داشته‌اند؛ مطالبي که منِ مترجم ادبي از آن ناتوانم. در ادامه کوثري مسائلي درباره وضعيت ترجمه امروز عنوان کرد و گفت: هدفمندبودن ترجمه بسيار مهم است به عنوان مثال مترجمي داريم که تنها از فلسفه ترجمه مي‌کند يا مترجمي مانند رضا رضايي از ادبيات کلاسيک انگلستان يا خود من از آمريکاي لاتين. البته من نماد ترجمه از ادبيات واسط هم هستم چون عاشق ادبياتي شدم که بايد از انگليسي ترجمه مي‌کردم و مترجم آشنا به زبان اسپانيولي آن زمان کم بود. هدفمندبودن ترجمه باعث مي‌شود مترجم صلاحيت فرهنگي پيدا کند و اميدوارم اين هدفمندي بيشتر شود. سپس ابوالفضل حري درباره روزشمار زندگي و کارنامه ادبي ابوالحسن نجفي صحبت کرد و از تأثير جنگ ادبي اصفهان و محمد حقوقي بر داستان‌نويسي اخوت سخن گفت. وي همچنين به ترجمه «داستان‌هاي خيالي» اثر بورخس از سوي اين مترجم اشاره کرد و گفت: اخوت هرچه پيش‌تر رفت،‌ گزيده‌کارتر شد و نويسندگان موردعلاقه او بورخس و فاکنر بودند. او همچنين مقاله‌اي تحت عنوان «چگونه کتاب نخوانيم» دارد که بسيار جالب است. سپس اميد طبيب‌زاده درباره دو کتاب آخري که از ابوالحسن نجفي منتشر شده اظهار کرد: کتاب اول «وزن شعر فارسي» نام دارد که يک سال بعد از وفات ايشان در سال ۹۵ و دومي «طبقه‌بندي وزن‌هاي فارسي» است که در پاييز امسال منتشر شد. اين دو کتاب از کپي دست‌نوشته‌هاي نجفي که شخصا در اختيار من نهاده بود، منتشر شده اما متأسفانه باخبر شديم که بعد از فوت نجفي دست‌نوشته‌هاي او به سرقت رفته است. نجفي از نامه‌هايي که از اشخاصي مانند ساعدي، گلشيري و آل‌احمد برايش فرستاده بودند، نيز صحبت کرده بود که اميدوارم اين نامه‌ها در ميان دست‌نوشته‌هاي به‌سرقت‌رفته نباشد. اميدوارم اين اسناد به زودي يافت شوند و به مرکز فرهنگي مهم و امني سپرده شوند. پس از برگزاري مراسم اهداي جوايز به مترجمان برگزيده احمد اخوت با يادآوري خاطراتي از ابوالحسن نجفي گفت: منزل ما يک کوچه با هم فاصله داشت و هنوز مدل خانه و پارکينگ آن خانه را به ياد دارم. اين يادآوري هم به دليل پيوند عميق عاطفي بين من و شخصيت نجفي است. هميشه راهم را کج مي‌کردم تا از جلوي آن خانه رد شوم بلکه نجفي را ببينم و سلامي کنم و او هم پاسخ دهد. متأسفانه آن خانه ديگر وجود ندارد و به جايش هتل‌آپارتمان سپاهان را ساخته‌اند. در پايان علي‌اصغر محمدخاني مقدمه گوزل ياخينا، نويسنده کتاب «زليخا» براي ترجمه فارسي را خواند و سپس زينب يونسي درباره کتاب، موضوع و ماجراي آن توضيحاتي داد و گفت: اين رمان ظرفيت يک ترجمه خوب را داشت چون اجازه بازي با واژگان را مي‌داد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.