|

نگاهي به نمايش «پابرهنه، لخت، قلبي در مشت»

انترناسيونال است، نجات انسان‌ها!

مجيد گياه‌چي

حسين محب‌اهري، در آخرين ديدارمان، با شور و هيجاني عجيب، از تجربه‌اي غريب، با من سخن گفت؛ تجربه‌اي که با آن ناآشنا نبودم، اشراقي که حتي وقتي دختر جوانم درگير بيماري سختي شد، آن‌ را سروده بود، اما شنيدن دوباره‌اش با آن شور و شيفتگي جاني نحيف و رنجور، اما حالا خالص و عاشق، بر دل مي‌نشست. مي‌گفت چندباري تا مرز نيستي و مرگ رفته است، يک‌بار شايد حتي لحظات و ساعاتي مرده و دوباره بازگشته و در اين سفر، پرده‌اي از برابر چشمانش کنار رفته است. مي‌گفت خيلي عوض شده‌ام، خيلي، مي‌توانم ساعت‌ها در برابر تنه يک درخت بايستم و به آن زل بزنم و حظ ببرم يا ساعت‌ها بي‌هيچ عملي در آفتاب يا باران بنشينم و کيف کنم، فرصت ديدن را از دست نمي‌دهم و شنيدن و چشيدن و بوييدن و لمس‌کردن، فرصت يگانه حس و درک‌کردن و بودن را از دست نمي‌دهم، ديگر عادي‌ترين و پيش‌پاافتاده‌ترين و تکراري‌ترين کارها برايم معنايي تازه و هيجاني فوق‌العاده ايجاد مي‌کند، هر صبح معجزه است و هر ساعت و دقيقه و لحظه و مطلقا هر احساس و ادراکي. ديگر نه خواسته‌اي دارم و نه توقعي از هيچ‌کس، همين ‌که هستم شگفتي‌آور و اعجاب‌برانگيز است. به‌سختي درد مي‌کشم، اما با آن کنار مي‌آيم و عاشق‌ترين و سعادتمندترين انسان روي زمينم. امروز نمايشي از عليرضا کوشک‌جلالي به نام «پابرهنه، لخت، قلبي در مشت» (با کاروان سوخته)، نوشته، طراحي و کارگرداني عليرضا کوشک‌جلالي، با بازي ميثاق زارع ديدم که از جهاتي خاطره اين گفت‌وگو با حسين را زنده کرد. مانند کاري که همين اواخر از کوشک ديده بودم (موسيو ابراهيم و گل‌هاي قرآن). از رفتار و برخوردش با ارزش‌ها و باورهاي مشرقي لذت بردم؛ چيزي که مدت‌هاست خيلي به‌ندرت به آن برمي‌خوري، گاهي هم شکل اغراق‌شده و متعصبانه‌اش هست، اما دل‌آزار است و بيشتر ادا و ادعاست و بر دل نمي‌نشيند، اما کوشک نه مجذوب آن است و متعصبانه به آن مي‌نگرد و نه چون نگاهي متأسفانه غالب و رايج، خجل و شرمنده از آن است، ارزش‌هايش را مي‌شناسد و نقص‌ها و کاستي‌هاي آن‌ را مي‌داند، درست مثل آنچه در آن‌سو و غرب جهان رواج دارد که آن هم ارزش‌ها و نقصان‌هايي عميق و توأمان دارد، هرچند استعمار، سيطره رسانه، خودبرتربيني و ازخودبيگانگي‌ها، هميشه قضاوت و جلوه‌اي متفاوت از اين دو بروز داده باشد و يکي را بزک‌کرده، بهتر و ديگري را اندکي غرض‌آلوده و درک‌ناشده، به‌مراتب بدتر از آنچه در حقيقت و ماهيتشان است، وانموده‌ باشد. اما عليرضا آنچه به رايگان چوب حراج خورده و بي‌قدر و ارزش، تحقير شده را چون گنجي گران‌بها و همچنان تعالي‌بخش و معجزه‌گر بازجسته و بازيافته است. تشابه او با حسين براي من در آنجاست که انگار او نيز اينجا مغروقِ شايد باوري نادرست، بي‌شناخت و قائل‌بودن ارزشي براي فرهنگ خاستگاه و مبدأ، نخست خود را در برابر فرهنگ غرب، کوچک و حقير و ناتوان ديده، اما از اين گرداب موحش، نجات يافته و سر برآورده است، باري ديگر متولد شده و با بصيرتي ژرف و تازه، درخشش و تلألوي فرهنگ و نگاه مشرقي را کشف و در آثارش هويدا کرده است. هرچند در نگاهي کلان‌تر او نه به تکريم غرب يا شرق جهان که به تکريم انسانيت مي‌پردازد؛ انسانيتي که به‌شدت سرگردان و راه‌گم‌کرده و مستور به ‌نظر مي‌رسد، اما همه‌جا به‌شدت پي و ريشه دارد و روزگاري مانند خورشيد، بي‌ تفاوت و تبعيضي بر تمامي جهان و جهانيان خواهد تابيد و همگان را گرم و نوراني و آسماني خواهد کرد. کوشک از عشق و باور به انسان سخن مي‌گويد؛ عشق و باوري که نه در قيد مرزها و ديوارهاست که به‌ وسعت و گستردگي انترناسيوناليسم است. نمايش «پابرهنه، لخت، قلبي در مشت» (با کاروان سوخته) که مستحق جايزه نمايش‌نامه‌نويسي مردمي آلمان در سال ۱۹۹۹ بوده و خوشبختانه اين جايزه را دريافت هم کرده و قريب به هزار اجرا در کشورهاي مختلف جهان داشته است، اکنون در تماشاخانه ديوار چهارم بر صحنه است. فرصت تماشاي جهان عليرضا کوشک‌جلالي را از دست ندهيد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.