افزايش احتمال حضور انتخاباتي لاريجاني
اصلاحطلبان لاريجاني را جايگزين روحاني ميكنند؟
مهرشاد ايماني: سفرهاي استاني علي لاريجاني نسبت به گذشته شدت يافته و حدسوگمانها از اهداف اين سفرها نيز به ميزان كميت آنها بالا رفته است؛ بهنحويكه حسين مرعشي روز گذشته هدف چنين سفرهايي را انتخابات رياستجمهوري سال 1400 دانست. درمقابل، برخي چهرههاي سياسي مانند بهروز نعمتي باور دارند كه چنين سفرهايي پيرو انگيزه كسب كرسي رياستجمهوري نيست. لاريجاني در ماههاي منتهي به سال 96 با سفر به استان سمنان سفرهاي خود را آغاز كرد؛ گرچه در ابتدي كار سفرهاي او چندان منسجم نبود، اما در سال 96 ايرانگردي رئيس مجلس شدت گرفت. او از استان فارس تا آذربايجان غربي و شرقي به سفر پرداخت و همواره در توضيح چنين مسافرتهايي گفته شد كه هدف رئيس مجلس سركشي به مناطق استاني است، اما معلوم نيست كه اگر چنين سفرهايي براي تحقق اين هدف است، چرا پيشتر كه از قضا او رياست مجلس را نيز برعهده داشت، دست به سفرهاي استاني نميزد؟ از سوي ديگر مشخص نيست كه آيا قانونگذار وظيفه نظارت بر حسن انجام كار در حوزههاي استاني را بر دوش رئيس مجلس گذاشته است يا خير كه چنين دليلي در توضيح علت سفرها ارائه ميشود؟ چنين موضوعات مبهمي حدسوگمانها درباره هدف انتخاباتي لاريجاني را افزايش ميدهد، چنانكه ميتوان گفت او نيز مانند رؤساي پيشين مجلس، از جمله هاشميرفسنجاني، ناطقنوري، كروبي و حتي حدادعادل سوداي رياستجمهوري را در سر بپروراند؛ البته ميل به تصدي كرسي رياست دولت به خوديخود محل نقد نيست، زيرا از حيث قانوني هر فردي ميتواند نامزد انتخابات شود و در اين مسئله مشكلي وجود ندارد، اما عدم شفافسازي محل انتقاد به نظر ميرسد. رد شائبهها درباره سفرهاي انتخاباتي علي لاريجاني چندي پيش در سخنراني خود در آذربايجان گفت كه بازديد از اين استان برای نظارت بر چگونگی اجرای برنامه ششم توسعه است. او حتی در یکی از جلسات علنی مجلس هم تأکید کرد که سفرهای استانیاش برای نظارت همهجانبه بر اجرای برنامه ششم توسعه صورت ميگيرد. غلامعلی جعفرزادهایمنآبادی نيز در توضيح اين سفرها گفته بود: «الحق باید گفت سفرهای آقای لاریجانی از تعداد سفرهای معمول یک رئیس مجلس کمتر است و این انتقاد را به او داشتهایم که باید بیشتر باشد. به اعتقاد من رئیس مجلس كه رکن نظارتی دارد باید حضور میدانی بیشتری داشته باشد و از نزدیک باید مشکلات را ببیند تا ایرادات اجرای قانون را متوجه شود. من تصمیمات آینده او را برای دولت سیزدهم نه تأيید میکنم و نه تکذیب، اما ما بهعنوان يكي از نزدیکان او وقتی در این رابطه سؤال میپرسیم جوابش به ما این است که من کار خود را انجام میدهم و علاقهای ندارم وارد این عرصه شوم. ما بر این اعتقادیم که تعداد سفرها باید بیشتر شود و به نظر میرسد شخص آقای لاریجانی نیز چنین تصمیمی را داشته باشد». چنين مفهومي را ميتوان از سخنان اخير بهروز نعمتي، دبیرکل حزب رفاه ملت و از چهرههاي نزديك به علي لاريجاني برداشت كرد. او روز گذشته گفته است كه سفرهاي استاني رئيس مجلس بخشي از كارشان است، همانطور كه اين مقام بهعنوان رئيس قوه مقننه در جلسات متعدد و مختلف حاضر ميشود. نعمتي درباره انگيزه لاريجاني براي حضور در انتخابات 1400 اظهار كرده است كه بعید میدانم اين سفرها ارتباطی به انتخابات داشته باشد. هنوز خیلی زود است که کسی بخواهد وارد فضای انتخابات 1400 شود». با تجميع اين نظرات ميتوان چنين برداشت كرد كه شايد انگيزه سفرهاي لاريجاني بهطور مستقيم به انتخابات سال 1400 مربوط نباشد، اما هيچكس، از جمله خود لاريجاني بر عدم حضورش در لباس نامزد انتخابات رياستجمهوري تأكيد نكرده است. با چنين گزارهاي ميتوان هر كنش سياسي را با نيمنگاهي به انتخابات آتي رياستجمهوري تعبير كرد و نفي اين موضوع تنها با شفافسازي علي لاريجاني ممكن است. احتمال ائتلاف با اصلاحطلبان علاوهبر اظهارنظرهايي كه درباره علت سفرهاي استاني رئيس مجلس ميشود، برخي از نيروهاي سياسي احتمال ائتلاف او با نيروهاي ميانهرو اصلاحطلبان را ميدهند. چندي پيش محمود صادقي گفته بود: «این احتمال را رد نمیکنم که اصلاحطلبان در انتخابات ۱۴۰۰ در شرایطی قرار بگیرند که ناگزیر به حمایت از فردی با ویژگیهای لاریجانی شوند. درعینحال با توجه به تجربه نهچندان موفق حمایت اصلاحطلبان از