آيا كاپيتان دستور خروج داده است؟
شكوفه حبيبزاده: سكوت در برابر خواستههاي خانوادههاي خدمه سانچي با توضيحاتي كه شركت ملي نفتكش ايران ديروز منتشر كرد، به پايان رسيد. آنچه در اين واكنش از زبان رئیس امور بیمه و دعاوی شرکت ملی نفتکش مطرح شده، مواردي است كه با مدارك مورد ادعاي خانوادهها در اين زمينه در تناقض است. تناقضاتي آشكار در جوابيه شركت ملي نفتكش در اين جوابيه آمده: «مطابق بررسیهای دقیق اطلاعات جعبه سیاه سانچی، جعبه سیاه کشتی کریستال و حتی جعبههای سیاه کشتیهای اطراف سانحه و جستوجوی وسیع محل سانحه، تا ابعاد وسیع هیچ نشانهای از خروج خدمه کشتی وجود ندارد؛ پس چگونه ممکن است این خدمه به گروگان گرفته شده باشند؟». اين گفته در حالي مطرح ميشود كه طبق ادعاي برخي خانوادهها مكالمهاي كه در جعبه سياه شكل گرفته و در اختيار آنها قرار دارد، برخلاف ادعاي مطرحشده، دستور خروج از كشتي صادر شده است؛ بنابراين سؤال اينجاست چرا شركت ملي نفتكش ايران قصد دارد ماجرا را وارونه جلوه دهد؟ در بخش ديگري از اين جوابيه، به مباحث مربوط به گروگانگيري اشاره شده كه «شرق» در اين زمينه ورود نميكند و بررسي آن را به مسئولان مربوطه واگذار ميكند؛ اما در جايي ديگر از اين نوشتار آمده است: «چرا اکثر خانوادهها که با موضوع شهادت عزیزانشان کنار آمدهاند، این ادعاها را مطرح نمیکنند و هیچ تماسی با آنها گرفته نمیشود و این موضوع فقط از سوی چند خانواده مطرح میشود؟»؛ سخني كه بهوضوح از زبان کاپیتان علیرضا نوذریامینی مطرح ميشود، در رد تماسهايي است كه با خانوادهها برقرار شده و مدارك آن نيز در «شرق» موجود است؛ بنابراين رد برقراري اين تماسها نيز موضوعي بسيار شبههبرانگيز است. كاپيتان نوذري درباره برگزاری جلسات کارشناسی و توجیهی برای خانوادههای سانچی نیز گفته: «ما از روزهای اول سانحه تاکنون مرتب جلسات کارشناسی و اطلاعرسانی برای پاسخ به سؤالات خانوادهها را در دستور کار داشته و داریم. اکثر خانوادهها با توجه به توضیحات موجود و ارائه نتایج بهدستآمده از تحقیقات، در این زمینه قانع شدهاند و فقط چند خانواده حاضر به پذیرش شهادت عزیزانشان نشدند. آخرین جلسهای که داشتیم، همین دو ماه پیش بود که در آن همه ارگانها، نهادها، افراد، تیمها، کارشناسان و مسئولان حاضر در سانحه و روزهای وقوع و غرقشدن سانچی را گردهم آوردیم و نشست جامعی دراینباره برگزار کردیم. ما برای این نشست هیچگونه سقف زمانی قائل نشدیم و در این جلسه 10ساعته، به همه سؤالات و ابهامهای خانوادههای محترم پاسخ گفته شد. در این جلسه، صوت جعبه سیاه سانچی نیز به درخواست خود خانوادهها پخش شد». صوت جعبه سياه چه ميگويد؟ نكته آنجاست كه بر اساس گفتههاي خانوادههاي معترض صوتي كه از جعبه سياه (VDR) در اين جلسه پخش شده، نسخه سانسورشده صوت اصلي است و چرا شركت ملي نفتكش، اين بخش از اصوات جعبه سياه را سانسور ميكند؟ اين مقام مسئول در شركت ملي نفتكش به موردي اشاره ميكند كه خانوادهها، چه معترض و چه افرادي كه مرگ خدمه را پذيرفتهاند، بر آن اصرار دارند؛ خروج كشتي از زير آب و برش آن. رئیس امور بیمه و دعاوی شرکت ملی نفتکش دراينباره گفته است: «ما از همان ساعات اولیه وقوع این سانحه، به تمام شرکتهای معتبر دنیا اعلام کردیم هر شرکتی که میتواند بحث غواصی و تفحص را انجام دهد، ما بدون هیچ محدودیتی در هزینه، با آنها قرارداد خواهیم بست. با مجربترین تیمهای داخلی و بینالمللی قرارداد بستیم و کارشناسان سابق شرکت اسمیت بهعنوان بهترین شرکت امداد و نجات دریایی دنیا را به استخدام خود درآوردیم. تیمهای غواصی و عملیات زیر آبی، بیش از 50 روز در محل سانحه به انجام عملیات غواصی و ارسال روبات زیرآبی برای تصویربرداری از لاشه کشتی و بررسی ابعاد مختلف مربوط به انجام عملیات تفحص شهدا، برشزدن کشتی، ورود به کشتی و... پرداختند. در نامه مکتوبی که از سوی «هانس وان رویج» و «جیکوب هاگن دراپ»، اعضای سابق تیم عملیات شرکت اسمیت، به شرکت ملی نفتکش ارسال شده است، پس از بررسی همهجانبه و انجام مطالعات تخصصی اعلام شده امکان انجام عملیات تفحص یا بالاکشیدن لاشه کشتی سانچی وجود ندارد. تیمهای مجرب کارشناسی داخلی و بینالمللی به ما اعلام کردهاند طبق بررسی کلیه تصاویر دریافتی و با لحاظ تمام شرایط و جوانب حادثه و هشت روزی که سانچی در آتش با درجه حرارت بیش از 900 درجه سانتیگراد سوخت و ذوبشدن آن بر اثر حرارت و فشار ناشی از غرقشدن، نمیتوان به یافتن نشانهای از پیکر شهدا امیدوار بود. به عبارت دیگر، در شرایط فعلی این کشتی، احتمال موفقیت در یافتن نشانهای از پیکر شهدای سانچی غیرممکن است». سخني كه گويا از سوي برخي شركتهاي بينالمللي درحالحاضر براي برش كشتي مطرح شده است. اين گفتهها را در حالي ميتوان پذيرفت كه بپذيريم خدمه كشتي پيش از انفجارهاي پيدرپي در روزهاي آخر، از كشتي خارج نشده باشند؛ موردي كه تا همين لحظه، از سوي خانوادهها محل مناقشه اصلي است. روزنامه «شرق» پيشتر تلاش كرده بود تا با يكي از مسئولان شركت ملي نفتكش گفتوگو كند كه پذيرفته نشد. در پي انتشار اين بيانيه نيز مجددا براي برقراري ارتباط و رفع ابهامات تلاش شد تا گفتوگويي انجام شود كه بازهم نپذیرفتند. در روزهاي اخير واكنش يكي از نمايندههاي مجلس به تماسهاي مشكوك با خانوادهها، اعتراضاتي را در پي داشت. محمدمهدي برومندي، نایبرئيس كميسيون امنيت ملي كه خود نيز در كميته پيگيري حادثه در چين حضور داشت، در واكنش به اين اظهارات در گفتوگو با ايسنا و روزنامه «شرق» مانند شركت ملي نفتكش ايران از اساس برقراري اين تماسها را تكذيب كرده بود. برومندي: تكذيب ميكنيم برومندي به «شرق» ميگويد: «ما اين موضوع (تماسهاي مشكوك با خانوادهها) را پيگيري كردهايم و آن را كاملا تكذيب ميكنيم». از او كه بهعنوان نماينده مجلس بههمراه ربيعي، وزير تعاون، كار و رفاه اجتماعي، عازم چين شده بود، ميپرسم برقراري تماسها را كاملا رد ميكنيد؟ پاسخش يك كلام است: «آنچه به مردم گفتهايم، كاملا درست است و تماسي برقرار نشده است و از اساس چنين چيزي صحت ندارد!». اينهمه در حالي است كه 12 خانواده بهطور مستمر بر برقراري تماسهاي مشكوك تأكيد دارند و در هفته گذشته، در اعتراض به بيتفاوتي مسئولان و عدم پاسخگوييشان در مقابل سفارت چين، وزارت امور خارجه و نهاد رياستجمهوري تجمع كرده بودند. مدارك موجود است مادر يكي از سرنشينان كشتي در واكنش به صحبتهاي اين نماينده مجلس در گفتوگويي كه با او داشت، به مواردي اشاره ميكند كه در پي ميآيد. او درباره مكالمهاي كه با اين نماينده مجلس داشت، ميگويد: «با آقاي برومندي، نايبرئيس كميسيون امنيت ملي كه در زمان اتفاق به چين رفته بود هم حرف زدم. او گفته بود كه اين تماسها كار دشمنان است، گفتم شما روشن كن آن فرد چطور شماره پسر من در كانادا را دارد؟ ميگويم مدرك دارم، شما ميگوييد شايعه است؟ اين حرف، چه معنايي دارد؟ آقاي برومندي گفت چرا به خانوادههاي ديگر زنگ نزدند؟ ميگويم نميدانم اما با ما تماس گرفته شده، شايد آنها ترسيدهاند كه حرفي نميزنند». او در بخش ديگري از اين گفتوگو به مورد مهمي اشاره ميكند: «ما صداي جعبه سياه (VDR) را بهصورت كامل داريم كه كاپيتان عروجي با افسر سوم صحبت ميكند و ميگويد حجم آتش بالاست و نميشود مهارش كرد و زنگ اخطار را ميزند كه هم روي عرشه بيايند و دستور مستقيم خروج از كشتي را صادر ميكند. اين بخش از ويديآر به چه دليل سانسور شده است؟». در مقابل، برومندي از او خواسته كه مدارك را در اختيار آنها قرار دهد و چنين پاسخ ميشنود: «حاضريم؛ به شرطي كه كمك كنيد. بايد در جلسهاي كه ويديآر را ميگذاريم، افرادي مثل آقاي شريعتمداري يا آقاي جهانگيري حضور داشته باشند. گفتيم شما نميتوانيد از ما گله كنيد، از سال قبل بارها براي اينكه به ما كمك كنيد به مجلس، وزارت خارجه، وزارت كار و... آمديم اما كاري نكرديد. اگر وكيل بگيريم هم نميتوانيد گلهاي داشته باشيد». اعلام زندانيبودن در تايوان اشارهاي كه مادر اين خدمه سانچي درباره تماس با تلفن پسر ديگرش در كانادا ميکند، چنين است: «پسر كوچك من در كانادا زندگي ميكند. با تلفن او دو بار تماس گرفته شد. يك بار در خردادماه و ديگري در تابستان. يك بار از روسيه تماس گرفته شد كه صحبتي نشد. ...دومي از تايوان كه صحبت انجام شد. به زبان انگليسي به او گفته ميشود كه ما نگهبان برادرت هستيم. برادرت (نام او عنوان شده) گفته به شما خبر بدهيم كه ما زنده بوده و در تايوان زنداني هستيم. به ما كمك كنيد و برايمان وكيل بگيريد». تماس یکی از خدمه با مادرش او به مورد ديگري هم اشاره ميكند: «پنجم خردادماه به تلفن خانه هم زنگ زده شد. ID Caller خراب بود. صدا خيلي دور بود. صداي پسرم بود، گفت الو مامان ما خوبيم، برامون وكيل بگيريد... هرچي الو الو كردم، قطع شد. بلافاصله به مخابرات رفتم. كد اصلي براي روسيه بود، دو شماره آخر براي قزاقستان». اين تماسها مختص اين خانواده نيست و براي افراد ديگري نيز تكرار شده است؛ از پيامهايي كه از واتسآپ يا تلگرام خدمه به موبايلشان دريافت ميكنند يا پيامهايی كه ارسال شده و تيك ميخورد. يكي ديگر از خانوادهها كه نخواست نامش فاش شود، موضوع ديگري را مطرح ميكند كه بيشازپيش، شرايط را پيچيده ميكند. او كه نگران است مشكلي براي همسرش به وجود نيايد، در گفتوگو با «شرق» ميگويد هرماه در حال پرداخت قبض موبايل همسرش است! سؤال اينجاست كه چرا خط موبايل او هرماه، پرداختي دارد؟ (با شماره ۹۹۹۰ ميتوان قبوض تلفنهايي غير از تلفن شخصي را هم پرداخت كرد). اين ابهام را بايد از چند زاويه نگريست. درهرحال، خط موبايل با افتادن در آب منطقا خواهد سوخت. قبض موبايل براي يكي از خدمه سانچي او كه نخواست نامش فاش شود، به «شرق» ميگويد: «ماهي، دوماهي يكبار بين 90 تا صد هزار تومان هزينه خط تلفن همسرم است و هربار نيز هزينه آن را پرداخت ميكنم تا شايد در آينده بتوانم راهي براي برقراري ارتباط با او داشته باشم». او معتقد است: «اين هزينه نميتواند صرفا به اينترنت بازگردد، هرچند حتي اگر بپذيريم كه هزينه آن مربوط به اينترنت است، چگونه ميتوان پذيرفت كه اين خط موبايل در آب بتواند كماكان برقرار باشد؟». در گفتوگويي كه با كارشناسان امور مشتركين داشته، آنها گفتهاند اگر سيمكارت در آب افتاده يا سوخته باشد، اينترنت آن قطع خواهد شد. او در ادامه ميافزايد: 10 شب با همان خط همسرم تماس گرفتم، اما در دسترس نبود و پس از 12 شب نيز كه تماس گرفتم مدام اعلام ميكرد كه خط او خاموش است. او به مراجعه پيشين خود به سفارت چين اشاره كرده و ميگويد: وقتي تابستان به سفارت چين مراجعه كرده بوديم، از ما تكتك ميپرسيدند كه از كجا آمديد و دوباره به داخل سفارت برميگشتند. به آنها گفتيم ما ميدانيم زنده هستند، فقط بگوييد چه زمان برميگردند؟ یکی از آنها هم وقتي با حال پريشان خانوادهها روبهرو شده بود، پاسخ داده بود: «بله درسته، ميدانيم چه ميگوييد، اما ما نميتوانيم به شما حرفي بزنيم». تذكر كتبي به شريعتمداري در همين زمينه، محمود صادقي، عضو فراكسيون شفافيت، نيز در تذكري كتبي خطاب به وزير تعاون، كار و رفاه اجتماعي كه مالكيت شركت ملي نفتكش را دارد، خواستار شفافيت در اين زمينه شد. در اين تذكر كتبي آمده: «با توجه به ترديدها و ابهاماتي كه درباره سرنوشت سرنشينان كشتي سانچي وجود دارد، چرا به اعتراضهاي خانوادههاي آنها پاسخ شفاف و مستندي ارائه نميكنيد؟». آذريجهرمي: دستوري براي بررسي شمارههاي مشكوك صادر نشده همچنين محمدجواد آذريجهرمي نيز در حاشيه همايش بانكداري الكترونيك، در پاسخ به پرسش خبرنگار «شرق» درباره پيگيري تماسهاي مشكوك با خانوادههاي سرنشينان سانچي، گفت: «هیچ دستور و اطلاعی به ما داده نشده، اگر به ما دستور بدهند، امکان کشف اطلاعات درباره تماسها را داریم، اما تاكنون دستوري به ما اعلام نشده است». ربيعي: خانوادهها شمارههاي مشكوك را در اختيار مسئولان قرار دهند علي ربيعي، وزير پيشين تعاون، كار و رفاه اجتماعي (سهامدار اصلي شركت ملي نفتكش)و مسئول کمیته ویژه رسیدگی به حادثه نفتکش ایرانی نيز در گفتوگو با «شرق» چنين تماسهايی را بعيد ميداند و تأكيد ميكند كه امكان زندهماندن آنها چيزي نزديك به صفر است. او البته سعي دارد در اين زمينه اظهارنظري نداشته باشد، درعينحال به مراجعه خانوادهها در زمان تصدي خود بر وزارت كار اشاره كرده و ميگويد: «آن زمان كه مراجعه كردند يك شماره دادند كه پيگيري كنيم، اما اين تماس بههيچوجه برقرار نشده بود. حالا اگر باز هم فكر ميكنند تماسي دارند ميتوانند با مراجعه به وزارت اطلاعات اين موضوع را پيگيري كنند». ضرورت تشكيل كميته حقيقتياب در اينجا، شايد درخواستي درخور باشد كه كميته حقيقتياب درباره پيگيري اين تماسها تشكيل شده و همچنين مسئولان نسبت به برگزاري جلساتي با خانوادههاي معترض كه مداركي متقن درباره حيات سرنشينان سانچي در اختيار دارند، اقدام كنند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.