شفافیت در دعاوی خطای پزشکی ناشی از جراحیهای زیبایی
مهسا خوشاخلاق
جراحیهای زیبایی طرفداران بسیاری دارد و شمار زیادی از پزشکان نیز به دلیل سود زیاد انجام این قسم از اعمال جراحی مشغول به فعالیت در این حیطهها هستند. ابراز نارضایتی طیف وسیعی از بیماران و وجود پروندههای حقوقی مربوط به زیانهای وارد بر بیماران، ما را بر آن داشت که به پرسشهای زیر پاسخ دهیم: و اما پرسش این است که مسئولیت پزشک در این اعمال جراحی چگونه تعیین و تبیین میشود؟ و چه معیارهایی برای تسهیل اثبات مسئولیت پزشک باید وجود داشته باشد؟ میدانیم که معیار کلی در اثبات مسئولیت پزشک، ارتکاب تقصیر، عدم مهارت یا عدم رعایت موازین علمی، فنی و مقررات دولتی از جانب پزشک است. مهمترین خلائی که در زمینه اثبات مسئولیت پزشکان در زمینه جراحیهای زیبایی وجود دارد، فقدان شیوهنامهها و گایدلاینهای مختص این حیطه است و اثبات خطای پزشک در چنین اعمالی تابع مقررات عمومی مسئولیت پزشک است به این معنا که تقصیر پزشکان با استعانت از نظریات کارشناسی سازمان پزشکیقانونی یا سازمان نظام پزشکی مشخص میشود، درحالیکه لازم است به دلیل حساسیتهای خاص جراحیهای زیبایی، در این زمینه توسط مقامات وزارت بهداشت گایدلاین تصویب شود که نحوه و شیوه استاندارد لازم برای انجام هر نوع از اعمال جراحی زیبایی و مراقبتهای پس از آن مشخص شود و این شیوهنامه بهعنوان معیار برای تشخیص تقصیر پزشک مورد استفاده تمامی دادگاهها و هیئتهای کارشناسی پزشکی در تمامی سطح کشور ملاک عمل قرار گیرد. این امر موجب میشود که دادگاهها با رجوع به این شیوهنامهها به معیاری عینی و ملموستر دسترسی داشته باشند تا از آن طریق به صورت دقیقتری بتوانند تقصیر پزشکان را تشخیص دهند و از این طریق وحدترویهای نیز در آرای صادره ایجاد میشود تا بیماران آسیبدیده بتوانند بر اساس معیارهای مشخص و واحد و علمی بر مبنای انصاف در این دعاوی در صورت اثبات تقصیر پزشک، پیروز شوند. در بسیاری از کشورهای پیشگام در زمینه تحدید مسئولیت پزشکان مقصود و مطلوب این است که ملاک تعیین مسئولیت پزشکان در تمامی اعمال طبی و جراحی، شیوهنامههای پزشکی باشد که توسط مقامات مسئول بهداشت و سلامت آن کشور در قالب مقررات تصویب میشود. چنین شیوهنامههایی با اجماع و اتفاقنظر مقامات مسئول در حیطه پزشکی معین میشوند تا علاوهبر مشخصکردن معیار علمی و تخصصی و مهارت تجربی برای انجام اعمال جراحی خاص، پزشکان را در انتخاب شیوه صحیح درمان در فروض مختلف و اوضاعواحوال خاص نیز راهنمایی کند و درواقع پزشک باید عمل جراحی را به شیوه قانونی تعیینشده انجام دهد. این قواعد بر مبنای دلایل و مستندات پزشکی به طور نظاممند تصویب میشوند و مقصود از آنها این است که انجام اعمال طبی و جراحی با مفیدترین و مؤثرترین حالت ارائه شود و در سراسر کشور استانداردهای انجام یک عمل طب، واحد و الزامی باشد تا تمامی بیماران در تمامی نقاط کشور بتوانند از یک سطح یکسان و عالی مراقبت پزشکی برخوردار باشند و در معرض