روحانی، بهویژه در دولت دوم او که باعث تنزل سرمایه اجتماعی اصلاحطلبان شد، راهبرد تعامل با جناح اعتدالی یا اصولگرای میانه نیاز به تأمل و دقتنظر بیشتری دارد. اصلاحطلبان در حمایت از روحانی تمام سرمایه اجتماعی خود را به میدان آوردند، اما روحانی یا نخواست یا نتوانست به این اعتماد پاسخ درخوری بدهد». با وجود این، همهچیز به شرایط بستگی دارد، چون در عالم سیاست نمیتوان موضوعات را صفروصدی مطرح کرد؛ بهویژه از این جهت که اصلاحطلبان همواره با محدودیتهایی مواجهند و باید انعطافپذیری داشته باشند. البته بهنظر میرسد مجموعه اصلاحطلبان باید برای حرکت آینده از پویایی تحرک و جسارت بیشتری برخوردار شوند و ضرورت دارد راهبردهای خود را بهروز کنند بهنظرم نکتهای که بهتازگی رئيس دولت اصلاحات در جلسه با شورای هماهنگی اصلاحات مطرح کردند، در تدوین راهبردهای جدید باید موردتوجه و تأکید قرار گیرد و آن ضرورت برانگیختن احساس شهروندی در آحاد مردم یعنی احساس ذیحقبودن و احساس مسئولیت اجتماعی و بهدنبال آن تقویت جامعه مدنی است، این امر باید به مثابه سنگبنای توسعه در ایران مورد توجه و تأکید قرار گیرد». اصلاحطلباني كه حضور در عرصه قدرت سياسي را بهمثابه حيات جريان اصلاحات ميدانند، ممكن است در صورت به اجماعنرسيدن بر يك نامزد اصلاحطلب مانند سالهای 92 و 96 با يك شخصيت اصولگراي ميانهرو يا مستقل ائتلاف كنند؛ اين موضوع وقتي با بررسي عملكرد فراجناجي سالهاي اخير علي لاريجاني سنجيده ميشود، اين نكته را به ذهن ميرساند كه بعيد نيست در صورت حضور لاريجاني در عرصه انتخابات رياستجمهوري هم او تمايل به ائتلاف با اصلاحطلبان داشته باشد و هم اصلاحطلبان در نبود يك نامزد واحد روي او حساب كنند. در حقيقت اگر قرار به قياس باشد، علي لاريجاني با رويكردهاي اخيرش كمتر از روحاني سال 92 به اصلاحطلبان نزديك نيست و منطقي بهنظر ميرسد كه در صورت جمعشدن همه شرايط اصلاحطلبان با او نيز به اتحاد يا به تسامح ائتلاف برسند. اين تحليل را بهنحوي ديگر بهزاد نبوي در آذرماه سال جاري يادآور شده بود: «همه میانهروهای اصلاحطلب و اصولگرا باید متحد شوند والا مجلس ۹۸ و ریاستجمهوری ۱۴۰۰ را به تندروها میبازیم که برای کشور، ملت و اصل نظام نگرانکننده است. آقایان ناطقنوری، علی لاریجانی، علی مطهری و باهنر اصلاحطلب نیستند اما اصولگرای میانهرو هستند و به منافع کشور فکر میکنند. مردم در سال ۱۳۸۴ با صندوق رأی قهر کردند. تفرقه اصلاحطلبان در سال ۸۴ به پیروزی احمدینژاد منجر شد». همچنين محمد عطریانفر از دیگر اصلاحطلبانی است که باور دارد راه موفقیت جناح چپ در ائتلاف است. او چندي پيش گفته بود كه اگرچه در بزنگاههای انتخاباتی نوعا حق اصلاحطلبان ضایع میشود اما از آنجا که پیوند اصلاحطلبان با صندوقهای رأی ناگسستنی و تصورناپذیر است که روزی با صندوقها قهر کنند، مجبوریم به یک مرحله متنازلی تن بدهیم بهعبارتی ناچاریم در عرصه رقابتها دست به انتخاب نسبی بزنیم. در چنین شرایطی ممکن است فردی را که توانسته از کانال شورای نگهبان عبور کند و نسبت قابل قبولی با نظریه اصلاحات داشته باشد، انتخاب کنیم تا اگر به صد درصد مطالباتمان با نامزد خودمان نرسیدیم، حداقل بخش معقولی از مطالبات تأمین شود». نگاه حداقلي در حوزه فعاليت سياسي احزاب و جناحها در موضوع انتخابات پيشتر نيز مطرح بود و شايد با چنين نگاهي اصلاحطلبان به ائتلاف با روحاني تن دادند. هرچند معلوم نيست كه چنين شرايطي در مناسبت لاريجاني و اصلاحطلبان پيش آيد اما ميتوان گفت كه در صورت وقوع احتمالي اين شرايط همان مسيري رفته ميشود كه در سال 92 رفته شد. در عين حال كه هنوز مشخص نيست لاريجاني پاي به انتخابات رياستجمهوري سال 1400 بگذارد يا خير اما برخي باور دارند تجربه نشان داده است حيات سياسي اصلاحات لزوما در گرو حضور در انتخابات نيست و حضور در انتخابات با نگاه حداقلي ميتواند سرمايه اجتماعي جريان اصلاحات كه همان مردم باشند را از اين جريان دور كند اما عدهاي ديگر مانند نبوي و عطریانفر معتقدند با چنين روشي ميتواند اصلاحات را در متن سياست باقي نگه داشت. هر كدام از اين دو روش معايب و مزاياي خود را دارد و بايد ديد كه در صورت حضور علي لاريجاني در انتخابات رياستجمهوري سال 1400 اصلاحطلبان كداميك را برميگزينند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.