|

بزرگ‌ترين خطاي مهندسي جهان يكباره بهترين شد

ليلا مرگن: سد گتوند به‌عنوان بزرگ‌ترين خطاي مهندسي جهان از نظر مكان‌يابي، به روي سازندي نمكي ساخته شده است و آب ابرشور كف آن، چند برابر شورتر از آب خليج فارس است. با اين وجود، پرويز فتاح، رئيس كميته امداد امام خميني (ره) يكباره اين سد را يكي از بهترين‌ سدهاي جهان ناميده است. اگر بخواهيم خطاهاي مهندسي در ساخت سد گتوند را ناديده بگيريم و بدون هيچ سندي آن را بهترين سد جهان بناميم، بدون شك باز هم خطاي گتوند تكرار خواهد شد و هزينه‌هاي زيادي را روي دست جامعه باقي خواهد گذاشت. سد گتوند، سدي كه با مكان‌يابي غلط روي معدن نمك مستقر شد تا براي علاج‌بخشي آب ابرشور كف مخزن سد، ميلياردها تومان خرج روي دست مردم باقي گذاشته شود، از نگاه مسئولان سابق وزارت نيرو يكباره به بهترين سد جهان تبديل شد. سدي كه اگرچه نمي‌توان تمام بلاياي كارون و شورشدن آب اهواز را بر گردن آن انداخت، اما سازه‌اي است كه به دليل خطاي مهندسان، هزينه‌هاي مضاعفي را روي دست كشور باقي گذاشته است. پرويز فتاح، رئيس كميته امداد امام خميني (ره) در گفت‌وگو با خانه ملت به دفاع از گتوند پرداخته و آن را بهترين سد مهندسي جهان توصيف كرده است. اگرچه بخش‌هايي از صحبت‌هاي فتاح درباره دلايل شورشدن آب كارون در مسير خروجي از گتوند به اهواز درست است، اما دفاع تمام‌قدش از سازه‌اي كه ايرادات اساسي دارد و خطاي مهندسي آن بر كسي پوشيده نيست، نكات درست صحبت‌هاي او را هم زير سئوال مي‌برد. فتاح با بررسي تاريخچه سد گتوند كه از دولت سازندگي آغاز شده است، از مطالعات عميق براي ساخت سد گتوند سخن مي‌گويد و منتقدان را متهم به بي‌اطلاعي مي‌كند. او اضافه‌شدن فاضلاب به آب كارون را دليل اصلي شورشدن آب اين رودخانه اعلام كرده است. حمیدرضا خدابخشی، دبیر انجمن صنفی مهندسان صنعت آب خوزستان در گفت‌وگو با «شرق» تأثير سد گتوند روي كارون با خطاي ساخت گتوند را دو مقوله جدا از هم توصيف مي‌كند. او مي‌گويد: جلسات متعددي درباره سد گتوند برگزار شده است. آخرين نتايجي كه اغلب كارشناسان بخش و استادان دانشگاه فارغ از وابستگي دولتي به آن رسيده‌اند، اين است كه ساخت اين سد، يك اشتباه مهندسي است و مكان‌يابي سد غلط بوده است. بايد در زمان ساخت، به مسئله حضور سازند گچساران توجه مي‌شد. به گفته خدابخشي، اثر گتوند بر شوري كارون حدود 20 درصد برآورد مي‌شود. وقتي آب سد گتوند وارد ادامه مسير رودخانه مي‌شود، از پساب‌ها، فاضلاب‌ها و برداشت‌هاي بي‌رويه نيشكر و زهكش‌هايي كه در مسير هست، اثر مي‌پذيرد. او تأكيد مي‌كند: ما در جلسات خود به لحاظ مهندسي از گتوند به‌عنوان خطا ياد مي‌كنيم و فكر مي‌كنيم كه ديگر نبايد چنين خطايي تكرار شود. از مخزن سد گتوند مثل يك بيمار بايد مراقبت شود و آن را مديريت كنيم كه تأثير حداقلي روي كيفيت آب كارون داشته باشد و خطري كارون و خوزستان را تهديد نكند. دبیر انجمن صنفی مهندسان صنعت آب خوزستان اضافه مي‌كند: در حاشيه كارون سازه‌هاي زيادي براي پمپاژ آ‌ب مستقر شده است. شهر و روستاهاي زيادي ساخته شده و سد گتوند مي‌تواند جلوي ورود خسارت به اين سازه‌ها را بگيرد زيرا اگر روزي سيلابي در منطقه رخ دهد، اين تأسيسات خسارات زيادي مي‌بيند. البته اينكه آيا اين ساخت‌وسازها منطقي است يا نه و علم روز چه مي‌گويد، يك بحث ديگر است. او به اين پرسش كه آيا روزي به نقطه‌اي مي‌رسيم كه گتوند به دليل انحلال سازند گچساران، ديگر آب شيريني در مخزن خود نداشته باشد، اين‌گونه پاسخ مي‌دهد: خير؛ به چنين روزي نمي‌رسيم. طول دوره آماري چنين رويدادي را نشان نداده است. البته علمي به نام عدم قطعيت وجود دارد. يعني براي اينكه همه مخزن گتوند شور شود، بايد به قدري آب شيرين نداشته باشيم كه مخزن دچار چنين مشكلي شود. طول دوره آماري ما نشان نمي‌دهد كه تا اين حد آب شيرين نداشته باشيم كه مخزن شور بماند. خدابخشي اضافه مي‌كند: البته علمي به نام عدم قطعيت وجود دارد. آيا ممكن است خشك‌سالي بي‌سابقه در حوضه كارون رخ دهد كه آورد كارون از 8 ميليارد مترمكعب فعلي هم كمتر شود. بر اساس علم عدم قطعيت پاسخ مثبت است. نمي‌توانيم شرايط طبيعت را پيش‌بيني كنيم. ما 10 تا 11 سال خشك‌سالي بي‌سابقه را پشت سر گذاشتيم اما امسال 50 درصد افزايش بارندگي در حوضه كارون داريم. امسال نسبت به طول دوره آماري يكي از پرباران‌ترين و پربارش‌ترين سال‌ها را داريم. اين وضعيت قابل پيش‌بيني نبود. روند نشان مي‌داد كه سال به سال شرايط بدتر مي‌شود اما اين‌گونه نشد و نمي‌دانيم كه سال به سال بهتر مي‌شود يا نه. بنابراين به لحاظ آماري بايد به طول دوره آماري بسنده كنيم و متناسب با آن برنامه‌ريزي انجام دهيم. در نتيجه اين‌گونه مي‌توان جمع‌بندي كرد كه مخزن سد گتوند هيچ‌گاه تبديل به مخزن صددرصد شور نمي‌شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.