کمترین خطرات قرار بگیرند. درواقع چنین شیوهنامههایی بهعنوان ابزار و ترازی برای سنجش مسئولیت پزشکان در هر کشور محسوب میشوند که پزشکان موظف هستند بر اساس آنها اعمال جراحی را انجام دهند و هرگونه عمل برخلاف این استاندارد از جانب پزشکی تقصیر محسوب میشود و پزشک متخلف نهتنها در برابر بیمار، بلکه در مقابل مراجع قانونی نیز باید درخصوص تخلف از مقررات پاسخگو باشد. بهعنوانمثال در کشور فرانسه طبق مقررات، تنها متخصصان جراحی زیبایی میتوانند مبادرت به انجام اعمال جراحی کنند. در ایران نیز انجمن جراحان زیبایی اعلام کرده است که تنها جراحانی مجاز به انجام اعمال جراحی زیبایی هستند که پس از دوره جراحی عمومی، دورههای تخصصی جراحی پلاستیک و زیبایی را گذرانده باشند، اما متأسفانه اعمال جراحی زیبایی تنها توسط متخصصان این حیطه انجام نمیشود، بااینحال مهمترین مسئله این است که باید شیوهنامههای الزامآوری برای انجام اعمال جراحی زیبایی به تفکیک درخصوص هر یک از اعمال مشخص شود تا علاوهبر اینکه در سطح کشور تمامی پزشکانی که مبادرت به انجام این اعمال میکنند مکلف به پیروی از این استانداردها باشند، تا در صورت تخطی از این مقررات دادگاهها بتوانند این مقررات را بهعنوان معیار مسئولیت پزشک در اختیار داشته باشند و ناگزیر نباشند تنها با اتکای بر نظریات کارشناسی که ممکن است در پروندههای مشابه متفاوت باشند تقصیر و مسئولیت پزشک را احراز کنند. دلیل دیگری که بر ضرورت تصویب شیوهنامهها صحه میگذارد این است که پزشکان تنها در صورت فوت بیماران که ناشی از قصور پزشکی باشد مسئولیت کیفری دارند و پزشکانی که قصور آنها منجر به قطع عضو، نقص عضو یا زوال کارکرد و منفعت اعضای بدن بیماران شود، تنها به پرداخت دیه و تخلف انتظامی محکوم میشوند و چنین مجازاتهایی شامل توبیخ کتبی پزشک تا اخطار و نهایتا محرومیت از اشتغال به حرفه پزشکی است که عملا در حق بیماران به دلیل عدم تناسب با آسیب وارده و بازدارندهنبودن از وقوع مجدد خطا، بیفایده است. اهمیت تصویب شیوهنامههای لازمالاتباع در اعمال طبی و بهخصوص جراحیهای زیبایی دوچندان احساس میشود، زیرا در حالتی که برای انجام اعمال طبی و جراحی و تشخیص خطا از صواب چارچوب علمی، تخصصی و قانونی معینی وجود نداشته باشد این امر نهتنها اثبات مسئولیت پزشک را دشوار میکند، بلکه حتی مسئول شناختهشدن وی نیز ممکن است موجب تحقق غایت کاهش خطاهای پزشکی و شفافیت در دعاوی پزشکی نشود، درحالیکه اگر پزشک موظف باشد در انجام هر عمل جراحی تمامی مقررات تخصصی را رعایت و از حداکثر تخصص و امکانات و تجهیزات استفاده کند، قطعا تمامی اهتمام و دقتنظر خود را برای رعایت مقررات اعمال میکند و این امر خود به یک عامل بازدارنده از تخلف پزشک و ورود صدمه به بیماران منجر میشود و شمار خطاهای پزشکی نیز به حداقل میرسد، زیرا پزشک میداند که به دلیل شفافیت در مقررات لازمالرعایه بهراحتی نمیتواند از بار مسئولیت شانه خالی کند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.