چرا پوتين، اردوغان و جينپينگ از دولت مادورو حمایت میکنند
مادورو دلگرم به تزار روس و سلطان عثمانی
این هفته و پس از اعلام ریاستجمهوری خودخوانده خوان گوایدو، رئیس پارلمان ونزوئلا، جهان به دو نیمه تقسیم شد. گرچه بسیاری از کشورهای غربی و همسایههای ونزوئلا در آمریکایلاتین از گوايدوی جوان حمایت کردند، اما همچنان چندین کشور تأثیرگذار پشت نیکلاس مادورو، رئیسجمهوری ونزوئلا، ایستادند تا شرایط برای تحقق هدف گوایدو و آمریکا در این کشور نفتخیز آمریکایلاتین دشوارتر شود. روسیه، چین و ترکیه سه کشور همپیمان مادورو بودند که در این بحران در کنار مادورو ایستادند؛ هر یک البته به دلایل خاص خود. نیکلاس مادورو که در بحبوحه بحران اقتصادی این کشور و تحریمهای فرساینده آمریکا از سوی بسیاری از کشورها طرد شده بود، مرتبا میهمان ولادیمیر پوتین، رئیسجمهوری روسیه و شی جینپینگ، رئیسجمهوری چین، بود و هربار با دستی پر و با وامهای ارزشمند به کشور خود بازمیگشت. رجب طیب اردوغان، رئیسجمهوری ترکیه، هم دسامبر سال گذشته به کاراکاس سفر کرد و به اولین رئیسجمهوری ترکیه بدل شد که به طور رسمی به ونزوئلا سفر کرده است. درواقع آنکارا نیز مثل روسیه و چین منافع اقتصادی بیشماری در ونزوئلا دارد. در یک دهه منتهی به سال 2016، چین تقریبا 62 میلیارد دلار به ونزوئلا وام داد که کاراکاس توانست بخش زیادی از این وامها را از طریق نفت بازپرداخت کند. مسکو نیز در چندسال گذشته حدود 17 میلیارد دلار در ونزوئلا سرمایهگذاری کرده و به این کشور وام داده است. در ماه دسامبر هم دو کشور توافق جدید امضا کردند که بر اساس آن روسیه سرمایهگذاریای به ارزش شش میلیارد دلار در بخش نفت و طلای ونزوئلا خواهد داشت. بهاینترتیب چین و روسیه دو وامدهنده اصلی ونزوئلا هستند و دو نیروی اقتصادی که در بحران به داد مادورو رسیدند و دولت او را از ورشکسته به بدهکار تبدیل کردند. بااینهمه این دو کشور رویکرد متفاوتی در روابط تجاری خود با این کشور آمریکایلاتین دارند. رویکرد چین بیشتر عملگرایانه است، اما روسیه نگاهی ایدئولوژیک به این رابطه دارد. تفاوت دیدگاه روسیه و چین در ونزوئلا پکن در ازای سرمایهگذاری خود خواستار دریافت مواد اولیه و نفت ارزان است. درواقع چین تا حدودی از این مسئله ناراضی است که با وجود سرمایهگذاری و وامهای کلان پکن در بخش نفت و انرژی ونزوئلا، تولید نفت این کشور رو به کاهش است. چین بهعنوان بزرگترین وامدهنده به دولت کنونی ونزوئلا نگران است که با برکناری دولت مادورو بدهیهای دولتی این کشور به دوش پکن بیفتد. منافع پکن در حمایت از مادورو است، چراکه دولت جدید ممکن است از بازپرداخت بدهیها سر باز بزند و به تعهدات پیشین عمل نکند. در این میان یکی از نکات اثباتکننده عملگرابودن چین در رابطه با ونزوئلا، دیدار مقامات چین با مخالفان ونزوئلا بود. بر اساس برخی گزارشها، در سال 2017، هیئتی از مخالفان ونزوئلا به دولت چین تضمین دادند که برخی از توافقهای صورتگرفته میان چین و دولت مادورو، پس از برکناری مادورو هم ادامه خواهد داشت. بااینحال مشخص نیست که آیا این شرایط برای روسیه هم مطرح شده است یا نه.روسیه درعوض بیشتر بهدنبال گسترش حضور نظامی خود در ونزوئلاست تا از این طریق در منطقه آمریکایلاتین نفوذ کند. بحث حضور نظامی روسیه در ونزوئلا برای اولینبار در سال 2016 مطرح شد و انتقاد ایالات متحده را به دنبال داشت. اواخر سال گذشته میلادی هم روسیه دو بمبافکن مدرن و قادر به حمل سلاح اتمی را به کاراکاس فرستاد. برای روسیه، سرمایهگذاری و حضور نظامی در ونزوئلا همیشه برای نمایش قدرت در همسایگی آمریکا بوده است. ونزوئلا سه میلیارد دلار به مسکو بهخاطر خریدهای نظامیاش بدهکار است.