حواشيِ «مسيو ابراهيم و...»
عذرخواهي ناشر از ابراهيم گلستان
شرق: «مسيو ابراهيم و گلهاي قرآن» نوشته اريك امانوئل اشميت در ايران بارها ترجمه و در نشرهاي مختلف به چاپ رسيده است. اينبار ترجمه تازهاي از اين داستانِ مطرح اشميت با ترجمه حسين منصوري در نشر حكمت كلمه منتشر شده است كه بهخاطر آوردنِ نام ابراهيم گلستان، نويسنده معاصر مطرح، روي جلدش بهعنوانِ ويراستار و مصحح اثر حاشيههايي داشت. «مسيو ابراهيم و گلهاي قرآن» روايتِ سرگذشت یک پسر نوجوان يهودي به نام موسی است كه به حال خود رها شده و تنها دوستش، موسیو ابراهیم، عطار عرب محله جهودهاست. چنان كه پشتِ جلد كتاب هم آمده است، اين داستان در پاريسِ دهه شصت و در محلهاي در جنوب شهر ميگذرد: در جايي به نامِ خيابان آبي. پيرمردي تركتبار كه دكان عطاري دارد و موسي او را عرب ميداند و موسي، پسر عبرانيتباري كه بدون مادر بزرگ شده و به قول خودش بيشتر برده پدرش است تا فرزند او، شخصيتهاي محوريِ داستان اشميت هستند. اما حاشيههاي انتشار «مسيو ابراهيم و گلهاي قرآن» با ترجمه حسين منصوري از اين قرار است كه برخلافِ رسم مألوف نام ويراستار و مصحح كتاب روي جلد كتاب و در كنار مترجم البته با فونتي ريزتر آمده است. اين مصحح و ويراستار هم ابراهيم گلستان است كه در نامهاي به روزنامه «شرق» اين انتساب را انكار كرد: «كتابي را كه با عنوان «مسيو ابراهيم و گلهاي قرآن» با اسم مترجم «حسين منصوري» در بنگاه «نشر حكمت كلمه» در ايران درآمده است نه با تصحيح و ويرايش من براي كتاب و چاپ بوده است و نه ذكر چنين تصحيح و ويرايشي براي كتاب با اطلاع يا به اجازه من». گلستان نوشت كه از اين ماجرا مطلقا و كلا بيخبر بوده است تا روز چهارشنبه بيستوششم دي كه كسي از يكي از شهرهاي انگلستان به او خبر ميدهد چنين كتابي در ايران منتشر شده است و او دنبال خبر را ميگيرد و تصويري از جلد كتاب را ميبيند و در نامهاي مينويسد كه «هيچچيز اين كتاب، كلا و مطلقا، بههرصورت و در هر جهت ربطي به من ندارد». حسين منصوري، مترجم «مسيو ابراهيم و...» فرزندخوانده فروغ فرخزاد است كه بهگفته خودش بار نخست «فروغ» را اوایل پاییز 1341 در جذامخانه باباباغی تبریز ميبيند. «فروغ فرخزاد تابستان 41 یک بار سفر کرده بود به باباباغی تا ببیند آنجا میتواند فیلمبرداری کند یا نه و بعد برگشته بود تهران و به ابراهیم گلستان گفته بود که این کار را انجام میدهد.» رهاوردِ سفر «فروغ» جز فيلم معروفش، پسربچهاي بود بهنام حسين كه پدرش او را به «فروغ» ميسپارد تا از آن محيط آلوده به تهران بياورد. حسين منصوري بعد از مرگ فروغ فرخزاد نيز در تهران ماند و در نيمه دهه پنجاه به اروپا سفر كرد. منصوري، در آخر كتاب يادداشتي را آورده تا ارتباطِ ابراهيم گلستان با كتابش را توجيه كند و در پاسخ به نامه ابراهيم گلستان، به آشنايياش با ابراهيم گلستان اشاره ميكند و اينكه ترجمهاش را سالها پيش به گلستان داده و هنوز دستخطِ او را در تصحيح و ويرايش برخي جاها دارد. او همچنين، «شرق» و مخاطبان را به يادداشتِ آخر كتابش ارجاع داده است كه در آن نوشته: «توضيح ِيک نکته را درمورد ترجمه مسيو ابراهيم و... ضروری میدانم: در بخشی که راوی در متن زبان اصلي داستان که زبان فرانسوی است با مسيو عبدالله روبهرو میشود و به معرفي او میپردازد همچنين متذکر میگردد که: مسيو عبدالله بيشتر اوقات سخنانی از رومی بر زبان میراند... اين جمله اما در متنِ فارسی بهشکل زير ترجمه شده است: مسيو عبدالله بيشتر اوقات سخنانی از شمس بر زبان میراند... نويسنده کتاب، آقای اشميت، بهدلايل نامعلوم عباراتی را به جلالالدين رومی نسبت داده است که در اصل از جلالالدین مولوی نيست. او اين عبارات را به زبان نثر آورده است و منبع آن را نيز ذکر نکرده است. من هفتههای متوالی کليه آثار مولوی را در جستوجوی متن اصلی گذراندم، ولی هيچکجا شعری يا نقلقولی با مضمونی که موردنظر نويسنده بوده نيافتم. کار ترجمه کتاب ازاينرو تا مدتها با اين گره دستبهگريبان بود تا اينکه آقای ابراهيم گلستان که ترجمه را يکبار خوانده بودند و با مشكل موردنظر آشنايی داشتند، مرا به آقای دکتر محمدعلی موحد رجوع دادند و ايشان بلافاصله پس از دريافت نامه من در فاکسی که به آلمان مخابره فرمودند گره ترجمه را گشودند. ايشان در اين فاکس خاطرنشان ساختند که آنچه از کتاب اشميت نقل کردهايد از سطر دوم به بعد سخن شمس تبريزی است... اصل آن را در صفحه ۷۹۰ از کتاب مقالات شمس که من آن را چاپ کردهام خواهيد يافت... من از آقای دکتر موحد که گره ترجمه را گشودند تشکر میکنم و همچنین از آقای ابراهيم گلستان که متن ترجمه را مطالعه فرمودند و مرا متوجه پارهای نارسايیها کردند». ناشرِ كتاب نيز در توضيح اين اتفاق و تأكيدِ ابراهيم گلستان بر اينكه «نه بنگاه نشر حكمت كلمه و نه حسين منصوري پيش يا پس از اين نشر به من از چنين قصدشان، يا از چنين كارشان خبري داده بودند»، نامهاي كوتاه به «شرق» فرستاده است: «بعد از انتشار نامه آقای گلستان در روزنامه شرق و پیگیریهای نشر از مترجم کتاب چند نکته بایسته است که روشن شود: نخست اینکه نشر بهدلیل اعتماد به آقای حسین منصوری و تأیید و تأکید ایشان، نام آقای ابراهیم گلستان را بهعنوان مصحح و ویراستار در کتاب آورده است. دوم، آقای منصوری قبول دارند که در گرفتن تأیید نهایی برای آوردن نام آقای گلستان در کتاب سهلانگاری کردهاند. سوم، ناشر میپذیرد بهدلیل رعایت یک امری اخلاقی - اعتماد به قول و سخن مترجم و روابطشان با آقای گلستان- مرتکب یک اشتباه حقوقی و اخلاقی دیگر شده است و از همینجا از آقای گلستان عذرخواهی میکند».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.