علائم و راهکارهای کنترل بیشفعالی در کودکان
آزاده سیدمیرزاییجهقی. کارشناس ارشد روانشناسی تربیتی
اختلال بیشفعالی غالبا با نقص توجه و تمرکز، بیتابی در برابر شکست و ناکامی، کجخلقی، طردشدن از سوی همسالان و واکنش شدید اطرافیان همراه است و منجر به بروز علائمی مانند پرخاشگری، اختلالات سلوک و افت تحصیلی در مدرسه میشود. دقت داشته باشید که اختلال بیشفعالی علائم و نشانههای مشخصی دارد و نباید هرگونه رفتار کودک را بهپای بیشفعالی گذاشت. بیشفعالی و نقص در توجه و تمرکز، مشخصاتی رفتاری مانند مدام وولخوردن و حرکت بدون هدف دستوپا، حواسپرتی و گمکردن مکرر وسایل شخصی، بیاحتیاطی و انجام کارهای خطرناک، سروصدای زیاد هنگام بازی، پرحرفی، بیتوجهی و قطع صحبت دیگران، مداخله در کار دیگران، ایجاد دردسر برای همکلاسیها در مدرسه، عدم برقراری ارتباط صحیح با همسالان، اختلال در یادگیری، انجام چند کار با یکدیگر و غالبا ناتمامگذاشتن آنها را دارد. مشخص شده است که بین رفتارهای نادرست والدین با بیشفعالی ارتباط وجود دارد. والدین کودکان بیشفعال معمولا منفینگرند و باورهای غیرواقعی درباره خود و کودک دارند. آنها بیشتر بهصورت دستوری با کودکان صحبت میکنند. همچنین روابط ناصحیح والدین با یکدیگر، تنش و اضطراب در محیط خانواده نیز بر رفتار کودک تأثیر گذاشته و منجر به بروز یا تشدید علائم بیشفعالی میشود. زمانی که والدین از مدارا با کودک بیشفعال عاجز میشوند، نسبت به خود و کودک احساس بدی پیدا کرده و معمولا از تنبیه زیاد استفاده میکنند و همین امر سبب احساس منفی و کاهش اعتمادبهنفس در کودک میشود. یکی از راهکارهای مؤثر، اصلاح و تغییر محیط و روابطی است که با کودک در تعاملاند. مانند راهکارهای زیر: 1- به کودک توجه مثبت نشان دهید: در زمان انجام کارهای درست، از تشویقهای غیرکلامی مانند نگاه محبتآمیز، دستکشیدن روی سر، بغلکردن و... و تشویقهای کلامی مانند عالی، خیلی خوب و... استفاده کنید. 2- در صورت انجام کار نادرست، به او بیتوجهی کنید و فعالیت مورد علاقه او را برای مدتی موقت قطع کنید. 3- با کودک شفاف صحبت کنید و خواسته خود را محکم بازگو کنید؛ برای مثال الان زمان خواب است. 4- در هر زمان فقط یک درخواست از کودک داشته باشید، به او بازخورد دهید و تشویق را فراموش نکنید. 5- از درخواستی که به کودک دادهاید برنگردید و پیگیر انجام آن باشید. 6- برای کودک امتیاز در نظر بگیرید. در برابر هر کار درست به او یک امتیاز به صورت گل، ماه، ستاره یا هر شکل دیگری بدهید. به او بگویید برای هر کار خوب به او یک ستاره میدهید و مثلا اگر سه ستاره بگیرد او را به پارک خواهید برد. برای کودکان دبستانی امتیازات عددی در نظر بگیرید و مثلا در برابر هر 10 امتیاز به او پاداش دهید. 7- هرگز کودک را تنبیه بدنی نکنید. تنبیه کودک باید بهصورت بیتوجهی موقتی یا محرومکردن باشد. مثلا بهدلیل انجام کار نادرست، یک ستاره یا یک امتیاز از او بگیرید. محرومکردن کودک از فعالیت مورد علاقهاش نیز میتواند مؤثر باشد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.