به باور برخی تحلیلگران، روسیه بهدنبال تلافیکردن حضور نظامی آمریکا و ناتو در کشورهای حوزه نفوذ روسیه، از جمله کشورهای اروپایشرقی و بهویژه اوکراین است. بااینحال منافع اقتصادی مسکو هم از این اتحاد کم نیست. شرکت نفت و گاز روسی «روسنفت» در پنج پروژه شرکت نفت و گاز دولتی ونزوئلا شریک است و سهمی ۲۶ تا ۴۰ درصدی در این طرحها دارد. تغییر نظم سیاسی در ونزوئلا به مثابه ازدستدادن این شراکت و تحمیل زیانهایی به روسیه است. اگر مادورو سقوط کند، بعید است دولت جدید بگذارد سرمایهگذاران خارجی بدون طی فرایند قانونی و مزایدههای رسمی، امکان حضور در این کشور را بیابند. شاید ازهمینرو در هفته گذشته، بسیاری در بورس مسکو برای خلاصشدن از شر سهام روسنفت صف بسته بودند. طبق اعلام روسنفت، این کمپانی در سال ۲۰۱۷ بالغ بر شش میلیارد دلار به ونزوئلا وام پرداخته است و این وام بر اساس توافق طرفین، با شراکت در پروژههای نفتی ونزوئلا تسویه خواهد شد. از نظر بدهیها، سقوط دولت ونزوئلا دستکم ۱۱ میلیارد دلار ضرر روی دست مسکو خواهد گذاشت، اما چنانچه دولت جدید ونزوئلا تولید نفت را به نحوی بارز افزایش دهد، قیمت نفت در بازار جهانی سقوطی جدی خواهد کرد و در این صورت، زیان روسیه با هیچ مبلغ دیگری قابل قیاس نخواهد بود. منافع ترکیه در ونزوئلا ترکیه هم یکی از کشورهایی بود که بلافاصله بعد از سخنرانی خوان گوایدو و ادعای ریاستجمهوری او با نیکلاس مادورو تماس گرفت و حمایت خود را از او اعلام کرد. بیشک دلایلی اقتصادی و سیاسی در کار است. روابط اقتصادی و سیاسی آنکارا و کاراکاس قویتر شده و اردوغان نیز در سفر ماه گذشته خود بدون اشاره مستقیم به آمریکا و دونالد ترامپ، از تحریمها علیه ونزوئلا انتقاد کرد. بر اساس گزارشها، چندین تن طلای ونزوئلا که تحت شرایط وحشتناکی زیر نظر ارتش این کشور استخراج میشود، با کشتی به ترکیه فرستاده میشود تا در آنجا پردازش شوند.بر اساس گزارشهای ترکیهای، ونزوئلا در 9 ماهه نخست سال 2018، بیش از 23 تن طلا به ارزش 900 میلیون دلار به ترکیه فرستاده است. گرچه دولت آمریکا در ماه نوامبر سال گذشته بخش طلای ونزوئلا را تحریم کرد، اما مادورو و اردوغان در ادامه این تجارت مصمم بودند. آنطور که اردوغان در سفر ماه دسامبر خود به ونزوئلا اعلام کرد، بین دو کشور در سال 2017، 154 میلیون دلار تجارت انجام گرفت و در 9 ماهه نخست سال 2018 نیز رقم این روابط به یک میلیارد دلار رسید. گرچه ونزوئلا با مشکلات سیاسی و اقتصادی دستوپنجه نرم میکند، اما دارای یکی از بزرگترین ذخایر نفت جهان است و ازهمینرو بازار جذاب، اما خطرناکی برای ترکیه بهشمار میرود. ونزوئلا با منابع وسیع نفت، گاز، طلا، الماس و زغالسنگ، مشوق اقتصادی بینظیری برای متحدانش به شمار میرود. برخی ناظران بر این باورند که ترکیه از نزدیکی خود با دولت نیکلاس مادورو در ونزوئلا بهعنوان اهرم فشاری علیه دولت ایالات متحده استفاده میکند، اما حالا و با توجه به اینکه با بالاگرفتن بحران اقتصادی، مشروعیت مادورو زیر سؤال رفته و مخالفان در حال قدرتگرفتن هستند، به نظر میرسد اردوغان چندان نمیتواند به این اهرم فشار تکیه کند. نزدیکی با روسیه به نظر اقدام مؤثرتر و قابلاتکاتری برای تحت فشار قراردادن دولت دونالد ترامپ است. این نزدیکی میان آنکارا و مسکو، میتواند تا حدودی ترکیه را به خواست خود در سوریه؛ یعنی تحت فشار قراردادن کُردها، نزدیکتر کند یا دستکم آمریکا را نگران شرایط کردهایی کند که بهعنوان مهمترین شریک زمینی آمریکا در جنگ علیه داعش بهشمار میرفتند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.