فلسفه و رواندرماني
الگوهای علّی درک پریشانی ذهنی - شامل الگوهایی است که سروکارشان با سازوکار و فرایندهای به ظاهر معیوب درون و ذهن مغز است - نتایجی به دست میدهند که لزوما با پزشکی مبتنی بر شواهد همخوانی ندارند. هنوز دانستههای ما درباره علل و عوامل پریشانی ذهن بسيار ناچیزند. از اينرو، از اواخر قرن بیستم فلسفه تحليلي به عنوان راهي براي فهم ذهن و درمان روان مورد توجه قرار گرفت. در این دوران بود که خاستگاه رواندرمانگر از روانشناسی بيش از پيش به فلسفه تغییر یافت و به همین ترتیب «فلسفهدرمانی» رواج یافت. كتاب «ویتگنشتاین و رواندرمانی» تلاشي است از اين منظر برای درمان ناراحتیهای رواني. جان هیتون، نويسنده کتاب، كه خود رواندرمانگر است در اثر خود با تبیین ارتباط فلسفه با درمان روان تلاش میکند به درک سنتی از پریشانی ذهنی برگردد. او تلاش میکند نشان دهد که در حوزه درمان نباید به انجام کشفیات جدید در مورد ذهن و رفتار و روابط پرداخت، بلکه باید توجه را به چگونگی معنیدار بودن یا نبودن معطوف ساخت و این موضوع را به افراد گوشزد کرد. ماهيت عقل، سلامت عقلاني، چگونگي كاركرد ما با كلمات به نحوي كه معنادار باشند يا بيمعني، مضامين اصلي و بنيادي كتاباند. نويسنده در کتاب مواجههای از دو متفکر بزرگ، تأثیرگذار و همعصر اهل وین ویتگنشتاین و فروید خلق میکند. ویتگنشتاین با دیدگاههای فروید درباره تفسیر رؤیاها مخالف بود و به طور کلی تبیین تاریخی وی را از نمادها بیمعنا میدانست. هانس گئورگ گادامر یکی از چهرههای مهمی است که روی نویسنده تاثیر داشته و مطالعه آخرین نوشتههای ویتگنشتاین را به او توصیه کرده است. هیتون میگوید در دهه ۱۹۸۰ دریافتم که برخی فیلسوفان تحلیلی، تحت تاثیر ویتگنشتاین، به موضوع درمان علاقهمند میشوند. هیتون معتقد است در گفتگودرمانی نشان میدهیم که افراد تصویرهای مبهمی از منطق و استدلال برای خود ایجاد کردهاند، چراکه تفکر از نظر آنها منحصرا جنبه مقابلهای پیدا کرده و به صورت موافقت یا مخالفت درآمده است. بنابراین جای تعجب نیست اگر تلاش کنند از قید آن آزاد شوند. او با پیروی از ویتگنشتاین و سایرین توجه خود را به این موضوع معطوف ميكند که چگونه یاد میگیریم معنا و منطق را تشخیص دهیم. اگر به روشی بسیار غیرمنطقی بزرگ شده باشیم، ممکن است تصاویری از منطق برای خودمان به وجود بیاوریم و آنها را باور کنیم. تصویر منطق به معنی شناختن و تصدیق آن نیست. تصاویر را خودمان خلق میکنیم، و این تصاویر صرفا میتوانند محدودیتهای منطق و استدلال را نشان دهند. به همین دلیل ایده منطق به ایدهای مقابلهای تبدیل میشود. یکی از اهداف کتاب پیشرو اثبات این واقعیت است که رواندرمانی زمانی بهترین نتیجه را خواهد داشت که درمانگر مانند آینه عمل کند و هیچ آموزه، تشخیص و «باید» جزماندیشانهای نداشته باشد. آینه صرفا هرچه را روبهرویش قرار دارد منعکس میکند و چیزی را تعیین نمیکند. بنابراین، درمانگر هم نباید چیزی را تعیین کند. درمانگر برای اثبات چیزی تلاش نمیکند، نه در پی اثبات برخورداریاش از تکنیک یا نظریهای خاص است و نه تلاشی برای اثبات برخوردارنبودنش از آنها میکند. وقتی بیمار ببیند آنچه میگوید در درمانگر همچون آینه بازتاب مییابد، میتواند درمانگر را به مثابه آینه به رسمیت بشناسد. تحقق این شرایط بسیار سخت است، زیرا هم درمانگر و هم بیمار صاحب نظریات، دیدگاهها و تکنیکهاییاند که به آنها تعلق خاطر دارند و بنابراین طبق آنها نیز عمل خواهند کرد. یکی دیگر از اهداف این کتاب آن است که نشان دهد چگونه سردرگمی درباره کارکرد واژهها خیالات باطلی ایجاد میکند که ما را به بند میکشند. این موضع نه فقط برای افرادی که به دنبال کمکاند، بلکه برای جامعهای نیز که پذیرای خیال باطل است تأثیرات مخربی به همراه دارد. نویسنده با تمرکز بر کاربرد واقعی نشانهها، به دنبال راهی برای تضعیف «خودکامگی» این باور است که فرایندهای درونی ذهنی علل افکار و رفتارهایمان هستند. این باور نادرست مبتنی بر این تصور است که واژههایی مانند فکر، باور، شهوت، نیت و احساس به حالات، ابژه و فرایندهای موجود در جهان درونی ذهن یا مغز اشاره دارند که علت رفتار محسوب میشوند و در نتیجه این باور تصور میکنیم که جستجوی ناخودآگاه یا مغز به رهایی از تعارضهای ذهنی میانجامد. این تصویر به دلیل فهم محدودکننده ما از زبان به وجود میآید. در این تصویر به روشهای مختلف کاربرد کلمات و بافتاری که کلمات در آن استفاده میشوند توجه نشده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.